Trong tâm lý học gia đình, những bậc cha mẹ có EQ thấp thường mắc kẹt trong cái tôi của chính mình. Họ yêu con, nhưng đó là một kiểu "yêu thương chiếm hữu" và thiếu sự thấu cảm. 

Thay vì là bệ phóng, họ vô tình trở thành rào cản khiến đứa trẻ trở nên tự ti hoặc nổi loạn. Theo thuyết gắn bó, những hành vi thiếu kiểm soát cảm xúc của cha mẹ sẽ tạo nên những "vết sẹo" tâm lý đi theo con suốt cuộc đời. Dưới đây là 3 việc mà những phụ huynh này thường xuyên thực hiện nhất.

Thích "trút giận" và dùng con cái làm túi trút cảm xúc tiêu cực

Việc làm phổ biến nhất của cha mẹ có EQ thấp là không biết cách quản trị cơn giận của chính mình. Khi gặp áp lực trong công việc, mâu thuẫn với bạn đời hay đơn giản là một ngày tồi tệ, họ có xu hướng trút mọi bực dọc lên đầu con cái dù đứa trẻ không làm gì sai. Họ quát mắng, chỉ trích hoặc dùng những lời lẽ nặng nề chỉ để giải tỏa sự căng thẳng nhất thời của bản thân.

Ảnh minh họa

Tâm lý học gọi đây là hành vi chuyển di cảm xúc. Đứa trẻ lúc này không còn là một cá thể cần được che chở, mà trở thành một "công cụ" để cha mẹ xả stress. Việc sống trong môi trường mà cảm xúc của người lớn thay đổi thất thường như thời tiết khiến trẻ luôn ở trong trạng thái cảnh giác, lo âu. Về lâu dài, trẻ sẽ học cách giấu kín cảm xúc hoặc cũng trở thành người dễ nổi nóng giống hệt cha mẹ mình.

Thích "kể lể" công ơn để gây áp lực tâm lý

"Bố mẹ đã hy sinh tất cả vì con", "Nếu không vì con thì bố mẹ đã không khổ thế này"... là những câu cửa miệng của cha mẹ EQ thấp. Họ thích nhắc đi nhắc lại những vất vả, chi phí học hành hay những cơ hội họ đã bỏ lỡ để nuôi dạy con. Mục đích của việc này là khiến đứa trẻ cảm thấy tội lỗi và phải tuân thủ mọi ý muốn của cha mẹ để "trả nợ".

Hành vi này chính là sự thao túng tâm lý. Thay vì nuôi dạy con bằng tình yêu thuần khiết, họ biến mối quan hệ cha mẹ - con cái thành một cuộc giao dịch đầy gánh nặng. Đứa trẻ lớn lên trong sự kìm kẹp của lòng biết ơn khiên cưỡng sẽ không bao giờ dám sống thật với ước mơ của mình. Chúng luôn cảm thấy mình là "gánh nặng" và nảy sinh tâm lý tự ti, khó có được hạnh phúc thực sự ngay cả khi đã thành đạt.

Thích "so sánh" và hạ thấp thành tựu của con

Thay vì công nhận những nỗ lực riêng biệt của con, cha mẹ EQ thấp luôn có một thước đo mang tên "con nhà người ta". Họ thích đem những khiếm khuyết của con mình ra so sánh với ưu điểm của người khác để làm động lực thúc đẩy, nhưng thực tế hành động này lại mang tác dụng ngược. Thậm chí, khi con đạt được thành tích, họ cũng không khen ngợi mà thường dội gáo nước lạnh bằng câu: "Có thế đã là gì, phải nhìn bạn A bạn B mà học tập".

Ảnh minh họa

Đây là biểu hiện của sự thiếu thấu cảm và lòng đố kỵ ngầm. Cha mẹ EQ thấp thường dùng sự thành công của con để đánh bóng bản thân. Nếu con không đạt được kỳ vọng, họ cảm thấy bị "mất mặt" và quay sang công kích đứa trẻ. Việc liên tục bị hạ thấp khiến trẻ tin rằng mình không bao giờ đủ tốt. Theo nghiên cứu về lòng tự trọng, những đứa trẻ bị so sánh quá nhiều thường có xu hướng đố kỵ với bạn bè và thiếu hụt khả năng tự công nhận giá trị bản thân khi trưởng thành.

Nhận diện những hành vi này là bước đầu tiên để thay đổi. Một người cha, người mẹ tuyệt vời không phải là người không bao giờ mắc lỗi, mà là người đủ tỉnh táo để nhận ra cái tôi của mình đang lấn lướt và dũng cảm học cách thấu hiểu con nhiều hơn mỗi ngày.