Có một cậu bé 6 tuổi sống gần nhà tôi. Ở nhà, cậu bé rất "có tiếng nói".

Một hôm, bà nội của bé tâm sự: "Ở nhà thì như ông tướng, muốn gì phải được nấy. Không vừa ý là khóc lóc, ăn vạ, ném đồ. Cả nhà nhiều khi cũng phải chiều theo. Nhưng cứ bước ra khỏi cửa là như biến thành người khác. Xuống sân chơi, bị bạn giành đồ chơi cũng không dám nói gì, chỉ trốn sau lưng người lớn. Ở trường bị bạn bắt nạt, về nhà hỏi thì chỉ biết khóc."

Bà thắc mắc: "Ở nhà mạnh mẽ thế, sao ra ngoài lại nhút nhát như vậy?"

Đây là điều không ít phụ huynh từng gặp. Nhiều đứa trẻ ở nhà rất ngang bướng, thích ra lệnh cho người thân, nhưng khi ra ngoài lại rụt rè, sợ hãi, không dám lên tiếng bảo vệ bản thân.

Theo các chuyên gia tâm lý, hiện tượng này không phải ngẫu nhiên mà thường bắt nguồn từ cách trẻ xây dựng cảm giác an toàn và ứng xử với thế giới xung quanh.

Trẻ "làm vua trong nhà" vì biết mình luôn được bao dung

Nhiều cha mẹ cho rằng con hỗn hào, khó bảo vì tính cách bướng bỉnh. Nhưng thực tế, trẻ thường cư xử như vậy vì hiểu rất rõ "luật chơi" trong gia đình.

Trẻ biết rằng: Mẹ nói "mẹ bỏ đi đấy" nhưng sẽ không thực sự bỏ đi. Ông bà nói không cho ăn bánh kẹo nhưng cuối cùng vẫn mềm lòng. Bố có thể quát mắng nhưng sẽ không bỏ mặc con.

Chính vì biết mình luôn được yêu thương và chấp nhận nên trẻ cảm thấy an toàn để thử giới hạn của người lớn.

Nói cách khác, nhiều đứa trẻ ngang bướng không phải vì bản chất xấu, mà vì đã quen với việc mọi yêu cầu của mình cuối cùng đều được đáp ứng.

Ví dụ:

Đòi xem tivi, cha mẹ cấm nhưng sau khi khóc lóc lại được cho xem. Không chịu ăn cơm, người lớn dỗ dành rồi đút từng thìa. Không làm bài tập, cha mẹ nhắc mãi rồi cuối cùng ngồi làm cùng.

Mỗi lần người lớn nhượng bộ, trẻ lại học được một bài học: "Chỉ cần mình phản ứng đủ mạnh, mình sẽ đạt được điều mong muốn."

Ra ngoài nhút nhát vì thiếu kỹ năng tự bảo vệ bản thân

Nếu "ở nhà ngang bướng" là một mặt của vấn đề, thì "ra ngoài sợ hãi" lại phản ánh một vấn đề khác.

Khi gặp mâu thuẫn với bạn bè hoặc người lạ, nhiều trẻ không biết cách lên tiếng bảo vệ quyền lợi của mình. Phản ứng đầu tiên của các em là né tránh, im lặng hoặc khóc.

Nguyên nhân là trẻ chưa có đủ cảm giác an toàn trong môi trường bên ngoài.

Các em lo sợ bị từ chối, bị chế giễu hoặc bị cô lập nên chọn cách rút lui thay vì đối mặt.

Theo các chuyên gia, điều này thường xuất hiện ở những trẻ: Được người lớn bao bọc quá mức. Luôn có cha mẹ giải quyết mọi vấn đề thay mình. Ít có cơ hội tự đưa ra quyết định hoặc tự xử lý mâu thuẫn.

Khi ra ngoài, trẻ không biết phải làm gì nên chỉ còn cách im lặng.

Một số trẻ khác lại tiêu tốn quá nhiều năng lượng cảm xúc trong các cuộc "đấu tranh" với gia đình. Vì vậy khi ra ngoài, các em không còn đủ tự tin và động lực để bảo vệ bản thân trước người khác.

Gốc rễ nằm ở sự thiếu nhất quán trong cách giáo dục

Các chuyên gia cho rằng hiện tượng "ở nhà bắt nạt người thân, ra ngoài lại sợ người lạ" phản ánh sự khác biệt giữa những quy tắc trẻ gặp trong gia đình và những quy tắc ngoài xã hội.

Ở nhà: Khóc có thể đạt được điều mong muốn. Ăn vạ có thể khiến người lớn nhượng bộ.

Nhưng ở ngoài xã hội: Không ai có nghĩa vụ chiều theo trẻ. Khóc lóc hay ăn vạ không giúp giải quyết vấn đề.

Khi phải sống giữa hai hệ quy tắc hoàn toàn khác nhau, trẻ dễ rơi vào trạng thái mất phương hướng.

Ở nhà, trẻ dùng sự ngang bướng để kiểm soát tình huống.

Ra ngoài, trẻ lại chọn im lặng vì không biết đâu mới là cách ứng xử đúng.

Cha mẹ nên làm gì?

Điều đầu tiên là xây dựng những nguyên tắc rõ ràng và nhất quán trong gia đình.

Các chuyên gia gọi đó là cách giáo dục "mềm mỏng nhưng kiên định".

Cha mẹ vẫn yêu thương, lắng nghe con nhưng không thay đổi nguyên tắc chỉ vì con khóc lóc hay ăn vạ.

Ví dụ:

Không xem tivi thì vẫn là không xem tivi. Không ăn kẹo trước bữa cơm thì vẫn là không ăn.

Khi trẻ nhận ra việc ăn vạ không còn hiệu quả, hành vi này sẽ dần giảm bớt.

Bên cạnh đó, cha mẹ nên tạo cơ hội để trẻ tự giải quyết những xung đột nhỏ trong cuộc sống.

Khi con bị bạn giành đồ chơi, thay vì lập tức can thiệp, cha mẹ có thể khuyến khích: "Con thử nói với bạn rằng con vẫn đang chơi món đồ này nhé."

Nếu trẻ ngại nói, người lớn có thể hỗ trợ một phần và để trẻ tự nói phần còn lại.

Mỗi lần thành công, trẻ sẽ tự tin hơn một chút.

Quan trọng nhất, hãy tạo cho con cảm giác rằng ở nhà, con luôn có thể bày tỏ cảm xúc bằng lời nói thay vì la hét hay nổi nóng.

Khi trẻ hiểu rằng: "Mình vẫn được lắng nghe ngay cả khi không nổi giận", các con sẽ dần học được cách giao tiếp lành mạnh hơn.

Kết luận

"Ở nhà ngang bướng, ra ngoài nhút nhát" không phải là tính cách bẩm sinh của trẻ.

Đó thường là một chiến lược thích nghi mà trẻ hình thành trong những môi trường khác nhau.

Điều cha mẹ có thể làm là xây dựng những quy tắc nhất quán, đồng thời giúp con cảm thấy an toàn khi bày tỏ suy nghĩ và cảm xúc của mình.

Khi được hướng dẫn đúng cách, trẻ không chỉ biết tôn trọng người khác mà còn đủ tự tin để bảo vệ chính mình, dù ở nhà hay ngoài xã hội.

Nguồn: Sohu