Sau 26 năm tồn tại, Liên hoan sân khấu quốc tế “Мелиховская весна” đã phát triển từ một cuộc trình diễn sân khấu địa phương thành diễn đàn văn hóa uy tín mà nhiều nhà hát trên thế giới mong muốn được tham dự. Mỗi năm, số lượng các đoàn quốc tế tham gia ngày càng tăng. Mùa xuân năm nay, liên hoan ghi nhận số lượng đoàn nghệ thuật nước ngoài đông nhất từ trước tới nay với sáu đoàn đến từ Việt Nam, Serbia, Belarus, Iran, Abkhazia và Kazakhstan cùng hội tụ trên sân khấu Chekhov.

Các nghệ sĩ Sân khấu Lệ Ngọc trên sân khấu dự thi

Giám đốc Khu bảo tồn – bảo tàng “Melikhovo”, bà Anastasia Zhuravleva cho biết: “Mỗi năm, chúng tôi nhận được ngày càng nhiều đơn đăng ký tham gia từ các nhà hát quốc tế. Và hôm nay, chúng tôi có thể nói không chỉ về sự góp mặt của các quốc gia riêng lẻ mà là về một chương trình quốc tế hoàn chỉnh của liên hoan. Thật vui khi sức hút và uy tín của liên hoan ngày càng tăng, còn творчество của Chekhov thì kết nối mọi người bất chấp sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa dân tộc”.

Một trong những nhà hát lớn của miền Đông Serbia với lịch sử hơn 70 năm -Nhà hát Nhân dân Timok Krajina, Trung tâm Văn hóa “Zoran Radmilović” giới thiệu tới khán giả vở diễn “Căn phòng Chekhov”. Trong tác phẩm do đạo diễn Nikola Zavišić dàn dựng, nhiều câu chuyện khác nhau của Chekhov được đan xen, tạo nên bức tranh đa sắc về đề tài: từ những sự kiện nhỏ bé, riêng tư như “Sự trả thù của người phụ nữ”, “Nàng đã ra đi”, “Kẻ mềm yếu” cho tới các xung đột lớn và ồn ào như “Sự bất cẩn”, “Tắc kè hoa”, “Cái chết của viên chức”. Đây được xem như chuyến du hành sân khấu – âm nhạc vào thế giới Chekhov theo cách nhìn riêng của ê-kíp sáng tạo.

Khán giả Ngâ theo dõi  "Chim Hải Âu" của Chekhov phiên bản Việt do Sân khấu Lệ Ngọc biểu diễn

Đạo diễn Nikola Zavišić chia sẻ: “Trước hết, cả ê-kíp chúng tôi đã dám thử sức với việc chuyển thể các truyện ngắn của Chekhov. Với cá nhân tôi, không có điều gì hấp dẫn hơn việc đọc những tác phẩm ấy. Có thể nói, chúng tôi như đã ‘cắt may’ lại một Chekhov mới để cùng nhau truyền tải tới khán giả từ sân khấu tất cả sự dịu dàng, thô ráp, hài hước, phi lý, châm biếm, tính hề kịch, cảm xúc sâu sắc, tất cả những gì ẩn chứa trong các truyện ngắn được lựa chọn”.

Nhà hát – Xưởng diễn viên điện ảnh thuộc Hãng phim quốc gia “Belarusfilm” (Belarus) mang tới liên hoan vở Cậu Vanya. Giám đốc nghệ thuật của đoàn, Nghệ sĩ Nhân dân Belarus Alexander Efremov cho biết: “Tôi rất mong chờ được gặp gỡ những khán giả mới đối với nhà hát của chúng tôi. Họ sẽ đón nhận thế nào, sẽ cảm nhận ra sao, sẽ nói gì về Cậu Vanya của chúng tôi, bởi chúng tôi chưa từng đến Melikhovo. Tôi rất muốn được tới thăm bảo tàng, ngôi trường mà Chekhov xây cho trẻ em nông thôn, căn hộ của người thầy giáo ở đó… Chỉ đơn giản là được hít thở bầu không khí Melikhovo! Và tôi tin rằng khán giả Melikhovo sẽ nhận ra trong Chekhov của chúng tôi… chính là Chekhov”.

Nhà hát Kịch Đức Hàn lâm Cộng hòa (Kazakhstan) mang tới Liên hoan sân khấu Мелиховская весна phiên bản Ba chị em do đạo diễn Natasha Dubs dàn dựng. Trong khi đó, Nhà hát Kịch Nga Quốc gia mang tên Iskander (Abkhazia) giới thiệu cách diễn giải riêng đối với tác phẩm nổi tiếng “Chim Hải Âu” dưới bàn tay đạo diễn Roman Kocherzhevsky.

Một cách đọc đầy bất ngờ của vở kịch nổi tiếng Chim Hải Âu, tác phẩm “Konstantin Gavrilovich Treplev” được trình diễn bởi Nhóm sân khấu quốc tế Chim Hải Âu đến từ Iran, do Tiến sĩ Esmail Shafii thành lập tại Tehran năm 2008. Vở diễn lần đầu tiên ra mắt công chúng Nga. Dựa trên kịch bản của Chekhov, tác phẩm kết hợp chủ đề Nga với âm nhạc và văn hóa miền Nam Iran. Trong đoàn có ba diễn viên Iran và một diễn viên Nga.

NSUT Văn Hải ( trang phục áo xanh đứng giữa) và các nghệ sĩ tham ra vở "Chim Hải Âu" chụp ảnh với khán giả Nga.

Trong không khí sôi động của liên hoan, vở Chim Hải Âu do NSƯT Bùi Như Lai dàn dựng cho Sân khấu Lệ Ngọc đã bước lên sân khấu Nhà hát Kịch Podolsk tối 27/5 với sự theo dõi hào hứng và những tràng cổ vũ nồng nhiệt của khán giả Nga.

Tờ “Российская газета” của Nga nhận định: “Trong phiên bản chuyển thể sân khấu Việt Nam, Chim Hải Âu không chỉ là một thử nghiệm sân khấu mà còn là ví dụ tiêu biểu về sự tiếp nhận liên văn hóa đối với văn học. Ở cách diễn giải này, thế giới nghệ thuật của Chekhov, vốn giàu chiều sâu tâm lý, tĩnh tại và hướng nội, được ‘chuyển ngữ’ sang một hệ mỹ học khác, gần gũi hơn với khán giả Việt Nam. Điều đó đạt được thông qua việc đưa vào một cách tự nhiên các yếu tố văn hóa dân gian Việt Nam như âm nhạc, tiết tấu và không gian sân khấu ước lệ”.

Tờ “Подмосковье сегодня” viết rằng năm nay liên hoan quy tụ nhiều đoàn nghệ thuật quốc tế với các vở diễn chuyển thể hoặc lấy cảm hứng từ tác phẩm của Chekhov. Điểm đáng chú ý là đoàn Sân khấu Lệ Ngọc của Việt Nam tham dự với vở Chim Hải Âu. Phiên bản của Việt Nam được dàn dựng theo hướng kết hợp tinh thần kịch Chekhov với chất liệu văn hóa Việt như tranh Đông Hồ, chiếu cói, âm nhạc dân tộc và các yếu tố sân khấu truyền thống.

NSND Lệ Ngọc, Giám đốc Sân khấu Lệ Ngọc và hai diễn viên tham gia vở "Chim Hải Âu" tại liên hoan

Cổng thông tin văn hóa Moskva Moschas.ru cũng đưa tin rằng năm nay liên hoan có số lượng đoàn quốc tế kỷ lục trong suốt 26 năm tổ chức, với sự góp mặt của Việt Nam, Serbia, Belarus, Iran, Abkhazia và Kazakhstan.

Nhìn chung, truyền thông Nga đặc biệt chú ý tới cách các đoàn quốc tế “bản địa hóa” Chekhov, trong đó phiên bản Việt Nam gây ấn tượng bởi việc đưa các yếu tố văn hóa Á Đông và sân khấu truyền thống vào một tác phẩm kinh điển Nga.

Chim Hải Âu của Sân khấu Lệ Ngọc được báo chí Nga đánh giá là một trong những tác phẩm quốc tế đáng chờ đợi nhất của chương trình năm nay. Vở diễn mang đến cách tiếp cận mới với Chekhov thông qua sự kết hợp giữa văn hóa sân khấu truyền thống Việt Nam và kịch tâm lý Nga.

Để có mặt tại Liên hoan sân khấu quốc tế “Мелиховская весна”, Sân khấu Lệ Ngọc đã trải qua hành trình đầy nỗ lực và không ít gian nan. Đoàn được Ban tổ chức chấp nhận tham gia liên hoan sau thời hạn nhận tác phẩm dự thi gần bốn tháng, một trường hợp đặc biệt hiếm có đối với một sân khấu nước ngoài.

Là đơn vị sân khấu xã hội hóa hoạt động hoàn toàn bằng nguồn lực tự thân, Sân khấu Lệ Ngọc đã mạnh dạn đầu tư hơn 1 tỷ đồng để dàn dựng vở diễn và đưa ê-kíp sang Nga tham dự liên hoan. Từ việc thuê chuyên gia, thiết kế sân khấu, phục trang cho tới chi phí đi lại, vận chuyển đạo cụ… tất cả đều được đoàn tự xoay xở bằng quyết tâm đưa một phiên bản Chim Hải Âu Việt Nam bước ra sân khấu quốc tế.

Trong những ngày đầu hè nắng gắt, các nghệ sĩ vẫn miệt mài tập luyện với cường độ cao. Chim Hải Âu vốn được xem là một trong những tác phẩm khó nhất của Anton Chekhov bởi chiều sâu tâm lý và nhịp điệu sân khấu đặc biệt. Tuy nhiên, Sân khấu Lệ Ngọc đã vượt qua thử thách ấy để mang đến một phiên bản giàu bản sắc Việt, tạo bất ngờ và thu hút sự chú ý của khán giả Nga ngay tại quê hương của Chekhov.

Ngay sau đêm diễn tại Liên hoan sân khấu quốc tế “Мелиховская весна”, Sân khấu Lệ Ngọc tiếp tục đưa Chim Hải Âu tham dự một liên hoan sân khấu quốc tế khác tại Nga. Hành trình nối tiếp hành trình cho thấy nỗ lực bền bỉ của một sân khấu xã hội hóa Việt Nam trong việc đưa tác phẩm kinh điển thế giới đến với công chúng quốc tế bằng ngôn ngữ nghệ thuật và bản sắc văn hóa riêng. Sự hiện diện liên tiếp của Chim Hải Âu trên các sân khấu lớn tại Nga cũng là cơ hội để nghệ thuật sân khấu Việt Nam đối thoại trực tiếp với quê hương của Chekhov, đồng thời khẳng định khả năng sáng tạo và hội nhập của nghệ sĩ Việt trong không gian sân khấu đương đại quốc tế.

Liên hoan “Мелиховская весна” được xem là một trong những sự kiện sân khấu uy tín của Nga dành cho di sản Chekhov. Ngoài giá trị nghệ thuật, đây còn là không gian giao lưu giữa các nền sân khấu quốc tế, nơi các đoàn thử nghiệm những cách tiếp cận mới đối với kịch kinh điển Nga.