Mai Diệu Linh, học sinh Trường THPT Ba Đình (xã Nga Sơn, Thanh Hóa) trở thành thủ khoa của tỉnh ở hai tổ hợp xét tuyển D40 (Toán, Lịch sử, tiếng Trung) và D65 (Ngữ văn, Lịch sử, tiếng Trung)

Mai Diệu Linh không phải là học sinh duy nhất đạt điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Nhưng việc nữ sinh Trường THPT Ba Đình (xã Nga Sơn, Thanh Hóa) trở thành thủ khoa của tỉnh ở hai tổ hợp xét tuyển D40 (Toán, Lịch sử, tiếng Trung) và D65 (Ngữ văn, Lịch sử, tiếng Trung) lại gợi ra một câu chuyện đáng chú ý hơn cả thành tích. Đó là câu chuyện về năng lực tự học trong bối cảnh nguồn lực giáo dục còn hạn chế, khi một học sinh có thể biến sự thiếu vắng điều kiện thành động lực để tạo nên lợi thế cho chính mình.

Với 10 điểm môn Lịch sử, 9,25 điểm tiếng Trung, 9,75 điểm Ngữ văn và 8 điểm Toán, Diệu Linh không chỉ nằm trong nhóm học sinh có kết quả cao nhất tỉnh Thanh Hóa mà còn là một trong 77 học sinh được địa phương tuyên dương tại kỳ thi năm nay. Điều khiến thầy cô bất ngờ không nằm ở bảng điểm, mà ở chỗ môn tiếng Trung yếu tố quyết định giúp em dẫn đầu hai tổ hợp xét tuyển hoàn toàn không được giảng dạy tại trường.

Trong nhiều năm qua, tiếng Anh vẫn là ngoại ngữ phổ biến ở bậc THPT, trong khi việc học các ngoại ngữ khác, như tiếng Trung, phụ thuộc chủ yếu vào các trung tâm hoặc điều kiện của từng địa phương. Với những học sinh ở khu vực nông thôn, cơ hội tiếp cận càng hạn chế hơn. Vì vậy, lựa chọn học một ngôn ngữ mới của Diệu Linh ngay từ sau lớp 10 xuất phát đơn giản từ sự yêu thích, nhưng quá trình theo đuổi lại đòi hỏi nhiều hơn cảm hứng ban đầu.

Không có giáo viên hướng dẫn trực tiếp, Linh tự tìm tài liệu trên Internet, học phát âm, ghi nhớ mặt chữ, luyện ngữ pháp rồi từng bước mở rộng vốn từ. Mỗi ngày, em dành thời gian học từ vựng, luyện nghe, luyện nói, xem các chương trình bằng tiếng Trung để làm quen với cách diễn đạt của người bản xứ. Khi có nền tảng, nữ sinh bắt đầu dịch các đoạn hội thoại trong phim, đọc thêm tài liệu và làm các đề thi thử. Chỉ đến giai đoạn nước rút trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, em mới tham gia một khóa ôn luyện trực tuyến nhằm hệ thống lại kiến thức.

Điều đáng chú ý trong hành trình ấy không phải là phương pháp học mới mẻ hay nguồn tài liệu đặc biệt, mà là khả năng tự xây dựng lộ trình học tập. Thay vì chờ đợi một chương trình đào tạo hoàn chỉnh, Linh chủ động xác định mục tiêu, chia nhỏ từng giai đoạn và tự đánh giá quá trình học của mình.

"Em nghĩ điều quan trọng nhất là phải học đều mỗi ngày. Có những lúc rất nản vì không biết mình học đúng hay sai, nhưng càng học em càng thấy hứng thú nên có thêm động lực để tiếp tục", Linh chia sẻ.

Ở góc độ giáo dục, đây cũng là năng lực được nhiều chuyên gia xem là một trong những kỹ năng cốt lõi của người học trong thời đại số. Khi tri thức không còn nằm chủ yếu trong sách giáo khoa hay lớp học truyền thống, khả năng tự tìm kiếm, chọn lọc, kiểm chứng và hệ thống kiến thức ngày càng trở thành yếu tố quyết định hiệu quả học tập.

Điểm số tuyệt đối môn Lịch sử của Diệu Linh cũng phản ánh tư duy học tập tương tự. Thay vì ghi nhớ máy móc các mốc thời gian hay sự kiện, nữ sinh xây dựng hệ thống kiến thức theo từng giai đoạn, liên kết các sự kiện với bối cảnh lịch sử để hiểu bản chất vấn đề. Cách học này giúp việc ghi nhớ trở nên tự nhiên và bền vững hơn, đồng thời giảm áp lực học thuộc lòng điều vốn khiến nhiều học sinh e ngại môn Lịch sử.

Ngay cả với các môn còn lại, Linh không cho rằng mình có "bí quyết" đặc biệt. Em lựa chọn cách học khá cơ bản: bám sát sách giáo khoa, nắm chắc kiến thức nền và luyện đề thường xuyên để làm quen với nhiều dạng câu hỏi. Chính sự nhất quán trong cách học, thay vì chạy theo các mẹo làm bài hay học tủ, đã tạo nên nền tảng vững chắc cho kết quả cuối cùng.

Sự đồng hành ấy có ý nghĩa không nhỏ. Trong giáo dục hiện đại, việc định hướng không còn đơn thuần là đưa học sinh đi theo một lộ trình có sẵn, mà còn là lắng nghe, ghi nhận và tạo điều kiện để các em phát triển theo năng lực cũng như mục tiêu riêng.

Gia đình cũng là điểm tựa quan trọng phía sau hành trình ấy. Dù không có điều kiện học tiếng Trung trong trường, Linh vẫn có không gian và sự động viên để kiên trì theo đuổi việc tự học suốt gần hai năm. Sự tin tưởng của gia đình giúp nữ sinh có thêm động lực để theo đuổi một lựa chọn vốn chứa đựng không ít rủi ro khi không có người hướng dẫn trực tiếp.

Nhìn từ câu chuyện của Diệu Linh, có thể thấy thành tích học tập ngày nay không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc học ở đâu hay có bao nhiêu điều kiện thuận lợi. Sự phát triển của công nghệ giúp khoảng cách tiếp cận tri thức dần được thu hẹp, nhưng khả năng khai thác nguồn học liệu ấy lại phụ thuộc vào ý thức tự học, tính kỷ luật và sự bền bỉ của mỗi học sinh.

Sau kỳ thi, Diệu Linh dự định đăng ký xét tuyển vào ngành Luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, với mong muốn được làm việc trong môi trường đề cao tư duy logic, sự công bằng và có nhiều cơ hội đóng góp cho xã hội. Có thể, phía trước em sẽ còn nhiều thử thách mới. Nhưng hành trình tự học để chinh phục một ngoại ngữ không có trong chương trình chính khóa đã cho thấy một điều quan trọng: trong giáo dục, những thành tích bền vững thường bắt đầu từ năng lực học tập suốt đời, khi người học biết tự mở cánh cửa tri thức cho chính mình, thay vì chỉ chờ cánh cửa ấy được mở sẵn.