Hãy hình dung một cô bé thích dẫn chương trình. Ở nhà, em từng cầm chiếc điều khiển tivi làm micro, bắt cả nhà ngồi nghe mình giới thiệu từng tiết mục. Đến ngày lớp tìm người dẫn văn nghệ, em chép lời mở đầu vào vở, tập đến thuộc. Vậy mà hôm cô giáo hỏi ai muốn thử, em cúi xuống. Một người bạn đã từng bảo mặt em lên hình trông to. Hôm đó, em cứ nghĩ đến đoạn clip buổi diễn có thể được đăng vào nhóm lớp.

Về nhà, em bảo mẹ “Con có thích dẫn đâu”. Người lớn nghe xong dễ cho rằng con vốn nhút nhát. Chỉ có em biết mình đã muốn giơ tay đến thế nào.

Điều con đánh mất có thể là cơ hội để biết mình giỏi gì

Ngại một tấm ảnh có thể chỉ là chuyện của một buổi chiều. Nhưng nếu nỗi ngại ấy theo con vào nhiều tình huống khác, con sẽ bắt đầu cân nhắc những chuyện rất bình thường theo một cách khác. Đi sinh nhật bạn thì có phải chụp ảnh không? Tham gia đội văn nghệ thì sẽ mặc gì? Phát biểu trước lớp thì mọi người có nhìn vào mấy nốt mụn trên mặt mình không?

Ở tuổi dậy thì, cơ thể có thể thay đổi nhanh và mỗi trẻ lại lớn lên theo một nhịp riêng. Đó cũng là lúc nhiều em để ý hơn đến cách bạn bè nhìn mình. UNICEF lưu ý rằng cảm nhận về vóc dáng và diện mạo có thể ảnh hưởng mạnh đến sự tự tin và cách trẻ đánh giá bản thân. Một nghiên cứu theo dõi từ tuổi thiếu niên đến đầu tuổi trưởng thành cũng ghi nhận mối liên hệ giữa sự bất mãn với cơ thể và các triệu chứng trầm cảm. 

Trong đời sống, ảnh hưởng ấy đôi khi hiện ra qua những lựa chọn người lớn ít để ý. Con thích bơi nhưng thôi đi vì ngại mặc đồ bơi. Con có ý tưởng cho bài thuyết trình nhưng xin làm phần slide để khỏi đứng trước lớp. Bạn rủ đi chơi vài lần, con đều kiếm cớ từ chối. Đến lần sau, bạn tưởng con thích ở nhà nên chẳng rủ nữa.

Từ bên ngoài, một đứa trẻ như vậy có thể được nhận xét là ít nói, khó gần hoặc thiếu chủ động. Nhưng có khi ở cạnh người mình tin, con kể chuyện rất duyên và sẵn sàng thử đủ thứ. Bố mẹ cần để ý sự khác biệt ấy trước khi kết luận về tính cách của con. Nếu con vốn thích việc gì đó rồi dần rút lui, câu đáng hỏi là “Có điều gì khiến con ngại tham gia?” chứ không phải “Sao con cứ nhút nhát thế?”.

Mỗi lần dám thử, trẻ có cơ hội biết thêm một điều về mình. Con có thể phát hiện mình nói trước đám đông khá tự nhiên, phối hợp tốt với đồng đội, hoặc đủ bình tĩnh để xử lý khi quên lời. Những trải nghiệm ấy giúp con có thêm căn cứ để tin vào khả năng của mình khi đứng trước những lựa chọn lớn hơn. Vì vậy, điều đáng quan tâm là liệu nỗi lo về ngoại hình có đang khiến con bỏ qua những việc mình thật sự muốn làm hay không.

Bố mẹ có thể giúp con theo những cách rất cụ thể

Hỏi xem nỗi lo ấy đang cản con làm gì. Khi con hỏi “Mẹ thấy con có béo không?”, bố mẹ có thể đáp “Dạo này có lúc nào con muốn làm gì mà lại ngại vì chuyện đó không?”. Có thể con chỉ muốn tìm một bộ đồ thấy thoải mái hơn. Cũng có thể con đang tìm cớ nghỉ tiết thể dục vì các bạn hay đem vóc dáng của em ra đùa. Cùng một câu hỏi về cân nặng, hai tình huống ấy cần hai cách hỗ trợ khác nhau.

Chặn những lời bình phẩm ngay cả khi chúng đến từ người thân. Trong bữa cơm, nếu có người lấy ngoại hình của con ra trêu, bố mẹ có thể nói ngay “Mình gọi cháu bằng tên nhé, cháu không thích biệt danh đó”. Sau đó chuyển chuyện, để con khỏi phải đứng ra giải thích trước cả bàn. Nếp nhà cũng được hình thành từ những câu người lớn nói về chính mình. Nếu hôm nào cả nhà đi bộ, hãy để con nghe rằng bố thích đi vì được vận động và trò chuyện cùng con. Một bữa cơm hay một buổi đi chơi có thể được tận hưởng mà chẳng cần ai nhắc đến chuyện béo, gầy. 

Giúp con quay lại việc mình thích bằng một bước con tự chọn. Nếu con vẫn thích dẫn chương trình, mẹ có thể hỏi con muốn thử đọc lời dẫn trước một người bạn, xin dẫn chung với bạn khác hay tập ở buổi tổng duyệt trước. Nếu con sợ bị trêu vì chuyện đã xảy ra ở lớp, bố mẹ có thể cùng con bàn cách trao đổi riêng với giáo viên. Việc con đồng ý thử đến đâu nên do con quyết định. Đôi khi, bước đầu tiên chỉ là dám nói với cô giáo “Em cũng muốn thử”.

Cùng con xem lại những gì xuất hiện trên điện thoại mỗi ngày. Một đoạn clip có góc quay đẹp vốn chẳng có gì lạ. Nhưng nếu mở điện thoại ra là thấy video chấm điểm khuôn mặt, quảng cáo giảm cân hoặc ảnh đã chỉnh sửa, con rất dễ tưởng đó là diện mạo bình thường của mọi người. Bố mẹ có thể hỏi “Xem xong mấy clip này, con thấy thế nào về mình?”. Nếu con thấy càng xem càng khó chịu, hai bên có thể cùng chọn vài tài khoản để bỏ theo dõi và tìm thêm nội dung về những thứ con thực sự thích. 

Nếu nỗi lo kéo dài đến mức con thường xuyên bỏ bữa, tập luyện quá mức, né bạn bè hoặc bỏ những hoạt động từng yêu thích, bố mẹ nên trao đổi sớm với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Khi chuyện ngoại hình đã chi phối việc ăn uống và sinh hoạt hằng ngày, gia đình có thể cần thêm người hỗ trợ. 

Cô bé thích dẫn chương trình có thể vẫn ngại khi thấy máy quay hướng về mình. Nhưng nếu ở buổi văn nghệ sau, em dám giơ tay và nói “Cô ơi, cho em thử một đoạn”, em đã có lại một cơ hội mà lần trước em tự bỏ qua. Có thể em sẽ dẫn rất hay. Cũng có thể em sẽ quên lời rồi bật cười. Dù thế nào, lần này em được tự mình biết đứng trên sân khấu có vui như lúc cầm chiếc điều khiển tivi ở nhà hay không.