Không chỉ là điểm đến quen thuộc của học sinh, sinh viên mỗi mùa thi, Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn là địa danh nhiều nguyên thủ, lãnh đạo cấp cao và phu nhân các nước lựa chọn ghé thăm khi tới Việt Nam. Đây được xem là biểu tượng của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và nền văn hiến lâu đời của dân tộc.

Ngày 26/5/2025, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng phu nhân đã tới tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Tại Khuê Văn Các - công trình được xem là biểu tượng của Thủ đô Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã giới thiệu với Tổng thống Pháp về lịch sử và ý nghĩa của quần thể di tích đặc biệt này.

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và hai Phu nhân chụp ảnh chung trong khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Tại đây, ông Emmanuel Macron và phu nhân đã thưởng thức chương trình Nhã nhạc cung đình Huế ngay trong khuôn viên di tích, thực hiện nghi lễ đánh trống Sấm và tham quan triển lãm ảnh về các dấu mốc quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Pháp. Tổng thống Pháp bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với nền văn hiến, văn hóa, giáo dục và truyền thống hiếu học của người Việt, những giá trị được gìn giữ và thể hiện rõ nét tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Tổng thống Pháp Macron thực hiện nghi lễ đánh trống Sấm ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Tiền Phong

Không chỉ có Tổng thống Pháp, ngày 8/6/2026 vừa qua, nơi đây tiếp tục đón các Phu nhân lãnh đạo cấp cao của Lào, Campuchia và Thái Lan tới tham quan trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Đoàn gồm bà Đào Thị Bích Thủy - Phu nhân Thủ tướng Lê Minh Hưng, bà Vandara Siphandone - Phu nhân Thủ tướng Lào, bà Pich Chamony - Phu nhân Thủ tướng Campuchia và bà Thananon Niramit - Phu nhân Thủ tướng Thái Lan.

Trong chương trình, các Phu nhân đã nghe giới thiệu về lịch sử hình thành, kiến trúc cùng những giá trị nổi bật của khu di tích quốc gia đặc biệt được xem là biểu tượng cho truyền thống hiếu học của người Việt suốt gần 1.000 năm qua.

Bà Đào Thị Bích Thủy - Phu nhân Thủ tướng Lê Minh Hưng (thứ hai từ phải qua), bà Vandara Siphandone - Phu nhân Thủ tướng Lào, bà Pich Chamony - Phu nhân Thủ tướng Campuchia (đầu tiên bên trái) và bà Thananon Niramit - Phu nhân Thủ tướng Thái Lan (đầu tiên bên phải) chụp ảnh chung trong Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Các Phu nhân tham gia hoạt động văn hoá tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam

Phía sau danh tiếng của một điểm du lịch nổi tiếng Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn được xem là trường đại học đầu tiên của nước ta.

Văn Miếu được xây dựng vào năm 1070 dưới triều vua Lý Thánh Tông để thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho học. Sáu năm sau, năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho xây dựng Quốc Tử Giám - cơ sở giáo dục bậc cao đầu tiên của đất nước.

Đây là nơi đào tạo những nhân tài phục vụ triều đình phong kiến, đồng thời thể hiện quyết tâm phát triển giáo dục và trọng dụng hiền tài của triều Lý. Những học trò theo học tại đây là các sĩ tử đã vượt qua kỳ thi Hương và được tuyển chọn kỹ lưỡng trước khi tiếp tục học tập để tham dự các kỳ thi Hội, thi Đình.

Suốt nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám đã đào tạo và bồi dưỡng nhiều danh nhân, học giả lớn có đóng góp quan trọng cho đất nước. Khu Nhà Thái Học ngày nay chính là vị trí của Quốc Tử Giám xưa - nơi các giám sinh học tập, bình văn và nghiên cứu kinh điển.

Ảnh: Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Công trình sở hữu biểu tượng nổi tiếng bậc nhất Hà Nội

Nằm trên diện tích khoảng 55.000m² ở phía Nam Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám được chia thành 5 khu vực với hệ thống kiến trúc đặc sắc, gồm cổng Văn Miếu, Đại Trung Môn, Khuê Văn Các, khu bia Tiến sĩ và Nhà Thái Học.

Trong đó, Khuê Văn Các là công trình nổi tiếng nhất. Được xây dựng vào năm 1805, công trình có kiến trúc gỗ độc đáo lấy cảm hứng từ sao Khuê - ngôi sao tượng trưng cho văn chương, tri thức.

Điểm đặc biệt của Khuê Văn Các nằm ở bốn cửa sổ hình tròn được thiết kế như những tia sáng tỏa ra bốn phía, gợi hình ảnh ngôi sao Khuê đang chiếu rọi. Công trình này được đánh giá là một trong những biểu tượng kiến trúc tiêu biểu nhất của Hà Nội và đã được UBND thành phố lựa chọn làm biểu tượng chính thức của Thủ đô từ năm 1997.

Ảnh: Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Ngay phía trước Khuê Văn Các là giếng Thiên Quang nổi tiếng. Theo quan niệm phương Đông, Khuê Văn Các tượng trưng cho bầu trời, ánh sáng và trí tuệ, trong khi giếng Thiên Quang hình vuông tượng trưng cho mặt đất. Sự kết hợp giữa hai công trình tạo nên ý nghĩa hài hòa âm dương, thể hiện nơi hội tụ tinh hoa của trời đất và tri thức.

Nơi lưu giữ "bảng vàng" của nền khoa bảng Việt Nam

Một trong những điểm đặc biệt nhất của Văn Miếu - Quốc Tử Giám là hệ thống 82 bia Tiến sĩ được đặt trên lưng rùa đá, ghi danh những người đỗ đại khoa qua các khoa thi từ năm 1442 đến năm 1779, với tổng cộng 1.305 vị được lưu danh. 

Không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, đây còn được xem là biểu tượng sống động của truyền thống hiếu học, tôn vinh nhân tài và tinh thần trọng tri thức của dân tộc. Với giá trị nổi bật về tư liệu và lịch sử, 82 bia Tiến sĩ đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Tư liệu Thế giới.

Ngày nay, hệ thống bia Tiến sĩ trở thành điểm tham quan thu hút đông đảo du khách quốc tế, đồng thời là niềm tự hào của người Việt khi nhắc đến nền giáo dục khoa bảng hàng trăm năm tuổi.

Bia tiến sĩ Văn Miếu Quốc Tử Giám khắc tên các vị tiến sĩ đậu khoa cử giai đoạn 1442-1779

Trải qua gần một thiên niên kỷ tồn tại, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là một công trình kiến trúc cổ hay điểm tham quan nổi tiếng của Hà Nội mà còn được xem là biểu tượng tiêu biểu cho nền giáo dục, văn hóa và truyền thống trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam. Hằng năm, di tích đón hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, đồng thời là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục và tôn vinh học tập.

Biểu tượng của truyền thống hiếu học Việt Nam

Với vai trò là trường Quốc học đầu tiên của đất nước, nơi đây từng đào tạo nhiều thế hệ hiền tài từ thời Lý, Trần đến Lê. Không ít nhân vật xuất chúng trưởng thành từ môi trường học thuật này đã trở thành những người có đóng góp quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Chính vì vậy, những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học được lưu giữ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xem như tấm gương phản chiếu sinh động về truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tinh thần trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam suốt gần một thiên niên kỷ.

Cho đến ngày nay, tinh thần ấy vẫn hiện diện rõ nét trong đời sống hiện đại. Mỗi mùa thi, đặc biệt trước các kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 hay kỳ thi tốt nghiệp THPT, hàng chục nghìn học sinh và phụ huynh lại tìm đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám để dâng hương, cầu mong may mắn và tiếp thêm động lực trước những cột mốc quan trọng của tuổi học trò. Hình ảnh các sĩ tử xếp hàng xin chữ, dâng lễ hay chụp ảnh bên bia Tiến sĩ đã trở thành một nét quen thuộc của Hà Nội mỗi dịp tháng 5, tháng 6.

Hình ảnh các sĩ tử xếp hàng xin chữ, dâng lễ hay chụp ảnh tại Văn Miếu đã trở thành một nét quen thuộc của Hà Nội mỗi mùa thi. Ảnh: Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Giữa những ngày đầu tháng 6 vừa qua, khi nhiều học sinh bước vào giai đoạn nước rút của mùa thi, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục thu hút sự chú ý với một hoạt động mới lạ nhưng giàu ý nghĩa mang tên Lễ hội Xoài Đăng khoa 2026.

Theo thông tin từ Ban Quản lý Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, lễ hội diễn ra trong hai ngày 6 và 7/6 tại khu vực Vườn bia Tiến sĩ. Những trái xoài chín được thu hoạch ngay trong khuôn viên di tích sẽ được dâng lên các bậc Tiên Thánh, Tiên Hiền trước khi trao tặng cho các sĩ tử như một lời chúc học hành tấn tới, thi cử hanh thông và đạt kết quả như mong muốn.

Những trái xoài chín được thu hoạch ngay trong khuôn viên di tích sẽ được dâng lên các bậc Tiên Thánh, Tiên Hiền trước khi trao tặng cho các sĩ tử

Sau nghi thức dâng lễ, hàng nghìn trái xoài mang tên "Đăng khoa" đã được trao tận tay các thí sinh. Rất đông học sinh hào hứng xếp hàng chờ nhận món quà đặc biệt này. Giữa không gian lưu giữ tên tuổi những bậc hiền tài của đất nước qua hàng trăm năm lịch sử, hình ảnh các sĩ tử ngày nay cầm trên tay những trái xoài "Đăng khoa" càng trở nên ý nghĩa hơn bao giờ hết.

Dù không thể thay thế sự chuẩn bị kỹ lưỡng hay những tháng ngày miệt mài ôn tập, món quà nhỏ ấy vẫn mang theo lời chúc tốt đẹp và sự động viên tinh thần dành cho các thí sinh trước thời khắc quan trọng. Với nhiều học sinh, đây cũng là một kỷ niệm đáng nhớ gắn liền với mùa thi và với chính không gian văn hóa đặc biệt của Thủ đô.

Rất đông học sinh hào hứng xếp hàng chờ nhận món quà đặc biệt trước kì thi

Lễ hội Xoài Đăng khoa năm nay còn diễn ra đúng vào một dấu mốc đặc biệt. Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, năm 2026 đánh dấu tròn 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026) - trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam và cũng là trung tâm giáo dục bậc cao quan trọng nhất dưới thời quân chủ.

Nhân dịp này, Hà Nội đang triển khai nhiều hoạt động kỷ niệm nhằm lan tỏa những giá trị lịch sử, giáo dục và văn hóa của Quốc Tử Giám trong đời sống đương đại. Trong dòng chảy đó, Lễ hội Xoài Đăng khoa không chỉ là một hoạt động trải nghiệm độc đáo mà còn cho thấy cách một di sản gần nghìn năm tuổi vẫn tiếp tục kết nối với thế hệ trẻ hôm nay, để tinh thần hiếu học và khát vọng đỗ đạt được tiếp nối qua nhiều thế hệ.