Mỗi dịp lễ Tết hay ngày giỗ chạp, không khó để nhận ra một điều quen thuộc trong nhiều gia đình Việt: mâm cơm gần như… không thay đổi qua từng năm. Vẫn là bát canh quen, đĩa thịt quen, món xào quen, thậm chí cách bày biện cũng giống hệt những mùa trước. Trong khi đó, cuộc sống hiện đại mang đến vô số món ngon mới lạ, cách nấu tiện lợi hơn, hấp dẫn hơn, thậm chí tốt cho sức khỏe hơn. Vậy nhưng, nhiều gia đình vẫn chọn giữ nguyên thực đơn cũ.

Điều này không đơn thuần là thói quen ẩm thực. Với người Việt, mâm cơm ngày lễ còn mang ý nghĩa sâu xa về văn hóa, ký ức và niềm tin tâm linh.

Ảnh minh họa

Món ăn cũ là cách giữ sợi dây ký ức gia đình

Trong nhiều gia đình, mỗi món ăn ngày lễ thường gắn liền với một người cụ thể. Đó có thể là món nem rán của bà, bát canh măng của mẹ hay nồi thịt kho mà cha từng tự tay chuẩn bị mỗi dịp sum họp. Khi người cũ không còn hoặc đã lớn tuổi, việc duy trì món ăn quen thuộc trở thành cách để con cháu giữ lại ký ức và cảm giác đoàn viên.

Nhiều người lớn tuổi quan niệm rằng, hương vị quen thuộc chính là thứ giúp kết nối các thế hệ. Chỉ cần mùi món ăn tỏa ra, không khí gia đình dường như lập tức trở nên ấm cúng và gần gũi hơn.

Yếu tố tâm linh: Sự quen thuộc tạo cảm giác “thuận nề nếp”

Trong quan niệm truyền thống, mâm cơm ngày lễ không chỉ là bữa ăn của người sống mà còn là cách thể hiện lòng thành với tổ tiên. Việc giữ nguyên món ăn qua nhiều năm được xem như một cách duy trì nề nếp gia phong, thể hiện sự tôn trọng truyền thống.

Người xưa tin rằng những món ăn từng được sử dụng trong lễ cúng của gia đình sẽ mang ý nghĩa gắn kết và quen thuộc với gia tiên. Sự thay đổi quá nhiều đôi khi khiến người lớn tuổi cảm thấy thiếu trang trọng hoặc mất đi sự liền mạch của phong tục.

Món mới ngon hơn chưa chắc mang lại cảm giác trọn vẹn

Ẩm thực hiện đại chú trọng sự sáng tạo và trải nghiệm vị giác. Tuy nhiên, với những dịp mang tính nghi lễ, cảm xúc thường được đặt lên trên yếu tố mới lạ. Một món ăn quen có thể không cầu kỳ, không bắt mắt, nhưng lại mang lại cảm giác an tâm, gợi nhớ về những mùa lễ sum vầy trước đó.

Đó cũng là lý do nhiều người trẻ, dù yêu thích thử nghiệm món mới trong đời sống thường ngày, vẫn giữ thói quen nấu món truyền thống khi đến dịp đặc biệt.

Sự lặp lại giúp duy trì nề nếp gia đình

Ảnh minh họa

Trong đời sống hiện đại nhiều thay đổi, những điều lặp lại đôi khi lại tạo nên cảm giác ổn định. Việc chuẩn bị những món ăn quen thuộc vào dịp lễ giúp các thành viên trong gia đình dễ dàng tham gia vào quá trình chuẩn bị, từ đó duy trì sự gắn kết.

Không ít gia đình xem việc cùng nhau nấu lại những món cũ là cách truyền dạy kinh nghiệm, lưu giữ bí quyết nấu nướng và chia sẻ câu chuyện gia đình qua từng thế hệ.

Giữ truyền thống nhưng vẫn có thể linh hoạt

Các chuyên gia văn hóa cho rằng, việc duy trì món ăn truyền thống trong ngày lễ là nét đẹp đáng trân trọng. Tuy nhiên, truyền thống không có nghĩa là cứng nhắc. Nhiều gia đình hiện nay lựa chọn giữ lại những món mang ý nghĩa biểu tượng, đồng thời bổ sung thêm vài món mới để phù hợp khẩu vị và điều kiện sinh hoạt.

Sự kết hợp này vừa giúp bảo tồn giá trị văn hóa, vừa phản ánh sự thích nghi với nhịp sống hiện đại.

Khi món ăn trở thành “ký ức có thể nếm được”

Có thể nói, mâm cơm ngày lễ không đơn thuần là sự lựa chọn món ăn, mà còn là cách mỗi gia đình lưu giữ lịch sử của mình. Những món ăn lặp lại qua năm tháng giống như một cuốn nhật ký đặc biệt, nơi hương vị trở thành ký ức và cảm xúc.

Dù ẩm thực ngày càng phong phú, nhiều gia đình vẫn chọn giữ lại những món cũ không phải vì thiếu lựa chọn, mà vì đó là cách để duy trì sợi dây gắn kết vô hình giữa quá khứ, hiện tại và các thế hệ mai sau.