Năm 2028 sẽ đánh dấu tròn 1.000 năm ngày mất của vua Lý Thái Tổ (1028-2028), một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử và văn hóa Việt Nam. Nhân dịp này, tỉnh Bắc Ninh đang xây dựng Hồ sơ khoa học trình UNESCO xem xét vinh danh danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn, nhằm tôn vinh xứng đáng một trong những nhân vật kiệt xuất nhất của dân tộc, đồng thời quảng bá các giá trị văn hóa Việt Nam và vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc đến với bạn bè quốc tế.

Lý Thái Tổ (974-1028), tên húy là Lý Công Uẩn, sinh tại châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang (nay thuộc phường Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh). Ông là vị hoàng đế sáng lập triều Lý và là một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử Việt Nam.

Không gian trước tượng đài vua Lý Thái Tổ. (Ảnh: Khánh Hoà - TTXVN)

Là người mở đầu cho triều đại kéo dài hơn 2 thế kỷ, Lý Công Uẩn đã đặt nền móng cho thời kỳ phát triển ổn định, độc lập và hưng thịnh của quốc gia Đại Việt. Với tầm nhìn chiến lược vượt thời đại, tư tưởng trị quốc nhân văn cùng tinh thần hòa hiếu, ông không chỉ để lại dấu ấn lớn trong lịch sử dựng nước và giữ nước mà còn tạo nên những giá trị văn hóa, tư tưởng mang ý nghĩa phổ quát, có sức lan tỏa vượt ra ngoài phạm vi quốc gia.

Một trong những dấu ấn lớn nhất của Lý Công Uẩn là quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La vào năm 1010. Quyết định này được thể hiện qua bản Chiếu dời đô nổi tiếng trong lịch sử, không đơn thuần là việc chuyển trung tâm hành chính mà còn là tuyên ngôn về tư duy xây dựng quốc gia dựa trên lợi ích lâu dài của nhân dân, sự hài hòa với điều kiện tự nhiên và khát vọng phát triển bền vững.

Sau quyết định đó, kinh thành Thăng Long ra đời và tồn tại liên tục suốt hơn 1 thiên niên kỷ, trở thành trung tâm chính trị, văn hóa và đô thị quan trọng bậc nhất của Việt Nam cũng như khu vực.

Từ những đóng góp mang tính khai sáng ấy, Lý Công Uẩn được nhìn nhận là một nhà tư tưởng chính trị - văn hóa lớn của Đông Á thời trung đại. Ông sớm thể hiện những giá trị về hòa bình, khoan dung, an dân và phát triển bền vững - những giá trị phù hợp với tôn chỉ của UNESCO trong việc thúc đẩy văn hóa vì hòa bình và sự phát triển của nhân loại.

Sau khi đăng cơ, ông ban hành Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long. (Ảnh minh hoạ)

Ngay từ nhỏ, Lý Công Uẩn đã nổi tiếng thông minh, có tư chất hơn người. Ông được nuôi dưỡng và giáo dục bởi sư Lý Khánh Văn cùng Thiền sư Vạn Hạnh, qua đó sớm hình thành nền tảng tư tưởng nhân văn, khoan dung và gắn bó với đời sống nhân dân.

Khoảng 20 tuổi, ông được đưa vào triều đình nhà Tiền Lê, từng bước đảm nhiệm nhiều trọng trách và giữ chức Điện tiền chỉ huy sứ - một trong những vị trí quan trọng nhất của triều đình.

Năm 1009, Lý Công Uẩn được triều thần và nhân dân suy tôn lên ngôi, lấy niên hiệu Lý Thái Tổ, chính thức sáng lập triều Lý. Sau khi đăng cơ, ông ban hành Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long, đồng thời tiếp tục củng cố nền độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Cồ Việt, mở ra một triều đại hưng thịnh với nhiều thành tựu rực rỡ trong lịch sử dân tộc.

Trong gần 20 năm trị vì (1010-1028), bên cạnh công lao xây dựng và bảo vệ đất nước, Lý Thái Tổ còn được xem là biểu tượng của tư duy quản trị nhân văn. Ông thực hiện nhiều chính sách tiến bộ như giảm thuế, khoan thư sức dân, đề cao sự ổn định xã hội và lấy đời sống nhân dân làm nền tảng cho sự phát triển quốc gia. Những chính sách ấy góp phần tạo dựng nền văn minh Đại Việt có sức sống bền bỉ và tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới.

Tại Công văn số 2296/BVHTTDL-TV ngày 21/6/2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Lý Công Uẩn được tôn vinh là một trong 14 vị anh hùng dân tộc tiêu biểu của Việt Nam.

Theo tiêu chí của UNESCO, danh hiệu vinh danh danh nhân văn hóa thế giới dành cho những cá nhân có tầm ảnh hưởng quốc tế, có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, đồng thời lan tỏa những giá trị nhân văn như hòa bình, khoan dung, công bằng xã hội và phát triển bền vững.

Tượng Lý Thái Tổ tại Hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội

Năm 2028 là thời điểm tròn 1.000 năm ngày mất của Lý Công Uẩn. Theo quy định của UNESCO, hồ sơ cần được xem xét tại Kỳ họp lần thứ 226 của Hội đồng Chấp hành UNESCO, vì vậy việc khởi động xây dựng hồ sơ từ năm 2026 được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.

Việc lập Hồ sơ trình UNESCO vinh danh danh nhân lịch sử, văn hóa Lý Công Uẩn không chỉ nhằm tôn vinh một nhân vật kiệt xuất của dân tộc mà còn góp phần quảng bá rộng rãi các giá trị văn hóa Việt Nam và vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc văn hiến tới bạn bè quốc tế.

Thông qua việc được vinh danh ở tầm quốc tế, hồ sơ kỳ vọng sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong giáo dục truyền thống lịch sử, khơi dậy lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với việc gìn giữ di sản văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể gắn với vương triều Lý tại Bắc Ninh. Đây cũng được kỳ vọng sẽ góp phần mở rộng giao lưu văn hóa quốc tế, quảng bá hình ảnh Việt Nam nói chung và vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc năng động, hiếu khách đến với thế giới.

Tổng hợp