Gan là cơ quan đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển hóa và giải độc của cơ thể. Khi chế độ ăn uống chứa quá nhiều các thành phần gây gánh nặng chuyển hóa, gan sẽ phải làm việc quá tải, lâu dài dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Nhắc đến những tác nhân gây hại gan, nhiều người thường nghĩ ngay đến rượu bia. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, một số loại gia vị và phụ gia thực phẩm được sử dụng hàng ngày cũng có thể gây ảnh hưởng xấu đến gan nếu tiêu thụ quá mức trong thời gian dài.

Lạm dụng chất tạo ngọt nhân tạo

Chất tạo ngọt nhân tạo được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm “ăn kiêng” hoặc ít đường như nước ngọt, bánh kẹo không đường, siro, kẹo cao su và nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Signaling của Đại học Washington (Mỹ) cho thấy một số chất tạo ngọt thường dùng trong thực phẩm “không đường”, điển hình như sorbitol, có thể không vô hại như nhiều người nghĩ.

Ảnh minh hoạ

Khi vào cơ thể, sorbitol có thể được chuyển hóa thành fructose - loại đường đã được chứng minh là gây áp lực chuyển hóa lên gan và liên quan đến nguy cơ gan nhiễm mỡ. Các nhà khoa học cảnh báo việc lạm dụng thực phẩm chứa chất tạo ngọt nhân tạo có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn, ngay cả ở người không mắc bệnh chuyển hóa.

Một số nghiên cứu quan sát cho thấy những người thường xuyên sử dụng đồ uống “ăn kiêng” có nguy cơ mắc bệnh gan cao hơn so với nhóm không sử dụng. Việc tiêu thụ quá nhiều chất tạo ngọt có thể làm tăng tình trạng viêm, góp phần gây tổn thương gan lâu dài.

Trên thực tế, các chất tạo ngọt nhân tạo vẫn an toàn khi sử dụng trong giới hạn khuyến nghị. Vấn đề chủ yếu nằm ở việc nhiều người tiêu thụ các sản phẩm “không đường” với số lượng lớn trong thời gian dài.

Thường xuyên ăn các loại nước sốt chứa nhiều muối

Trong bữa ăn của nhiều gia đình, các loại nước chấm và nước sốt được sử dụng gần như mỗi ngày. Tuy nhiên, điểm chung của nhiều sản phẩm trong số này là hàm lượng natri rất cao.

Ảnh minh hoạ

Theo khuyến nghị của WHO, một người trưởng thành không nên tiêu thụ quá 5g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, chỉ riêng một vài thìa nước tương hoặc nước sốt đã có thể cung cấp lượng natri đáng kể.

Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều muối không chỉ liên quan đến tăng huyết áp mà còn có thể tác động đến gan. Việc tiêu thụ natri quá mức có thể gây ra stress oxy hóa và phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến chức năng gan.

Sử dụng gia vị bị mốc

Nhiều loại gia vị quen thuộc như ớt bột, tiêu, bột nghệ, hoặc các loại bột gia vị nếu bảo quản không đúng cách rất dễ bị nấm mốc. Điều đáng lo ngại là một số loại nấm có thể sinh ra aflatoxin, một độc tố cực mạnh được xem là nguy hiểm đối với gan.

Theo WHO, aflatoxin là một trong những chất gây ung thư tự nhiên mạnh nhất từng được biết đến. Khi con người ăn phải thực phẩm chứa aflatoxin, gan là cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp vì phải tham gia chuyển hóa và giải độc chất này. Nếu tiếp xúc với lượng lớn hoặc kéo dài, aflatoxin có thể gây tổn thương tế bào gan, viêm gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Ảnh minh hoạ

Điều đáng chú ý là độc tố này không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu chín, vì vậy việc sử dụng gia vị hoặc thực phẩm đã bị mốc vẫn có thể khiến cơ thể hấp thụ độc chất. 

Để hạn chế nguy cơ này, các chuyên gia khuyến cáo nên bảo quản gia vị ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh sử dụng các loại gia vị có dấu hiệu ẩm, vón cục, đổi màu hoặc có mùi lạ. Ngoài ra, người tiêu dùng nên mua gia vị với lượng vừa phải và sử dụng trong thời gian ngắn để tránh tình trạng bảo quản quá lâu khiến nấm mốc phát triển.

Làm thế nào để bảo vệ gan từ chế độ ăn?

Để bảo vệ gan, các chuyên gia khuyến nghị một số nguyên tắc đơn giản như hạn chế tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn và gia vị công nghiệp, giảm lượng muối trong bữa ăn hàng ngày, ưu tiên thực phẩm tươi, nấu ăn tại nhà…

Thay đổi thói quen ăn uống không chỉ giúp bảo vệ gan mà còn góp phần giảm nguy cơ nhiều bệnh mãn tính khác như tiểu đường, béo phì và bệnh tim mạch. Khi chế độ ăn cân bằng và đa dạng, gan sẽ có điều kiện hoạt động hiệu quả và duy trì sức khỏe lâu dài.

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng phần lớn gia vị vẫn an toàn khi sử dụng với lượng hợp lý. Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi tiêu thụ quá nhiều, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn thường xuyên hoặc bảo quản gia vị không đúng cách.

 (Theo Medical News Today)