Tác giả: Mẹ Ting - Giảng viên về nuôi dạy con cái, chuyên gia chăm sóc trẻ em. Đồng hành cùng nhiều gia đình trên hành trình làm cha mẹ.

Vài ngày trước, tôi đến nhà một người bạn tên Mai dùng bữa. Trong lúc ăn, con trai chị liên tục rung chân khiến chiếc ghế phát ra tiếng cót két.

Cứ một lúc, chị Mai lại nhắc: “Con đừng rung chân nữa.”

Thấy con vẫn tiếp tục, chị cao giọng: “Con có nghe mẹ nói không?”

Cậu bé dừng lại được vài giây rồi lại rung chân như cũ. Suốt bữa ăn, người mẹ nhắc không dưới mười lần nhưng đôi chân của cậu bé chưa khi nào thực sự ngừng hẳn.

Ăn xong, chị Mai than thở: “Không hiểu sao thói quen này của nó mãi không sửa được. Tôi đã nói đến hàng trăm lần rồi!”

Tôi hỏi lại: “Chị nhắc hàng trăm lần như vậy, con đã thay đổi chưa?”

Chị khựng lại rồi lắc đầu.

Có lẽ vấn đề không hoàn toàn nằm ở việc trẻ không chịu nghe, mà còn nằm ở cách người lớn đang nhắc nhở trẻ.

Càng tập trung vào thói quen xấu, trẻ càng dễ lặp lại

Khi cha mẹ liên tục nói “đừng rung chân”, sự chú ý của trẻ vẫn bị giữ ở chính hành động rung chân. Mỗi lần nhắc lại, người lớn vô tình khiến hành vi ấy tiếp tục xuất hiện trong suy nghĩ của trẻ.

Trẻ nghe thấy từ khóa về hành vi nhiều hơn là hình dung được mình nên làm gì để thay thế.

Nhiều thói quen xấu trở nên dai dẳng không hẳn vì chúng quá khó sửa, mà đôi khi vì mỗi lần nhắc nhở, cha mẹ lại vô tình khiến trẻ chú ý thêm đến chúng.

Trẻ cắn móng tay, cha mẹ nói: “Không được cắn.”

Trẻ nói từ thiếu lịch sự, cha mẹ nhắc: “Không được nói như thế.”

Trẻ chậm chạp, người lớn liên tục giục: “Nhanh lên!”

Những lời nhắc này chỉ cho trẻ biết mình không được làm gì nhưng lại chưa hướng dẫn rõ trẻ nên làm gì thay thế. Vì vậy, sau một khoảng dừng ngắn, trẻ thường quay lại với hành vi cũ.

Nhắc nhở quá nhiều có thể khiến trẻ phản kháng

Không ít cha mẹ nhận thấy càng theo sát và yêu cầu con sửa một hành vi, trẻ càng không chịu thay đổi. Điều đó không phải lúc nào cũng có nghĩa trẻ cố tình chống đối.

Khi liên tục bị chỉnh sửa, trẻ có thể cảm thấy mình đang bị kiểm soát. Phản ứng tự nhiên lúc này là chống lại yêu cầu của người lớn để bảo vệ cảm giác tự chủ.

Chẳng hạn, khi bị yêu cầu phải ngừng rung chân ngay lập tức, trẻ có thể tiếp tục hành động như một cách khẳng định: “Đây là cơ thể của con, con có quyền quyết định.”

Dù còn nhỏ, trẻ vẫn có ý chí và nhu cầu tự chủ. Nếu cha mẹ quá thường xuyên phê bình, quát mắng hoặc ra lệnh, việc sửa một thói quen rất dễ biến thành cuộc giằng co quyền lực.

Khi ấy, trẻ có thể cố giữ hành vi không phù hợp, không phải vì quá yêu thích nó mà vì không muốn cảm thấy mình đã thua hoặc bị ép buộc.

Đổi từ “chỉnh sửa” sang “hướng dẫn”

Cha mẹ không cần phớt lờ mọi thói quen chưa tốt của con. Điều cần thay đổi là cách can thiệp: giảm những mệnh lệnh chung chung và đưa ra hướng dẫn cụ thể hơn.

Nói điều trẻ có thể làm

Thay vì chỉ nói “đừng rung chân nữa”, cha mẹ có thể hướng dẫn: “Con đặt hai bàn chân xuống sàn và giữ yên nhé.”

Câu nói này giúp trẻ biết chính xác mình cần thực hiện động tác nào.

Khi trẻ dùng từ thiếu lịch sự, thay vì quát “không được nói như thế”, cha mẹ có thể gợi ý: “Con có thể đổi sang từ ‘ôi’ hoặc ‘ôi trời’ nhé.”

Có một hành vi thay thế cụ thể sẽ giúp trẻ dễ điều chỉnh hơn so với việc chỉ nhận được một lệnh cấm.

Điều chỉnh môi trường thay vì liên tục nhắc bằng lời

Nếu trẻ thường xuyên chậm chạp, cha mẹ có thể chuẩn bị trước quần áo, sách vở và xây dựng lịch sinh hoạt rõ ràng. Đồng hồ hẹn giờ hoặc bảng công việc bằng hình ảnh cũng có thể giúp trẻ chủ động hơn.

Nếu trẻ hay cắn móng tay, cha mẹ có thể tìm hiểu xem con có đang căng thẳng, buồn chán hoặc lo lắng hay không. Một món đồ chơi nhỏ để trẻ cầm, bóp hoặc xoay có thể giúp đôi tay được “bận rộn” theo cách khác.

Nhiều thói quen tồn tại vì môi trường vẫn tạo điều kiện cho chúng lặp lại. Khi hoàn cảnh và yếu tố kích hoạt được thay đổi, hành vi cũ cũng có thể giảm dần.

Ghi nhận khi trẻ làm đúng

Cha mẹ thường nhìn thấy rất nhanh khi trẻ làm sai nhưng lại dễ bỏ qua những lúc con làm đúng.

Có thể người mẹ đã nhắc mười lần “đừng rung chân” mà không đạt kết quả. Nhưng khi nhận thấy con ngồi yên và nói: “Hôm nay con ngồi ăn rất ngay ngắn, hai chân cũng đặt xuống sàn rất tốt”, trẻ sẽ biết hành vi nào đang được ghi nhận và khuyến khích.

Lời khen nên cụ thể, tập trung vào hành động thay vì đánh giá chung chung. Khi một hành vi tích cực nhận được sự chú ý, trẻ sẽ có thêm động lực lặp lại nó.

Thói quen xấu thường không biến mất mà được thay thế

Trong nhiều trường hợp, cách hiệu quả để giúp trẻ từ bỏ một thói quen chưa tốt không phải là liên tục yêu cầu con dừng lại, mà là hướng dẫn một hành vi phù hợp hơn để thay thế.

Khi hành vi mới được luyện tập đủ nhiều, thói quen cũ sẽ dần mất đi.

Nếu người lớn chỉ nói “không được làm thế” mà không đưa ra lựa chọn khác, trẻ vẫn chưa biết phải làm gì tiếp theo. Cuối cùng, con rất dễ quay về cách hành xử quen thuộc.

Vì vậy, trước khi chỉnh sửa một hành vi của trẻ, cha mẹ có thể dừng lại vài giây và tự hỏi: “Mình đang giúp con tìm ra cách làm đúng hay chỉ đưa ra một lệnh cấm?”

Hãy thử thay câu “Đừng làm như vậy” bằng “Con thử làm thế này nhé”. Một hướng dẫn rõ ràng, bình tĩnh và có phương án thay thế thường dễ đi vào lòng trẻ hơn hàng trăm lần quát mắng.

Muốn giúp trẻ bỏ một thói quen chưa tốt, cha mẹ không nhất thiết phải nhìn chằm chằm vào điều sai. Đôi khi, cách tốt hơn là mở ra một con đường khác và kiên nhẫn dẫn con đi về phía hành vi phù hợp.

Nguồn: Sohu