Trong lịch sử y học hiện đại, có những phát minh không hào nhoáng nhưng lại âm thầm cứu sống hàng triệu con người suốt nhiều thế hệ. Thang điểm Apgar dành cho trẻ sơ sinh là một trong số đó.

Đứng sau công trình y khoa nổi tiếng này là Virginia Apgar - nữ bác sĩ gây mê người Mỹ, người đã thay đổi hoàn toàn cách thế giới đánh giá tình trạng sức khỏe của trẻ ngay sau khi chào đời.

Hơn 70 năm trôi qua, cái tên “Apgar” vẫn xuất hiện mỗi ngày trong hầu hết các phòng sinh trên toàn thế giới.

Từ cô gái yêu khoa học đến nữ bác sĩ tiên phong trong ngành gây mê

Virginia Apgar sinh ngày 7/6/1909 tại bang New Jersey, Mỹ. Theo tư liệu từ Encyclopaedia Britannica, National Library of Medicine và Columbia University Vagelos College of Physicians and Surgeons, bà lớn lên trong một gia đình có niềm yêu thích đặc biệt với khoa học và âm nhạc.

Ngay từ nhỏ, Virginia Apgar đã bộc lộ sự thông minh và độc lập. Bà theo học ngành y tại Đại học Columbia, đó là một lựa chọn không hề dễ dàng với phụ nữ vào đầu thế kỷ 20, khi lĩnh vực y khoa vẫn chủ yếu do nam giới.

Ban đầu, bà định theo ngành phẫu thuật. Tuy nhiên, thời điểm đó, cơ hội dành cho nữ bác sĩ phẫu thuật rất hạn chế. Theo lời khuyên của bác sĩ Allen Whipple - một trong những phẫu thuật gia nổi tiếng thời bấy giờ, bà chuyển sang chuyên ngành gây mê, lĩnh vực còn khá mới lúc đó.

Ít ai ngờ rằng quyết định này lại mở ra một bước ngoặt lớn cho y học sản khoa toàn cầu.

Người phụ nữ đầu tiên đưa ngành gây mê trở thành chuyên khoa quan trọng

Vào những năm 1930–1940, gây mê vẫn chưa được xem là một chuyên ngành y học độc lập và thường bị đánh giá thấp trong bệnh viện.

Virginia Apgar là một trong những phụ nữ tiên phong góp phần chuyên nghiệp hóa ngành này tại Mỹ. Năm 1938, bà trở thành nữ giáo sư đầu tiên của Đại học Columbia trong lĩnh vực gây mê.

Theo U.S. National Library of Medicine, bà không chỉ nổi tiếng bởi chuyên môn mà còn được đồng nghiệp đánh giá cao bởi sự quyết đoán, nhanh nhạy và khả năng xử lý tình huống trong phòng mổ.

Tuy nhiên, điều khiến tên tuổi Virginia Apgar đi vào lịch sử không nằm ở lĩnh vực gây mê, mà là ở một khoảnh khắc trong phòng sinh.

Sự ra đời của thang điểm Apgar – Phát minh cứu sống hàng triệu trẻ sơ sinh

Trước thập niên 1950, việc đánh giá tình trạng sức khỏe trẻ sơ sinh sau sinh chủ yếu dựa vào quan sát cảm tính của bác sĩ và y tá. Không có tiêu chuẩn thống nhất để xác định em bé nào cần cấp cứu ngay lập tức.

Theo tài liệu của National Institutes of Health (NIH), năm 1952, trong một cuộc thảo luận với sinh viên y khoa về cách đánh giá trẻ mới sinh, Virginia Apgar đã nhanh chóng nghĩ ra một hệ thống chấm điểm đơn giản dựa trên 5 tiêu chí quan trọng.

Đó chính là:

1. Nhịp tim (Pulse)

2. Hô hấp (Respiration)

3. Phản xạ (Grimace reflex)

4. Trương lực cơ (Activity)

5. Màu da (Appearance)

Mỗi tiêu chí được chấm từ 0–2 điểm, tổng tối đa là 10 điểm.

Bài đánh giá được thực hiện ở phút thứ nhất và phút thứ năm sau sinh nhằm xác định liệu em bé có cần hỗ trợ y tế khẩn cấp hay không.

Sau này, người ta nhận ra tên “APGAR” cũng có thể trở thành từ viết tắt ghi nhớ:

Appearance

Pulse

Grimace

Activity

Respiration

Dù thực tế hệ thống này được đặt theo họ của bà trước, cách ghi nhớ trên đã giúp thang điểm Apgar được phổ biến rộng rãi trong giới y khoa.

Vì sao thang điểm Apgar được xem là bước ngoặt của y học sơ sinh?

Điều khiến thang điểm Apgar trở nên vĩ đại nằm ở sự đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả.

Chỉ trong chưa đầy một phút, bác sĩ có thể nhanh chóng đánh giá tình trạng của trẻ sơ sinh và quyết định xem em bé có cần hồi sức cấp cứu hay không.

Theo American Academy of Pediatrics (AAP) và American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), hệ thống này đã góp phần giảm đáng kể tỷ lệ tử vong sơ sinh và nâng cao tiêu chuẩn chăm sóc trẻ mới sinh trên toàn cầu.

Cho đến hôm nay, thang điểm Apgar vẫn là một trong những phương pháp đánh giá sơ sinh cơ bản nhất được sử dụng tại hầu hết các bệnh viện trên thế giới.

Điều đáng nói là Virginia Apgar không tạo ra phát minh này trong phòng thí nghiệm hiện đại hay bằng công nghệ phức tạp.

Bà tạo ra nó từ chính kinh nghiệm nhiều năm quan sát những em bé vừa chào đời và sự trăn trở làm sao để cứu được nhiều trẻ hơn.

Không chỉ là bác sĩ, mà còn là người thay đổi nhận thức về chăm sóc trẻ sơ sinh

Sau thành công của thang điểm Apgar, Virginia Apgar tiếp tục hoạt động mạnh mẽ trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Bà tham gia nhiều chương trình nghiên cứu về dị tật bẩm sinh và giáo dục y tế cộng đồng tại Mỹ.

Theo March of Dimes Foundation, bà là một trong những tiếng nói quan trọng thúc đẩy việc nâng cao chất lượng chăm sóc thai kỳ và sơ sinh trong thế kỷ 20.

Bà cũng nổi tiếng là người có cá tính mạnh mẽ, thông minh và hài hước. Trong thời đại phụ nữ còn gặp nhiều rào cản trong ngành y, Virginia Apgar đã chứng minh rằng phụ nữ hoàn toàn có thể trở thành những nhà tiên phong của khoa học.

Di sản còn mãi trong mọi phòng sinh trên thế giới

Virginia Apgar qua đời năm 1974 ở tuổi 65. Nhưng rất nhiều năm về sau, tên của bà vẫn tiếp tục được nhắc đến mỗi ngày tại các bệnh viện sản khoa.

Hàng triệu em bé được chấm “điểm Apgar” ngay sau khi cất tiếng khóc đầu tiên mà có thể cha mẹ các em không hề biết rằng phía sau hệ thống ấy là công sức của một nữ bác sĩ người Mỹ sống từ đầu thế kỷ trước.

Có những người thay đổi thế giới bằng những điều rất lớn lao.

Virginia Apgar thì khác.

Bà thay đổi thế giới chỉ bằng vài phút đầu tiên của một đứa trẻ sau khi chào đời.

Tài liệu tham khảo:

1. Encyclopaedia Britannica – “Virginia Apgar”

https://www.britannica.com/biography/Virginia-Apgar 

2. Wikipedia

https://en.wikipedia.org/wiki/Virginia_Apgar