Nhắc đến Thanh Hóa, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến biển Sầm Sơn, Thành nhà Hồ hay nem chua nổi tiếng. Thế nhưng, vùng đất này còn sở hữu một "kỷ lục" rất đặc biệt mà hiếm nơi nào ở Việt Nam có được: là quê hương của tới 44 vị vua, trải dài qua 4 triều đại phong kiến, đồng thời là nơi phát tích của 2 dòng chúa từng nắm thực quyền suốt hàng trăm năm.

Không phải ngẫu nhiên mà từ xa xưa, dân gian đã lưu truyền câu nói: "Vua xứ Thanh, thần xứ Nghệ". Nếu Nghệ An nổi tiếng là vùng đất hiếu học, sản sinh nhiều bậc hiền tài thì Thanh Hóa lại được xem là vùng đất đế vương, gắn với sự ra đời của hàng loạt triều đại lớn trong lịch sử dân tộc. Chính vì vậy, nơi đây còn được biết đến với cái tên "quê vua đất chúa".

Thanh Hoá không chỉ có biển mà còn là quê hương của tới 44 vị vua, trải dài qua 4 triều đại phong kiến

Vùng đất duy nhất gắn với 44 vị vua Việt Nam

Trong lịch sử Việt Nam, hiếm có địa phương nào giữ vai trò đặc biệt như Thanh Hóa. Theo nhiều tài liệu lịch sử, đây là quê hương của 44 vị vua, thuộc 4 triều đại phong kiến gồm Tiền Lê, Hồ, Hậu Lê và Nguyễn. Bên cạnh đó, hai dòng họ Trịnh và Nguyễn - những thế lực từng nắm giữ thực quyền trong nhiều thế kỷ - cũng đều có nguồn gốc từ vùng đất này.

Cụ thể, nhà Tiền Lê có 3 vị vua, nhà Hồ có 2 vị vua, nhà Hậu Lê có 26 vị vua và nhà Nguyễn có 13 vị vua. Đây là con số đặc biệt mà đến nay chưa có địa phương nào khác ở Việt Nam có được.

Tượng Lê Lợi ở Thanh Hóa. Ảnh: Internet

Nằm cách Hà Nội khoảng 150km về phía Nam, Thanh Hóa có diện tích hơn 11.100km², phía Đông giáp Biển Đông, phía Tây giáp Lào, phía Bắc giáp Ninh Bình, Sơn La và Phú Thọ, phía Nam giáp Nghệ An. Vị trí "tựa núi, hướng biển" giúp nơi đây từ lâu trở thành vùng đất có ý nghĩa chiến lược về cả quân sự, kinh tế lẫn giao thương.

Chính điều kiện địa lý ấy, cùng truyền thống văn hóa lâu đời, đã khiến Thanh Hóa được xem là vùng đất "địa linh nhân kiệt", nơi liên tục xuất hiện những nhân vật có ảnh hưởng lớn đến vận mệnh đất nước qua nhiều thời kỳ.

Thanh Hóa được xem là vùng đất "địa linh nhân kiệt". Ảnh: Sưu tầm

Từ Bà Triệu đến những triều đại làm nên lịch sử

Lịch sử Thanh Hóa gắn với nhiều nhân vật kiệt xuất từ rất sớm. Nổi bật nhất là Bà Triệu (Triệu Thị Trinh) - nữ anh hùng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống quân Đông Ngô vào năm 248 tại vùng núi Nưa (nay thuộc huyện Triệu Sơn cũ). Khí phách của bà được dân gian truyền tụng qua câu nói nổi tiếng: "Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà Vương nan", thể hiện sự kính nể của cả quân địch.

Gần 700 năm sau, vùng đất này tiếp tục ghi dấu với Dương Đình Nghệ, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa giành lại thành Đại La năm 931, góp phần nối tiếp nền tự chủ mà họ Khúc đã gây dựng.

Đến thời kỳ phong kiến độc lập, Thanh Hóa trở thành nơi phát tích của nhiều vương triều lớn. Năm 980, Lê Hoàn lên ngôi, lập nên triều Tiền Lê, mở đầu bằng chiến thắng chống quân Tống, góp phần bảo vệ nền độc lập non trẻ của Đại Cồ Việt.

Đầu thế kỷ XV, Hồ Quý Ly xây dựng triều Hồ, đặt quốc hiệu là Đại Ngu và xây dựng kinh đô Tây Đô tại Thanh Hóa. Dù chỉ tồn tại trong 7 năm, triều đại này vẫn để lại nhiều dấu ấn với các cải cách lớn và đặc biệt là Thành nhà Hồ - công trình kiến trúc đá độc đáo hiếm có ở Đông Nam Á.

Năm 1428, Lê Lợi lập ra nhà Hậu Lê. Ảnh minh họa

Gắn bó sâu sắc nhất với xứ Thanh là triều Hậu Lê. Từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo năm 1418, sau 10 năm kháng chiến chống quân Minh, ông lên ngôi hoàng đế vào năm 1428, mở ra triều đại kéo dài hơn ba thế kỷ với 26 vị vua. Đây được xem là một trong những thời kỳ hưng thịnh nhất của Đại Việt, đặc biệt dưới thời vua Lê Thánh Tông.

Không chỉ vậy, triều Nguyễn - triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam - cũng bắt nguồn từ Thanh Hóa. Tổ tiên của vua Gia Long vốn xuất thân từ vùng Gia Miêu (nay thuộc xã Hà Long), trước khi tiến vào phương Nam và lập nên vương triều tồn tại từ năm 1802 đến năm 1945.

Bên cạnh các triều đại, Thanh Hóa còn là nơi phát tích của chúa Trịnh và chúa Nguyễn. Trong suốt nhiều thế kỷ, hai dòng họ này lần lượt kiểm soát Đàng Ngoài và Đàng Trong, góp phần định hình cục diện lịch sử cũng như lãnh thổ Việt Nam ngày nay.

Vùng đất lưu giữ nhiều "báu vật" lịch sử

Là quê hương của nhiều vương triều, Thanh Hóa hiện sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa đặc biệt phong phú.

Nổi bật nhất là Thành nhà Hồ, Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận. Công trình được xây dựng từ năm 1397 hoàn toàn bằng những khối đá xanh khổng lồ, trong đó có phiến đá dài hơn 6m, nặng tới khoảng 20 tấn. Cho đến nay, đây vẫn là một trong số rất ít thành lũy bằng đá còn tương đối nguyên vẹn ở khu vực Đông Nam Á.

Kiến trúc độc đáo của Thành Nhà Hồ. Ảnh: Sưu tầm.

Một điểm đến quan trọng khác là Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh, nơi gắn liền với triều Hậu Lê. Đây vừa là nơi thờ các vua Lê, vừa là khu lăng mộ của nhiều vị vua và hoàng hậu, nổi bật với kiến trúc cổ kính hòa quyện cùng rừng cổ thụ và hồ nước, tạo nên không gian trang nghiêm, linh thiêng.

Hàng năm, khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh thu hút rất đông khách du lịch. Ảnh: Báo Lao động

Trong khi đó, Đền Bà Triệu trên núi Gai là nơi tưởng niệm nữ anh hùng Triệu Thị Trinh. Hằng năm, từ ngày 21 đến 24 tháng 2 Âm lịch, lễ hội Bà Triệu thu hút hàng vạn người dân và du khách đến dâng hương, tưởng nhớ công lao của vị nữ tướng lừng danh.

Đền Bà Triệu ở Thanh Hóa. Ảnh: Sưu tầm

 Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, từ thời kỳ đấu tranh chống ngoại xâm cho tới giai đoạn hưng thịnh của các triều đại phong kiến, Thanh Hóa luôn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển của dân tộc. Việc có tới 44 vị vua xuất thân từ vùng đất này không chỉ là một con số ấn tượng mà còn phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa và truyền thống của xứ Thanh. Chính những giá trị ấy đã tạo nên một Thanh Hóa rất riêng - vùng đất vẫn được nhiều người nhắc đến bằng cái tên đầy tự hào: "quê vua đất chúa".