"Giở giời" - Đáp án cho những cơn đau mỏi kỳ quặc trước khi mưa bão đổ bộ

Trước khi một cơn bão đổ bộ, thiên nhiên bắt đầu xáo trộn từ sớm. Mối bay là dấu hiệu kinh điển nhất. Mối trẻ bay cao, mối già bay thấp, cả đàn đổ ra theo tầng tầng lớp lớp như thể có ai đó bấm còi báo động. 

Gà con cuống quýt chạy vào chuồng dù trời còn chưa có giọt mưa nào. Kiến ùn ùn dời tổ, kéo trứng lên cao như một công trình hậu cần khẩn cấp. Ong bay về tổ sớm bất thường. Cá lặn xuống sâu. Chó mèo bỗng dưng không chịu ra ngoài.

Và con người? Nhiều người lăn ra đau đầu, mỏi lưng, ê ẩm khắp người mà không hiểu tại sao.

Ở Việt Nam, trạng thái này được gọi bằng một từ rất đời thường nhưng chính xác không ngờ: "giở giời."

Thực ra có lý do hẳn hoi, không phải bịa

Các nhà nghiên cứu có tên chính thức cho hiện tượng này: meteoropathy (khí tượng bệnh lý), tức là phản ứng của cơ thể con người với sự thay đổi của các yếu tố khí tượng như áp suất khí quyển, độ ẩm và nhiệt độ.

Thứ đang xảy ra khi bão đến gần là áp suất khí quyển (barometric pressure) giảm nhanh. Áp suất khí quyển là sức nặng của toàn bộ cột không khí đang đè xuống mặt đất và đè lên cơ thể chúng ta mỗi giây. Bình thường, cơ thể không nhận ra vì sự thay đổi diễn ra từ từ. Nhưng khi một cơn bão tiến vào, áp suất giảm nhanh và đột ngột, và cơ thể bắt đầu phản ứng.

Theo nghiên cứu của Mayo Clinic và Cleveland Clinic, khi áp suất bên ngoài giảm, các mô trong cơ thể có xu hướng giãn nở nhẹ để cân bằng lại. Trong các khoang kín như xoang mũi, tai giữa và các khớp xương, sự giãn nở nhỏ đó đủ để tạo ra cảm giác áp lực, căng tức và đau. Đây là lý do người hay đau đầu, viêm xoang, viêm khớp thường "cảm" được thời tiết xấu từ trước.

Theo WCNC, khoảng 75% người bị viêm khớp cho biết thời tiết ảnh hưởng trực tiếp đến các triệu chứng của họ.

Về đau đầu, theo American Migraine Foundation, hơn một phần ba người bị chứng đau nửa đầu cho biết một số kiểu thời tiết nhất định kích hoạt cơn đau của họ. Lý thuyết phổ biến nhất là khi áp suất thay đổi, mạch máu não co giãn, gây ra mất cân bằng huyết lưu và kích thích các dây thần kinh nhạy cảm. Ngoài ra, thay đổi áp suất có thể gây mất cân bằng serotonin trong não, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cơn đau đầu và tâm trạng.

Sấm sét trong vòng 40km đổ lại, được ghi nhận làm tăng nguy cơ đau đầu lên 31%, theo một nghiên cứu được dẫn bởi Haven Headache. Không ai giải thích chính xác tại sao, nhưng lý thuyết là điện từ trường do sét tạo ra có thể kích thích hệ thần kinh.

Hoá ra cả thế giới cũng "giở giời" như người Việt, chỉ là gọi tên khác

Hóa ra người Việt không cô đơn trong chuyện "giở giời". Khắp thế giới đều có từ riêng cho hiện tượng này, điều đó cho thấy nó phổ biến đến mức nào.

Người Nhật gọi là "tenki-tsū" (天気痛, hay thiên khí thống), nghĩa đen là "đau do thời tiết". Đây là khái niệm phổ biến đến mức Nhật Bản có cả ứng dụng điện thoại tên Zutsuu Yohou chuyên dự báo nguy cơ đau đầu theo áp suất khí quyển thực tế, dựa trên dữ liệu thời tiết của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản. Ứng dụng có hàng triệu người dùng thường xuyên.

Người Đức có từ "Wetterfühligkeit" (nhạy cảm với thời tiết), một khái niệm được thừa nhận rộng rãi trong y học phổ thông Đức.

Người Pháp gọi là "météo sensibilité" và coi đây là vấn đề y tế đáng được theo dõi, không phải than thở vô căn cứ.

Người Mỹ, thực dụng hơn, thường gọi đơn giản là "weather headache" hay "storm headache" và có cả một nhánh nghiên cứu riêng gọi là biometeorology chuyên nghiên cứu tác động của khí hậu lên sức khỏe con người.

Mỗi nước có một kiểu chữa đau mỏi "giở giời", và nhiều cái nghe buồn cười nhưng lại có lý

Phần thú vị nhất là mỗi nơi có cách chữa riêng, và nhiều cách trong số đó có cơ sở khoa học không hề nhỏ.

- Nhật Bản: Với đau đầu do thời tiết, người Nhật dùng các bài thuốc chứa gừng, quế và bạch truật để điều hòa. Ngoài ra, người Nhật rất tin vào chườm nóng vùng gáy và cổ khi trời sắp có bão.

- Trung Quốc: Giác hơi (cupping therapy) là phương pháp dân gian phổ biến nhất cho đau lưng và mỏi khớp do thời tiết. Theo Dimensions of Culture, giác hơi được tìm thấy trong y học dân gian của Trung Quốc, Việt Nam, vùng Balkan, Iran, Mexico, Nga và Ba Lan. Châm cứu cũng được dùng rộng rãi, và theo nghiên cứu của NIH về y học Nhật Bản trong thiên tai, châm cứu và xoa bóp "làm giảm đáng kể các triệu chứng chủ quan" ở người sơ tán.

- Ấn Độ: Nghệ pha sữa nóng, gọi là "golden milk" (sữa vàng), là bài thuốc chống viêm dân gian phổ biến nhất. Gừng tươi pha trà cũng được dùng rộng rãi cho đau khớp và nhức đầu do thời tiết thay đổi. Yoga và Ayurveda (y học cổ truyền Ấn Độ) có nhiều bài tập thở (pranayama) được cho là giúp cân bằng hệ thần kinh khi áp suất thay đổi.

- Đức và Bắc Âu: Người Đức hay dùng túi chườm lạnh đặt lên trán và sau gáy khi đau đầu do thời tiết, một cách chữa nghe đơn giản nhưng có cơ sở: chườm lạnh co mạch máu và giảm viêm tại chỗ.

- Việt Nam: Cao gió, dầu gió, cạo gió là bộ ba kinh điển mà hầu như nhà nào cũng có. Về mặt khoa học, các liệu pháp này tạo ra nhiệt hoặc kích thích da, làm tăng lưu thông máu cục bộ và giảm cảm giác đau tạm thời. Hiệu quả về mặt cảm giác là có thật, dù cơ chế không hẳn như người xưa giải thích.

Vậy thì bây giờ phải làm gì?

Cleveland Clinic khuyến nghị những cách thực tế sau: uống đủ nước, ăn đúng bữa để ổn định cơ thể, nghỉ ngơi đủ giấc, và nếu cần có thể dùng chườm lạnh hoặc chườm ấm vùng đầu và cổ để giảm viêm và thư giãn mạch máu. Duy trì lịch ngủ đều đặn cũng được các bác sĩ thần kinh khuyến nghị vì mất ngủ làm trầm trọng thêm mọi loại đau đầu.

Và nếu muốn theo cách Nhật Bản: tải app dự báo áp suất khí quyển. Biết trước thì ít bị bất ngờ hơn, dù cơn đau vẫn đến.

Bão có thể không tránh được. Nhưng ít nhất bây giờ bạn đã biết tại sao mình đau đầu trước khi nó vào.