“Đừng chạy nhanh quá, ngã bây giờ!” – mẹ vừa dứt lời, đứa trẻ đã loạng choạng ngã xuống. "Bây giờ không đi vệ sinh thì lát nữa lên cao tốc chẳng có chỗ đâu". Nửa tiếng sau, chiếc xe chở cả gia đình mắc kẹt giữa đường, đứa trẻ bắt đầu đứng ngồi không yên.

Những tình huống như vậy không hiếm trong các gia đình. Nhiều bà mẹ đùa rằng mình có một “cái miệng linh nghiệm”: càng nhắc điều gì, điều đó dường như càng dễ xảy ra. Từ chuyện con đi học muộn, làm đổ cốc sữa đến việc quên mang áo khoác, những lời cảnh báo tưởng chỉ là sự quan tâm đôi khi lại trở thành “lời tiên đoán” khiến cả mẹ lẫn con đều bật cười.

Trong các nhóm phụ huynh, chủ đề “mẹ là nhà tiên tri” thường nhận được nhiều đồng cảm. Một người mẹ kể trước khi ra khỏi nhà đã ba lần nhắc con trai đi vệ sinh nhưng cậu bé nhất quyết không chịu. Đến khi xe lên cao tốc và gặp tắc đường, cậu bắt đầu nhấp nhổm vì buồn đi vệ sinh. Một phụ huynh khác kể sáng nào cũng nhắc con “còn chần chừ là muộn học”, rồi có hôm cậu bé thực sự đến lớp muộn 5 phút.

Nhưng phía sau những câu chuyện vui ấy lại là một vấn đề đáng suy nghĩ: Vì sao cha mẹ càng nhắc, trẻ đôi khi càng khó tiếp nhận?

Ảnh minh hoạ

Thay vì "tiên tri", hãy thử trở thành người đồng hành

Những lời “dự báo” của cha mẹ thường xuất hiện dưới nhiều hình thức. Có khi là sự quan tâm quá mức: “Mặc thêm áo đi, không lại cảm”, “Ăn thêm chút nữa, con gầy quá”. Có khi trở thành mệnh lệnh: “Mau làm bài đi”, “Đừng chơi nữa, đi ngủ ngay”. Cũng có lúc lời nhắc chuyển thành phê bình: “Bài đơn giản thế này cũng làm sai”, “Con lúc nào cũng bất cẩn”.

Trong những lời nhắc lặp đi lặp lại không chỉ có tình yêu thương mà còn có cả sự lo lắng và thiếu tin tưởng. Khi một đứa trẻ liên tục nghe những câu như “Con lúc nào cũng cẩu thả”, “Con chẳng bao giờ chịu nghe lời”, chúng có thể dần hình thành cách nhìn tiêu cực về chính mình: “Mình vốn là người như vậy”.

Đặc biệt, khi cha mẹ liên tục thúc giục, trẻ có thể rơi vào trạng thái căng thẳng. Một nam sinh lớp 7 chia sẻ rằng càng bị mẹ nhắc, cậu càng mất bình tĩnh; càng căng thẳng lại càng không biết phải làm gì. Bài viết sử dụng khái niệm “đóng cửa thính giác” để giải thích rằng khi một kích thích xuất hiện quá thường xuyên hoặc kéo dài, não bộ có thể tự động lọc bớt thông tin. Vì thế, cha mẹ nói càng nhiều chưa chắc trẻ nghe được càng nhiều.

Ở tuổi lớn hơn, nhu cầu tự chủ của trẻ cũng ngày càng rõ. Những lời can thiệp liên tục có thể khiến trẻ cảm thấy mình không được tin tưởng, từ đó dễ nảy sinh phản ứng chống đối. Điều đáng lưu ý là trẻ có thể nhớ rất lâu những câu cảnh báo, trách móc, trong khi những lời động viên tích cực lại không phải lúc nào cũng tạo ra ấn tượng mạnh tương tự.

Tuy nhiên, khi trưởng thành, không ít người lại có cái nhìn khác về những lời cằn nhằn từng khiến mình khó chịu. Một người con chia sẻ rằng sau khi mẹ mắc bệnh và trở nên ít nói, anh bất chợt nhớ những ngày mẹ vừa nấu cơm vừa nhắc: ăn thêm rau, bớt uống trà sữa, ngủ sớm và đừng dùng điện thoại quá khuya. Những âm thanh từng khiến anh thấy phiền ngày nào giờ lại trở thành một phần quý giá của ký ức.

Vì vậy, vấn đề có lẽ không nằm ở việc cha mẹ có nên nhắc con hay không, mà ở cách nhắc.

Một giáo viên gợi ý cha mẹ thử thay mệnh lệnh bằng đối thoại. Thay vì “Mau làm bài đi”, có thể hỏi: “Con nghỉ đủ chưa? Tiếp theo con định làm gì?”. Thay vì áp đặt thời gian, hãy để trẻ cùng tham gia lập kế hoạch: “Con nghĩ mấy giờ có thể hoàn thành?”. Khi trẻ được tham gia quyết định, các em không còn chỉ là người thực hiện yêu cầu của cha mẹ mà bắt đầu chủ động chịu trách nhiệm với việc của mình.

Cha mẹ cũng có thể thử trao cho con vai trò “người hướng dẫn”. Chẳng hạn, khi chuẩn bị một chuyến đi, hãy nhờ con thiết kế lịch trình; khi học bài, có thể hỏi con giảng lại một kiến thức cho mình. Những cách giao tiếp này vừa tạo cảm giác được tin tưởng, vừa giúp trẻ củng cố kiến thức và tăng sự chủ động.

Sau khi thay “Đừng chần chừ nữa” bằng “Con có cần mẹ giúp gì không?”, một bà mẹ nhận thấy con dần hợp tác hơn. Cậu bé thậm chí nói với mẹ: Bây giờ mẹ không quát con nữa. Hình như con làm bài tập cũng tốt hơn rồi.

Có lẽ cha mẹ vẫn sẽ tiếp tục nhắc con mang áo, nhớ mang ô, ăn rau hay đi ngủ sớm. Những lời nhắc ấy vốn xuất phát từ tình yêu. Nhưng thay vì trở thành “nhà tiên tri” luôn dự đoán những điều tồi tệ, cha mẹ có thể thử trở thành người đồng hành, dùng lời nói để trao cho con cảm giác được tin tưởng.

Bởi đôi khi, điều trẻ cần không phải thêm một lời cảnh báo “Con sẽ lại làm sai”, mà là một câu đơn giản hơn: Mẹ tin con có thể làm được.