Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân. Ảnh: BCP

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân vừa ký Quyết định số 3335/QĐ-BKHCN về việc thành lập và phát triển Mạng lưới chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam toàn cầu. Đây được xem là bước đi đầu tiên trong việc hình thành cơ chế kết nối nguồn lực trí tuệ Việt Nam trên phạm vi toàn cầu, hướng tới giải quyết các bài toán phát triển của đất nước bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo quyết định, Mạng lưới sẽ kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nhân người Việt Nam trong nước và ở nước ngoài có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và uy tín trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, quản trị, thương mại hóa cũng như hoạch định chính sách về trí tuệ nhân tạo. Mục tiêu là xây dựng một cộng đồng chuyên gia AI trình độ cao, có khả năng huy động và kết nối hiệu quả nguồn lực tri thức trong nước với quốc tế, phục vụ trực tiếp các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của Việt Nam.

Không chỉ tập trung vào nghiên cứu, Mạng lưới còn hướng tới thúc đẩy phát triển công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực công nghệ quốc gia. Đặc biệt, Mạng lưới sẽ hỗ trợ hình thành các mô hình, nền tảng và sản phẩm AI mang ý nghĩa chiến lược trong những lĩnh vực ưu tiên như y tế, giáo dục, đô thị thông minh, an ninh mạng và dữ liệu quốc gia.

Mạng lưới được tổ chức theo nguyên tắc mở, linh hoạt và tự nguyện, tạo điều kiện kết nối rộng rãi giữa các chuyên gia, tổ chức trong nước và quốc tế. Các hoạt động sẽ bám sát những bài toán thực tiễn của quốc gia, địa phương và doanh nghiệp; ưu tiên các nghiên cứu có khả năng ứng dụng, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội; đồng thời huy động đa dạng nguồn lực trong và ngoài nước, thúc đẩy hợp tác quốc tế cũng như hợp tác công - tư để bảo đảm tính bền vững và hiệu quả.

Để triển khai Mạng lưới, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia được giao xây dựng và vận hành nền tảng số cùng cơ sở dữ liệu chuyên gia AI. Quỹ cũng sẽ tiếp nhận nhu cầu tư vấn, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI từ các cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp, qua đó kết nối với các chuyên gia phù hợp.

Việc thành lập Mạng lưới mở ra một cách tiếp cận mới trong huy động nguồn lực chất lượng cao. Theo đó, các chuyên gia người Việt đang sinh sống và làm việc ở nhiều quốc gia không nhất thiết phải trở về Việt Nam mới có thể đóng góp cho đất nước mà vẫn có thể tham gia trực tiếp vào các nhiệm vụ, dự án cụ thể thông qua cơ chế kết nối của Mạng lưới.

Định hướng này cũng phản ánh quan điểm của Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân khi tham gia góp ý xây dựng Đề án Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn chiến lược phục vụ phát triển nhanh, bền vững. Theo Bộ trưởng, điều cần làm rõ là vì sao nhiều chính sách thu hút nhân tài thời gian qua chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

Một trong những nguyên nhân được Bộ trưởng chỉ ra là tình trạng "hành chính hóa" việc tuyển dụng nhân tài, khiến những người có năng lực phải làm việc trong môi trường chịu nhiều ràng buộc về thủ tục, cơ chế tiền lương, phương thức đánh giá và điều kiện phát triển nghề nghiệp. Vì vậy, theo ông, cần mở ra một không gian mới, trao quyền chủ động nhiều hơn cho các đơn vị trực tiếp sử dụng nhân tài như trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Nhà nước nên tập trung vào vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế và tạo điều kiện thuận lợi thay vì trực tiếp thực hiện công tác tuyển dụng.

Dẫn thực tiễn từ Chương trình VNU350 của Đại học Quốc gia TP.HCM, Bộ trưởng cho biết chương trình đã thu hút gần 100 tiến sĩ từ nước ngoài trở về cùng gần 100 giáo sư thỉnh giảng. Theo ông, điều giữ chân các nhà khoa học không chỉ là thu nhập mà còn là môi trường nghiên cứu, hệ thống phòng thí nghiệm, các dự án khoa học, sinh viên và cộng đồng học thuật để họ phát huy năng lực.

Từ thực tế đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh rằng vấn đề không chỉ là thu hút người tài mà, quan trọng hơn, là tạo điều kiện để họ cống hiến và tạo ra giá trị. Nếu nhìn vào gốc của sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, con người vẫn là yếu tố quyết định.

Trên tinh thần đó, Bộ KH&CN lựa chọn Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu là một trong những giải pháp thí điểm đầu tiên nhằm kết nối và phối hợp nguồn lực giữa các nhà khoa học trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài và các chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Nếu được vận hành hiệu quả, Mạng lưới không chỉ tạo thêm một kênh kết nối chuyên gia AI mà còn góp phần thay đổi cách tiếp cận trong chính sách nhân tài, từ mục tiêu đưa người tài về nước làm việc sang xây dựng cơ chế để trí tuệ Việt Nam trên toàn cầu cùng tham gia giải quyết các bài toán phát triển của đất nước. Đây cũng được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng vượt qua giới hạn của không gian địa lý, cho phép nguồn lực trí tuệ được huy động ở quy mô toàn cầu.