Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, Lê Nhân Tông là vị vua lên ngôi sớm nhất khi mới 1 tuổi 6 tháng, thậm chí còn chưa biết nói. Thế nhưng, khi trưởng thành, ông lại được sử sách ghi nhận là một minh quân có tài đức, đưa Đại Việt phát triển hưng thịnh trên nhiều phương diện. Đáng tiếc, cuộc đời vị hoàng đế trẻ tuổi này lại kết thúc trong một cuộc binh biến khi ông mới 18 tuổi.

Lê Nhân Tông, tên húy Lê Bang Cơ (1441-1459), là con trai của vua Lê Thái Tông và Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Anh. Sau khi vua Lê Thái Tông đột ngột qua đời trong vụ án Lệ Chi Viên vào năm 1442, các đại thần như Nguyễn Xí, Trịnh Khả và Lê Thụ đã đưa Lê Bang Cơ lên nối ngôi. Khi ấy, ông mới chỉ 1 tuổi 6 tháng, trở thành vị hoàng đế đăng cơ ở độ tuổi nhỏ nhất trong lịch sử Việt Nam.

Do còn quá nhỏ, mọi việc triều chính đều do Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Anh buông rèm nhiếp chính cùng sự phò tá của các đại thần. Mãi đến năm 12 tuổi, Lê Nhân Tông mới chính thức trực tiếp điều hành đất nước.

Trong lịch sử Việt Nam, Lê Nhân Tông là vị vua lên ngôi sớm nhất, khi chỉ mới hơn 1 tuổi. (Ảnh minh hoạ)

Trái với suy nghĩ của nhiều người về một vị vua lên ngôi từ thuở còn bế ngửa, Lê Nhân Tông trưởng thành thành một quân vương được đánh giá rất cao. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư mô tả ông là người thông minh, đức độ, coi trọng Nho học, biết lắng nghe lời can gián, không sa vào tửu sắc và luôn quan tâm đến đời sống nhân dân.

Trong thời gian trị vì, Đại Việt tiếp tục phát triển ổn định về kinh tế, giáo dục và quân sự. Triều đình đánh bại vua Chiêm Thành là Bí Cai, sáp nhập vùng Bồn Man vào lãnh thổ Đại Việt. Nhà vua cũng thực hiện nhiều chính sách giảm tô thuế, ban thưởng cho người có công, trấn áp thảo khấu và loạn đảng. Đặc biệt, ông còn cho phục hồi danh dự, trả lại ruộng đất và tài sản cho con cháu một số khai quốc công thần từng bị xử oan trước đó.

Không chỉ vậy, dưới thời Lê Nhân Tông, triều đình còn cho đúc tiền Diên Ninh vào năm 1454 và giao Phan Phu Tiên biên soạn bộ Đại Việt Sử Ký, đặt nền móng quan trọng cho việc ghi chép lịch sử dân tộc.

Lê Nhân Tông qua đời khi mới 18 tuổi, khép lại cuộc đời ngắn ngủi của một vị vua được nhiều sử gia đánh giá là minh quân hiếm có. (Ảnh minh hoạ)

Tuy nhiên, khi đất nước đang trong thời kỳ ổn định, biến cố bất ngờ đã xảy ra. Năm 1459, Lạng Sơn Vương Lê Nghi Dân - anh cùng cha khác mẹ với Lê Nhân Tông đã mua chuộc cấm vệ quân, đột nhập hoàng cung và sát hại nhà vua để cướp ngôi. Chỉ một ngày sau, Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Anh cũng bị sát hại.

Sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư ghi: "Vua tuổi còn ấu thơ đã có thiên tư sáng suốt, vẻ người tuấn tú đường hoàng, dáng điệu nghiêm trang, sùng đạo Nho, nghe can gián, thương người làm ruộng, yêu nuôi muôn dân, thực là bậc vua giỏi, biết giữ cơ đồ, không may bị cướp ngôi giết hại".

Lê Nhân Tông qua đời khi mới 18 tuổi, khép lại cuộc đời ngắn ngủi của một vị vua được nhiều sử gia đánh giá là minh quân hiếm có. Dù thời gian trực tiếp cầm quyền không dài, ông vẫn để lại dấu ấn với nhiều chính sách vì dân, góp phần đưa Đại Việt bước vào giai đoạn phát triển trước khi triều Lê bước sang một chương mới của lịch sử.

Tổng hợp