Nhắc đến những Di sản Thế giới được UNESCO công nhận, nhiều người thường nghĩ ngay đến những địa danh nổi tiếng đã xuất hiện dày đặc trên bản đồ du lịch. Thế nhưng, bên cạnh các điểm đến quen thuộc, thế giới vẫn còn nhiều vùng đất lưu giữ những câu chuyện ít được biết đến, từ cố đô hàng trăm năm tuổi, những ngôi làng truyền thống cho đến các cảnh quan thiên nhiên được kiến tạo qua hàng triệu năm.

Đáng chú ý, Việt Nam cũng có mặt trong danh sách những điểm đến đáng cân nhắc cho hành trình khám phá di sản. Không chỉ gây ấn tượng bởi cảnh quan, những địa danh này còn gắn với các dấu mốc lịch sử, những giá trị văn hóa được bảo tồn qua nhiều thế hệ và các danh hiệu quốc tế đáng chú ý.

Núi Yên Tử tọa lạc tại khu vực ranh giới của hai tỉnh Quảng Ninh và Bắc Giang

Quần thể di sản nối liền những ngọn núi linh thiêng và dấu tích lịch sử hàng trăm năm

Trong số những điểm đến đáng chú ý của Việt Nam, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc nổi bật bởi sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên, kiến trúc tôn giáo và những dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc. Được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới năm 2025, quần thể này kết nối các địa điểm tại Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng, tạo nên một không gian di sản rộng lớn thay vì chỉ tập trung vào một công trình riêng lẻ.

Điểm đặc biệt của quần thể nằm ở mối liên hệ giữa những địa danh tưởng chừng cách biệt nhưng cùng phản ánh sự hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm dưới thời Trần. Trong đó, Yên Tử được xem là vùng đất khởi nguồn của dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam, gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông. Sau khi lãnh đạo quân dân Đại Việt chiến thắng quân Nguyên - Mông, ông từ bỏ ngai vàng, lên núi tu hành và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm. Từ đây, Yên Tử không chỉ là một địa điểm hành hương mà còn trở thành biểu tượng cho sự giao thoa giữa lịch sử, tư tưởng Phật giáo và văn hóa dân tộc.

ó, Yên Tử được xem là vùng đất khởi nguồn của dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam

Nằm giữa vùng núi rừng Đông Bắc, núi Yên Tử có độ cao khoảng 1.068 m so với mực nước biển. Dọc theo sườn núi là hệ thống chùa, am, tháp và những dấu tích kiến trúc cổ, tạo nên tuyến tham quan vừa mang ý nghĩa tâm linh vừa hấp dẫn những người yêu thích khám phá thiên nhiên.

Một trong những điểm đến nổi bật nhất là chùa Đồng trên đỉnh núi, nơi du khách có thể phóng tầm mắt ra những dãy núi trùng điệp khi thời tiết thuận lợi. Vào những ngày nhiều mây, cảnh sắc nơi đây đôi khi được bao phủ bởi những lớp mây trắng, tạo nên khung cảnh đặc trưng của vùng núi cao.

Một trong những điểm đến nổi bật nhất của Yên Tử là chùa Đồng trên đỉnh núi

Hành trình di sản không dừng lại ở Yên Tử. Tại Bắc Ninh, chùa Vĩnh Nghiêm là địa điểm đặc biệt quan trọng trong lịch sử Phật giáo Trúc Lâm. Nơi đây lưu giữ kho mộc bản kinh Phật với hơn 3.000 bản, phản ánh giá trị của hoạt động khắc in truyền thống cũng như quá trình truyền bá tư tưởng Phật giáo qua nhiều thế hệ. Những tấm mộc bản không đơn thuần là hiện vật tôn giáo mà còn là tư liệu quý về lịch sử, văn hóa và kỹ thuật thủ công của người Việt.

Khu di tích Côn Sơn Kiếp Bạc. Ảnh: Sưu tầm

Trong khi đó, khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc tại Hải Phòng mang đến một lát cắt khác của lịch sử dân tộc. Côn Sơn gắn với cảnh quan núi rừng, chùa cổ và nhiều danh nhân văn hóa; còn Kiếp Bạc nổi tiếng với đền thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, vị tướng có công lớn trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông. Sự hiện diện của những di tích này giúp quần thể di sản không chỉ kể câu chuyện về Phật giáo mà còn gợi nhắc những dấu mốc quan trọng trong hành trình dựng nước và giữ nước của người Việt.

Chính sự kết nối giữa các địa điểm đã tạo nên giá trị nổi bật của quần thể: từ núi rừng Yên Tử, kho mộc bản tại chùa Vĩnh Nghiêm đến những di tích lịch sử ở Côn Sơn - Kiếp Bạc, mỗi nơi đều mang một câu chuyện riêng nhưng cùng góp phần tạo nên bức tranh văn hóa kéo dài qua nhiều thế kỷ.

Đến Yên Tử có gì ngoài hành hương?

Với du khách ngày nay, Yên Tử không chỉ là điểm đến dành cho những chuyến hành hương đầu xuân. Núi rừng xanh mát, những cung đường men theo sườn núi và không gian yên tĩnh cũng khiến nơi đây phù hợp với những người muốn tạm rời xa nhịp sống đô thị để tìm về thiên nhiên.

Du khách có thể lựa chọn đi bộ theo các tuyến đường núi, lần lượt ghé thăm những ngôi chùa và công trình cổ, hoặc kết hợp cáp treo với đi bộ để tiết kiệm sức lực. Càng lên cao, cảnh quan càng mở rộng, với những tán rừng nối tiếp nhau và các mái chùa thấp thoáng giữa cây xanh. Nhiệt độ trên núi thường thấp hơn khu vực chân núi, đặc biệt vào sáng sớm hoặc những ngày có gió lạnh. Nếu may mắn gặp điều kiện thời tiết phù hợp, du khách còn có thể bắt gặp biển mây phủ quanh các triền núi, dù đây không phải hiện tượng xuất hiện thường xuyên.

Du khách có thể lựa chọn đi bộ theo các tuyến đường núi, lần lượt ghé thăm những ngôi chùa và công trình cổ, hoặc kết hợp cáp treo với đi bộ để tiết kiệm sức lực.

Một chuyến đi trọn vẹn cũng không thể thiếu trải nghiệm ẩm thực địa phương. Đến khu vực Yên Tử, du khách có thể tìm thử măng trúc, rau rừng theo mùa, gà đồi và các món ăn dân dã mang hương vị vùng Đông Bắc. Rượu mơ Yên Tử cũng là một đặc sản thường được nhắc đến khi nói về ẩm thực địa phương. Sau nhiều giờ tham quan và đi bộ, một bữa ăn nóng giữa không gian núi rừng là cách để chuyến đi thêm phần thú vị.

Măng trúc Yên Tử

Nếu có thêm thời gian, du khách có thể nối dài hành trình tới Côn Sơn - Kiếp Bạc để tìm hiểu những câu chuyện lịch sử, tham quan các công trình cổ và khám phá cảnh quan thiên nhiên xung quanh. Tại đây, trải nghiệm không chỉ nằm ở việc ghé thăm từng di tích mà còn ở cơ hội tìm hiểu về các danh nhân, những cuộc kháng chiến trong lịch sử và đời sống văn hóa của vùng đất. 

Thời điểm thích hợp để tham quan Núi Yên Tử là vào tháng 4 đến tháng 6 hàng năm

Với sự kết hợp giữa cảnh quan núi rừng, kiến trúc tôn giáo, kho tư liệu cổ và những di tích gắn với lịch sử dân tộc, quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là gợi ý đáng cân nhắc cho những ai muốn khám phá một Việt Nam nhiều chiều sâu hơn. Đây không đơn thuần là hành trình đi qua các điểm tham quan, mà còn là dịp để nhìn lại những giá trị văn hóa đã được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Những viên ngọc di sản khác trên thế giới cũng đáng để đưa vào danh sách khám phá

Bên cạnh Việt Nam, danh sách các điểm đến di sản đáng chú ý còn có nhiều địa danh tại châu Á và những khu vực khác, nơi du khách có thể tìm hiểu lịch sử và đời sống bản địa thông qua những trải nghiệm gần gũi.

Sukhothai, Thái Lan từng là kinh đô của vương quốc Thái Lan đầu tiên, được hình thành vào thế kỷ XIII. Công viên Lịch sử Sukhothai hiện lưu giữ gần 200 đền, chùa và di tích cổ, nổi bật với những bảo tháp hình búp sen nằm giữa hồ nước và thảm cây xanh. Thay vì chỉ đi bộ tham quan, du khách có thể thuê xe đạp để thong dong khám phá các công trình, trong đó có Wat Mahathat và Wat Si Chum với bức tượng Phật ngồi khổng lồ phía sau khung cửa đá hẹp.

Cố đô Sukhothai mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử của Thái Lan. Ảnh: @Tawatchai07

Vào tháng 11, khu vực này còn trở nên đặc biệt nhờ các hoạt động mừng lễ hội Loy Krathong, khi ánh nến và những chiếc đèn hoa đăng tạo nên khung cảnh lung linh trên mặt nước. Đây cũng là dịp để du khách trải nghiệm nét văn hóa truyền thống của người Thái trong không gian di tích cổ.

Tại Hàn Quốc, làng cổ Hahoe thuộc tỉnh Gyeongsangbuk-do lại mang đến một trải nghiệm khác. Được hình thành vào khoảng thế kỷ XIV-XV, ngôi làng nổi bật bởi hệ thống nhà hanok truyền thống, những mái ngói cong và nếp sinh hoạt vẫn được duy trì qua nhiều thế hệ. Điều đặc biệt là hậu duệ của dòng họ Pungsan Ryu, những người có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành làng, vẫn tiếp tục sinh sống tại đây.

Làng cổ Hahoe thuộc tỉnh Gyeongsangbuk-do, Hàn Quốc

Không gian làng được quy hoạch theo quan niệm phong thủy truyền thống của Hàn Quốc, với dòng sông uốn quanh khu dân cư và những ngôi nhà cổ nằm giữa cảnh quan tự nhiên. Từ vách đá Buyongdae gần đó, du khách có thể ngắm toàn cảnh ngôi làng, đặc biệt vào thời điểm ánh chiều buông xuống và phản chiếu trên mặt nước.

Trong khi đó, Luang Prabang của Lào là điểm đến dành cho những người yêu thích sự giao thoa giữa văn hóa và thiên nhiên. Nằm tại nơi hợp lưu của sông Mê Kông và sông Nam Khan, thành phố này được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới nhờ sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Lào truyền thống và những công trình mang ảnh hưởng châu Âu từ thế kỷ XIX-XX.

Luang Prabang có hơn 30 ngôi chùa Phật giáo, trong đó Wat Xieng Thong là một trong những công trình nổi bật. Du khách cũng có thể leo khoảng 300 bậc thang lên đỉnh Phousi để ngắm hoàng hôn, hoặc đi thuyền trên sông khám phá động Pak Ou, nơi lưu giữ hàng nghìn pho tượng Phật lớn nhỏ.

Chùa Xieng Thong, nghĩa là chùa của thành phố vàng, là một trong những ngôi chùa cổ kính nhất ở Luang Prabang.

Nếu yêu thích những di sản gắn với đời sống cộng đồng, Taos Pueblo tại bang New Mexico, Mỹ, cũng là một lựa chọn đáng chú ý. Khu định cư này nổi bật với những ngôi nhà bằng đất được xây dựng từ nhiều thế kỷ trước, phản ánh truyền thống kiến trúc của người bản địa. Một số cư dân vẫn duy trì sinh hoạt tại khu làng cổ, giúp nơi đây trở thành minh chứng sống động cho sự tiếp nối của văn hóa qua thời gian.

Taos Pueblo tại bang New Mexico, Mỹ

Mỗi điểm đến mang một màu sắc riêng, từ những cố đô với hàng trăm công trình cổ đến các ngôi làng vẫn duy trì nếp sống truyền thống. Tuy nhiên, điểm chung của chúng không chỉ nằm ở danh hiệu UNESCO mà còn ở khả năng đưa du khách đến gần hơn với lịch sử, văn hóa và những câu chuyện đã tạo nên bản sắc của từng vùng đất.

Với Việt Nam, sự hiện diện của quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trong danh sách Di sản Thế giới một lần nữa cho thấy sức hấp dẫn của những điểm đến không chỉ đẹp về cảnh quan mà còn giàu chiều sâu văn hóa. Đây cũng là gợi ý cho những hành trình khám phá trong tương lai, khi du khách ngày càng quan tâm đến trải nghiệm bản địa và những giá trị vượt ra ngoài việc tham quan, chụp ảnh.