Quang cảnh lễ khởi công vở diễn mới “Chim Hải Âu”

Theo thư mời chính thức từ Ban tổ chức, Liên hoan sân khấu quốc tế “Melikhovskaya Vesna” (Mùa xuân Melikhovo) lần thứ XXVI sẽ diễn ra từ ngày 22 đến 31/5/2026 tại Melikhovo – khu bảo tồn văn học – tưởng niệm gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Anton Chekhov.

Trong khuôn khổ liên hoan, Sân khấu Lệ Ngọc sẽ biểu diễn vở “Chim Hải Âu” vào 19h ngày 27/5/2026 tại Nhà hát kịch Podolsk. Đây là một trong những hoạt động chính của chương trình, quy tụ các đoàn nghệ thuật trong và ngoài nước với những tác phẩm dựa trên sáng tác của Chekhov.

Các đại biểu tham dự lễ khởi công vở diễn mới “Chim Hải Âu”

“Chim Hải Âu” tác phẩm mà đoàn lựa chọn mang sang lần này được xem là một trong những vở kịch tiêu biểu nhất của Chekhov, nổi bật với chiều sâu tâm lý và những xung đột nội tâm tinh tế. Việc trình diễn tác phẩm ngay trên “quê hương tinh thần” của tác giả không chỉ là thử thách nghệ thuật mà còn là phép thử về cách tiếp cận và chuyển hóa văn hóa.

Các đại biểu tham dự lễ khởi công vở diễn mới “Chim Hải Âu”

Sau hai năm “án binh bất động” với các dự án mới  Sân khấu Lệ Ngọc chính thức khởi công vở diễn Chim Hải Âu  sáng ngày 28/3. Khoảng lặng này, theo các nghệ sĩ, không phải là sự chững lại, mà là lựa chọn có chủ đích khi loạt vở cũ như Lôi Vũ, Lá đơn thứ 72, Vua Lear, Thị Nở – Chí Phèo vẫn giữ sức hút mạnh mẽ, các đêm diễn đều kín chỗ.

Sự trở lại lần này gắn với một cột mốc quốc tế đáng chú ý. Năm 2025, đoàn từng tham gia biểu diễn tại Nga nhân kỷ niệm 75 năm quan hệ Việt – Nga, với vở Lá đơn thứ 72 cùng một chương trình ca nhạc, nhận được sự đón nhận nồng nhiệt từ khán giả sở tại và cộng đồng người Việt. Từ dấu ấn đó, Sân khấu Lệ Ngọc tiếp tục nhận lời mời trực tiếp tham dự Liên hoan sân khấu Chekhov, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Nga tại Việt Nam.

NSƯT Văn Hải, Giám đốc sản xuất và chỉ đạo nghệ thuật của Sân khấu Lệ Ngọc phát biểu.

Chim Hải Âu- một trong những vở kịch kinh điển nổi tiếng của Anton Chekhov cũng là tác phẩm kinh điển thế giới thứ tư được Sân khấu Lệ Ngọc dàn dựng. Theo NSƯT Văn Hải, đây là một lựa chọn không dễ: “Chúng tôi không ngại khó. Khó thì tìm cách vượt qua. Lần đi Nga này rất vất vả, ngày 27/5 dự Liên hoan Chekhov, ngay hôm sau tiếp tục tham gia một liên hoan quốc tế khác cách đó vài chục km. Diễn viên không chỉ diễn mà còn phải tự lo hậu đài”.

Ông cũng nhấn mạnh, mục tiêu của đoàn không phải là huy chương, mà là phục vụ khán giả và tạo ra một góc nhìn mới: “Chúng tôi muốn khán giả Nga thấy người Việt tiếp cận kịch Chekhov như thế nào - một vở kịch của Chekhov mang tinh thần Việt Nam”.

Đạo diễn NSƯT Bùi Như Lai, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh chia sẻ về hướng khai thác kịch bản "Chim Hải Âu" theo tinh thần Việt.

Đạo diễn NSƯT Bùi Như Lai, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh, người đã đồng hành cùng Lệ Ngọc qua ba vở trước đó tiếp tục được tin tưởng giao dàn dựng. Với ông, mỗi lần hợp tác đều đi kèm áp lực: “Phải làm hay, phải có khán giả đó là định hướng xuyên suốt của Sân khấu Lệ Ngọc suốt 13 năm qua”.

Điểm đặc biệt của “Chim Hải Âu” phiên bản Việt nằm ở cách xử lý không gian và ngôn ngữ sân khấu. Theo đạo diễn, ê-kíp lựa chọn tranh Đông Hồ, chiếu cói làm chất liệu chủ đạo, kết hợp với các chi tiết đời sống quen thuộc như ghế gấp, ghế trà đá. Âm nhạc sử dụng đàn bầu, đàn nhị và yếu tố của tuồng, tạo nên một cấu trúc hòa trộn giữa truyền thống và hiện đại.

“Trong thư mời, ban tổ chức yêu cầu rất rõ: Hãy dựng Chekhov bằng văn hóa của nước bạn. Đó cũng là định hướng xuyên suốt của chúng tôi khi thực hiện vở diễn này”, đạo diễn Bùi Như Lai chia sẻ.

Theo đó, Chim Hải Âu sẽ vẫn giữ nguyên tinh thần Chekhov sự châm biếm nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về đời sống, cùng khát vọng vượt thoát khỏi những giới hạn thường nhật. Hình tượng chim hải âu trở thành biểu tượng của tự do và ước mơ, nhưng cũng là bi kịch khi khát vọng ấy bị hủy diệt. Chi tiết con chim bị bắn, theo ê-kíp, không đơn thuần là một hành động, mà là ẩn dụ cho sự giết chết ước mơ điều dẫn đến bi kịch tận cùng của con người.

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật trung ương

PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ nhận định, việc lựa chọn vở diễn này là một thử thách đáng kể: “Tác phẩm chứa đựng cả bi kịch và hài kịch, hệ thống nhân vật đa dạng, phức tạp. Ở Việt Nam, lâu rồi ít có những vở nước ngoài được dàn dựng công phu. Vì vậy, tôi kỳ vọng đây sẽ là một dấu ấn”.

TS. Trần Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu.

Ở góc độ quản lý, TS. Trần Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đánh giá cao vai trò tiên phong của Sân khấu Lệ Ngọc trong mô hình xã hội hóa tại miền Bắc: “Không có biên chế, không được đầu tư rạp riêng, nhưng lại là đơn vị đi biểu diễn quốc tế nhiều nhất, với khoảng 30 quốc gia. Điều đó cho thấy cơ chế chỉ là một phần, yếu tố con người và đam mê mới mang tính quyết định”.

NSND Lê Chức cho biết ông rất hào hứng chờ đợi các buổi tập của ê kip "Chim Hải Âu" để đến xem, cổ vũ các nghệ sĩ.

NSND Lê Chức người từng có thời gian học tập tại Kiev và am hiểu sâu về Chekhov bày tỏ sự chờ đợi: “Dựng Chekhov luôn là thách thức. Tôi rất kỳ vọng được xem những nhân vật của Chekhov được đặt trên chiếu Việt, được nuôi dưỡng bằng văn hóa và tâm hồn Việt ra sao?"

Phát biểu tại sự kiện ra mắt vở Chim Hải Âu, Đại sứ Nguyễn Thị Hồi đại diện Hội Nữ trí thức Việt Nam đánh giá cao tinh thần dấn thân của Sân khấu Lệ Ngọc, đồng thời nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật trong việc quảng bá hình ảnh quốc gia.

Theo bà, sự ra đời của vở diễn không chỉ là thành công riêng của một dự án sân khấu, mà còn thể hiện khát vọng sáng tạo và ý chí theo đuổi những giá trị nghệ thuật bền vững. Bà bày tỏ kỳ vọng tác phẩm sẽ tạo dấu ấn, chinh phục khán giả và “bay xa” đúng như tinh thần mà ê-kíp hướng tới.

Đại sứ Nguyễn Thị Hồi

Với hơn 37 năm công tác trong ngành ngoại giao, Đại sứ Nguyễn Thị Hồi cho biết bà đặc biệt ấn tượng với nhiệt huyết và sự dấn thân của những người làm sân khấu. Theo bà, việc lựa chọn theo đuổi những tác phẩm khó, đòi hỏi chiều sâu nghệ thuật là một hành trình không dễ dàng, đòi hỏi bản lĩnh và đam mê.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý, theo bà, là việc Sân khấu Lệ Ngọc đã đưa các chương trình biểu diễn tới khoảng 30 quốc gia. Đây là đóng góp cụ thể cho công tác văn hóa đối ngoại, giúp bạn bè quốc tế có cái nhìn đầy đủ hơn về Việt Nam không chỉ là một quốc gia từng trải qua chiến tranh, mà còn là một nền văn hiến với đời sống văn hóa phong phú.

“Từ nghệ thuật, chúng ta có thể kể những câu chuyện khác về Việt Nam một đất nước giàu bản sắc và giàu sức sáng tạo”, bà chia sẻ, đồng thời cho rằng những nỗ lực của các đơn vị nghệ thuật cần được ghi nhận như một kênh quảng bá hình ảnh quốc gia hiệu quả và bền vững.

Phát biểu về dự án, Nhà báo Chu Thị Thu Hằng, Tổng Biên tập Tạp chí Phụ nữ Mới đánh giá việc dàn dựng vở “Chim Hải Âu” của Anton Chekhov là một lựa chọn đầy thách thức nhưng đáng ghi nhận.

Nhà báo Chu Thị Thu Hằng, Tổng Biên tập Tạp chí Phụ nữ Mới phát biểu tại sự kiện.

Theo bà, đây không chỉ là một vở diễn đơn thuần, mà còn là hành trình lan tỏa văn hóa Việt Nam ra thế giới. Những tác phẩm của Chekhov vốn đòi hỏi cao về chiều sâu diễn xuất và tư duy dàn dựng, vì vậy việc một đơn vị sân khấu xã hội hóa kiên trì theo đuổi cho thấy sự nghiêm túc và bản lĩnh nghề nghiệp.

Từ kinh nghiệm nhiều năm theo dõi hoạt động biểu diễn nghệ thuật, bà cho rằng việc phân biệt giữa sân khấu nhà nước hay xã hội hóa không còn nhiều ý nghĩa khi bước ra sân khấu quốc tế. Ở đó, các đoàn nghệ thuật được nhìn nhận như đại diện cho hình ảnh quốc gia, và Sân khấu Lệ Ngọc đã tạo được sự tôn trọng từ bạn bè quốc tế.

Điều bà chờ đợi ở Chim Hải Âu không chỉ là sự tái hiện một tác phẩm kinh điển, mà là cách vở diễn được “Việt hóa” từ ngôn ngữ sân khấu, âm nhạc đến cách thể hiện số phận nhân vật trong khi vẫn giữ được tinh thần nguyên bản của Chekhov.

Sân khấu Lệ Ngọc chụp ảnh lưu niệm cùng khách mời

Sân khấu Lệ Ngọc chụp ảnh lưu niệm cùng khách mời

NSND Lệ Ngọc chụp ảnh lưu niệm cùng Nhà báo Chu Thị Thu Hằng

Sau 13 năm hoạt động, gần 30 vở diễn được dàn dựng và duy trì sức sống bền bỉ, Sân khấu Lệ Ngọc tiếp tục chọn con đường khó, đối thoại với kinh điển bằng bản sắc riêng. “Chim Hải Âu” vì thế không chỉ là một vở diễn mới, mà còn là phép thử cho khả năng “Việt hóa” tinh hoa sân khấu thế giới theo cách vừa giữ được chiều sâu nhân loại, vừa mang dấu ấn văn hóa Việt Nam.

Thông tin về vở diễn“Chim Hải Âu” của Anton Chekhov

Ra đời cuối thế kỷ XIX, “Chim Hải Âu” của Anton Chekhov không chỉ là một vở kịch nổi tiếng của sân khấu Nga mà còn mở ra bước ngoặt cho kịch hiện đại, với lối kể chuyện tinh tế, giàu chiều sâu tâm lý và ám ảnh về những ước mơ dang dở.

Khi nhắc đến kịch nghệ Nga, “Chim Hải Âu” luôn được xem là một trong những đỉnh cao tiêu biểu của Anton Chekhov. Được sáng tác năm 1895 và công diễn lần đầu vào năm 1896, vở kịch ban đầu không đạt thành công như mong đợi. Tuy nhiên, chỉ ít năm sau, khi được dàn dựng lại tại Moscow Art Theatre dưới sự dẫn dắt của đạo diễn Konstantin Stanislavski, tác phẩm đã tạo nên tiếng vang lớn, trở thành nền tảng cho phong cách sân khấu hiện đại.

Khác với kịch cổ điển vốn dựa vào xung đột kịch tính và cao trào rõ rệt, “Chim Hải Âu” đi theo một hướng hoàn toàn khác: những mâu thuẫn âm ỉ, những đối thoại đời thường và những chuyển động tinh vi trong nội tâm nhân vật. Chính điều này đã làm nên dấu ấn riêng của Chekhov một nhà viết kịch không “đẩy” cảm xúc lên cực điểm, mà để bi kịch thấm dần qua từng chi tiết nhỏ.

Nội dung vở kịch xoay quanh một nhóm nghệ sĩ và trí thức sống ở vùng nông thôn nước Nga, nơi những mối quan hệ tình cảm chồng chéo dần hé lộ những khủng hoảng sâu kín. Nhân vật trung tâm Treplev, một nhà văn trẻ khao khát đổi mới nghệ thuật luôn giằng xé giữa lý tưởng sáng tạo và sự phủ nhận từ chính môi trường xung quanh. Bên cạnh anh là Nina, cô gái trẻ mang ước mơ trở thành diễn viên, nhưng dần rơi vào vòng xoáy của thất vọng. Những mối tình đơn phương, sự đối lập giữa thế hệ cũ mới, giữa thành công và khát vọng chưa thành, tạo nên một bức tranh tâm lý phức tạp và đầy ám ảnh.

Biểu tượng xuyên suốt tác phẩm chim hải âu chính là chìa khóa để giải mã tư tưởng của vở kịch. Đó là hình ảnh của tự do, của khát vọng bay cao, nhưng cũng là biểu tượng của sự mong manh. Khi con chim bị bắn hạ, đó không đơn thuần là một hành động, mà là ẩn dụ cho sự hủy diệt ước mơ. Bi kịch của các nhân vật vì thế không chỉ là những đổ vỡ cá nhân, mà còn là bi kịch của những khát vọng không thể chạm tới.

Một trong những điểm đặc sắc của “Chim Hải Âu” là sự đan xen giữa yếu tố bi kịch và hài kịch. Chekhov không tô đậm nỗi đau bằng những tình huống kịch tính, mà lồng ghép nó trong những chi tiết tưởng chừng bình thường, thậm chí có phần châm biếm nhẹ nhàng. Chính sự tiết chế này khiến cảm xúc trở nên sâu lắng và kéo dài, buộc người xem phải suy ngẫm thay vì chỉ phản ứng tức thời.

Không dừng lại ở giá trị nghệ thuật, “Chim Hải Âu” còn có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử sân khấu thế giới. Tác phẩm mở đầu cho loạt kịch kinh điển của Chekhov, đồng thời góp phần định hình phương pháp diễn xuất hiện đại, đặc biệt là hệ thống Stanislavski nơi diễn viên đi sâu vào đời sống nội tâm để tái hiện nhân vật một cách chân thực.

Hơn một thế kỷ trôi qua, “Chim Hải Âu” vẫn được dàn dựng trên nhiều sân khấu lớn nhỏ trên thế giới. Sức sống bền bỉ của vở kịch nằm ở tính phổ quát của các chủ đề: tình yêu, nghệ thuật, tham vọng và sự thất bại những vấn đề chưa bao giờ cũ của con người.

Ở góc nhìn rộng hơn, “Chim Hải Âu” không chỉ là câu chuyện của nước Nga cuối thế kỷ XIX, mà còn là tấm gương phản chiếu những trăn trở của con người hiện đại. Trong thế giới hôm nay, nơi khát vọng cá nhân ngày càng mạnh mẽ, bi kịch của những ước mơ dang dở mà Chekhov từng khắc họa vẫn còn nguyên giá trị, khiến tác phẩm tiếp tục chạm đến cảm xúc của nhiều thế hệ khán giả.