Bơi lặn tự do từng là khái niệm khá xa lạ với phần lớn người trẻ Việt Nam. Nhưng chỉ trong khoảng 1-2 năm trở lại đây, bộ môn này bất ngờ trở thành một trải nghiệm được nhiều người săn đón, từ những chuyến đi biển “sống ảo”, nhu cầu chữa lành tinh thần cho tới hành trình chinh phục giới hạn của bản thân. 

Đi cùng sức hút đó là sự xuất hiện của một thế hệ huấn luyện viên dạy bơi, dạy lặn, những người biến đam mê với mặt nước thành công việc toàn thời gian.

Thế nhưng phía sau những khung hình lặn biển đẹp mắt hay cảm giác “chill” thường thấy, nghề dạy lặn lại là câu chuyện của kỷ luật, trách nhiệm và không ít đánh đổi. Từ quyết định rời bỏ công việc văn phòng để ra đảo sống, đến những giờ ngâm mình dưới nước, theo sát từng nhịp thở của học viên, đây là một công việc đòi hỏi nhiều hơn những gì người ngoài vẫn tưởng.

Cùng lắng nghe chia sẻ của 2 nhân vật để hiểu hơn về công việc này: 

- Trương Dung - HLV dạy bơi và dạy lặn tự do ở Hà Nội. 

- Nhã Đỗ - Hướng dẫn viên lặn tự do ở TP.HCM. 

Bỏ việc ngân hàng, “trốn” ra đảo để học nghề lặn: Chi phí khi học nghề 

Nhìn từ bên ngoài, nghề dạy lặn tự do thường được gắn với hình ảnh “việc nhẹ, cảnh đẹp”, gắn với biển xanh, những khung hình check-in dưới nước và cảm giác tự do đúng như tên gọi của bộ môn này. Nhưng để thực sự biến đam mê thành nghề, phía sau là cả một hành trình đầu tư bài bản về thời gian, kỹ năng, chứng chỉ lẫn chi phí không nhỏ.

Nhã Đỗ là một trong những người chọn bước hẳn ra khỏi quỹ đạo công việc ổn định để theo đuổi lựa chọn này. Cô kể mình đến với lặn tự do từ hơn 4 năm trước, vào thời điểm bộ môn này vẫn còn khá mới tại Việt Nam.

“Khi đó mình vẫn là một cô nhân viên ngân hàng trắng trẻo và sợ nắng nhưng cứ vài tháng là mình lại trốn làm để đi lặn. Đến năm 2023, mình quyết định bỏ TP.HCM và chuyển ra đảo Phú Quý sống, làm hướng dẫn viên dạy lặn cùng các bạn ở đảo. Và hành trình dạy lặn cho đến nay bắt đầu từ việc mình muốn ngắm cá gần hơn so với việc mặc áo phao và nhìn mấy bé từ trên mặt nước”, Nhã chia sẻ.

Nhã Đỗ - từ một nhân viên ngân hàng "trốn làm đi lặn" trở thành người theo đuổi nghề lặn chuyên nghiệp

Hiện tại, Nhã đang ở level Lap3 của Molchanovs (một tổ chức và hệ thống đào tạo lặn tự do (freediving) quốc tế uy tín - PV) và đang trong quá trình luyện tập để lấy Wave3 trong năm nay.  Theo Nhã chia sẻ, level Lap3 của Molchanovs là chứng chỉ phù hợp cho bơi lặn ở hồ bơi hoặc làm trợ lý huấn luyện viên, bước đệm để tham gia khóa đào tạo Huấn luyện viên chuyên nghiệp (Instructor). 

Còn về Wave3 là cấp độ chuyên gia cho lặn giải trí và bán chuyên, cho phép lặn sâu hơn cả ở hồ bơi và ngoài biển, cải thiện hiệu suất, chuẩn bị bước vào thi đấu. Sau Wave3 sẽ là Wave4 - cấp độ cao nhất cũng là khóa học chuyên sâu về thi đấu, yêu cầu kỹ năng lặn sâu (lên tới 50 mét), bơi bằng Monofin và các bài kiểm tra cứu hộ ở tiêu chuẩn chuyên nghiệp. 

Với trình tự học này, riêng chi phí học tập và trang bị thiết bị mà Nhã đầu tư lên tới khoảng 70 triệu đồng, chưa tính tiền ăn ở, đi lại trong quá trình học và luyện tập. Song, cô chủ yếu dạy lặn cơ bản tại hồ bơi cho những bạn mới học hoặc những ai cần một người hướng dẫn tập cùng, sửa kỹ thuật để đi thi Wave1 hoặc Wave2 (người mới nhập môn và người nâng cao kỹ thuật lặn).

Trước khi trở thành một người hướng dẫn lặn, Nhã Đỗ phải đi học, thi lấy chứng chỉ và đầu tư nhiều từ chi phí, thời gian cho bộ môn này

Trong khi đó, Trương Dung cho biết ban đầu cô chỉ là HLV dạy bơi cơ bản. Tuy nhiên trong quá trình làm nghề, cô bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về cách cơ thể hoạt động dưới nước và từ đó biết đến lặn tự do. 

Trương Dung bày tỏ: “Càng tập, mình càng bị cuốn vào cảm giác tĩnh lặng, khả năng kiểm soát hơi thở và sự kết nối với chính mình khi ở dưới nước. Chính những trải nghiệm đó khiến mình quyết định theo đuổi nghiêm túc và gắn bó lâu dài với việc giảng dạy lặn tự do. Với mình, đây không chỉ là một kỹ năng sinh tồn, mà còn là một hành trình chữa lành và khám phá bản thân rất sâu sắc”. 

Cũng theo Dung, để làm được nghề này cô phải có chứng chỉ đào tạo của các tổ chức Huấn luyện bơi lặn Việt Nam và bằng lặn biển quốc tế PADi. Ngoài ra, cô cũng cần phải có chứng chỉ cứu hộ bơi lội để phục vụ cho nghề nghiệp. Bên cạnh đó, các chi phí bao gồm như thiết bị kính, ống thở, chân vịt,...;chi phí di chuyển, tập luyện,... ban đầu cũng rơi vào khoảng vài chục triệu đồng tuỳ mức độ đầu tư. 

Trương Dung - HLV dạy bơi và lặn tự do ở Hà Nội cũng phải trải qua các khóa đào tào chuyện nghiệp để phục vụ việc giảng dạy

Dù khá tốn kém để bước vào nghề từ chi phí cho đến thời gian nhưng thu nhập của nghề dạy lặn không hẳn quá “đều tay” như mọi người vẫn nghĩ. 

“Lặn sẽ có mùa nên thu nhập cũng sẽ không ổn định”, Nhã Dỗ nói ngắn gọn.

Còn Trương Dung chia sẻ: “Thu nhập của nghề này sẽ ở mức ổn nếu có lượng học viên đều, tuy nhiên chưa thực sự ổn định vì phụ thuộc khá nhiều vào mùa. Vào mùa cao điểm như hè hoặc các dịp du lịch, công việc rất bận và thu nhập tốt, có những ngày kín lịch dạy. Ngược lại, mùa thấp điểm sẽ chậm hơn, ít học viên hơn. Vì vậy, mình thường kết hợp dạy bơi và các lớp kỹ năng khác để cân bằng”. 

Học viên chi 5 triệu cho 3 ngày học, cần kết nối thật, AI không thể thay thế

Dựa vào kinh nghiệm, sự ghi nhận trong quá trình dạy, cả Nhã Đỗ và Trương Dung đều cho rằng khoảng 2 năm trở lại đây, bộ môn lặn tự do được rất nhiều người tìm kiếm lớp học. 

“Có người đăng ký học để khắc phục nỗi sợ nước, cũng có bạn học với mục đích để đi biển quay phim, chụp hình dưới nước, cũng có bạn học để luyện tập kỹ thuật chuẩn hơn. Và cũng sẽ có nhiều bạn giống mình, từ trải nghiệm ban đầu thấy thích rồi quyết định đi học lấy chứng chỉ để chinh phục độ sâu và lặn an toàn hơn. Do đó, học viên của mình rất đa dạng, ở mọi lứa tuổi. Nhỏ nhất mà mình từng dạy là 10 tuổi và lớn nhất mà mình từng dạy là 60 tuổi. Nhưng nhiều nhất vẫn là các bạn Gen Y, Gen Z”, Nhã chia sẻ. 

Nhã cho hay: “Mình dạy với tiêu chí lặn an toàn và khám phá giới hạn bản thân. Đối với mình “sống thiệt trước sống ảo sau”. Các bạn chọn học mình ở hồ bơi trước khi đi biển là để làm quen với mặt nước cạn, thiết bị và được hướng dẫn các kỹ thuật lặn chuẩn như cần bằng tai, đạp fins, nín thở, đứng nước,… sau đó ra biển trải nghiệm sẽ an toàn, tự tin hơn. Có những bạn học mình để đi lặn trải nghiệm các nơi như: Nha Trang, Phú Quý, Maldive, Philippines… và khi đã qua giai đoạn ‘sống ảo’ họ sẽ muốn đi học lặn chuyên nghiệp để chinh phục độ sâu cũng như tìm ra giới hạn của bản thân”. 

Nhã Đỗ cho hay học viên tìm đến lặn tự do thường đa dạng độ tuổi nhưng nhiều nhất vẫn là các bạn thuộc thế hệ Gen Y và Gen Z

Có phần hơi khác với Nhã, học viên của Trương Dung thường là những người chưa từng tiếp xúc với lặn tự do hoặc thậm chí chưa biết bơi, sợ nước,... “Học viên của mình thường trong độ tuổi từ 20 - 50 tuổi bao gồm dân văn phòng, người kinh doanh tự do hoặc những người yêu thích môi trường nước, du lịch biển. Ngoài ra, cũng có nhiều người tìm đến bộ môn này như một cách để “reset” lại bản thân sau áp lực cuộc sống”, Dung nói. 

Dung cho biết, mục tiêu của học viên thường là trải nghiệm, có thêm một kỹ năng mới hoặc đơn giản là vượt qua nỗi sợ của bản thân. 

Nữ HLV chia sẻ: “Ban đầu thường mọi người sẽ chia sẻ là để trải nghiệm hoặc đi du lịch biết bơi, biết lặn sẽ cảm giác tự tin và an toàn hơn. Cũng có không ít học viên nói rằng họ muốn vượt qua nỗi sợ nước của chính mình để có thêm kỹ năng mới. Bên cạnh đó, một số học viên sẽ có mục tiêu là học cách thở dưới nước, tìm cảm giác thư giãn và chỉ có một số ít là theo đuổi chuyên nghiệp. 

Điều thú vị là sau khi học thử cho biết, hầu hết mọi người đều đam mê, thay đổi mục tiêu ban đầu. Các bạn học viên đều bày tỏ cảm giác lặn xuống và chỉ còn bản thân với hơi thở là trải nghiệm rất đặc biệt, tạo cảm giác tò mò và thích thú”. 

Trương Dung bày tỏ không ít người sau khi học đã trở nên đam mê vì thích cảm giác lặn xuống nước và chỉ còn bản thân cùng hơi thở

Với lớp học của Dung, một khóa lặn tự do cơ bản thường kéo dài khoảng 2-3 ngày, hoặc có thể chia thành nhiều buổi nếu học tại bể bơi. Học phí dao động từ khoảng 2,5 - 5 triệu đồng, tùy vào hình thức học (1:1, nhóm nhỏ, học ở biển hay hồ bơi).

Khi được hỏi về quan điểm nghề nghiệp không bị AI thay thế, cả hai đều cho rằng lý do nằm ở chính đặc thù của bộ môn này. Mọi thứ diễn ra trong môi trường đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp, khả năng quan sát tức thời và trách nhiệm tuyệt đối với sự an toàn của con người.

Nhã đưa ra ví dụ rất rõ ràng từ nguyên tắc cơ bản nhất của lặn tự do: “Trong lặn tự do có một nguyên tắc là không bao giờ đi lặn một mình. Nên mình nghĩ AI sẽ không thể thay thế con người trong việc làm ‘bạn thân’ để đi lặn cùng hoặc cứu bạn lặn khi bạn ấy gặp sự cố”.

Trương Dung cũng đồng tình, cô cho rằng AI có thể hỗ trợ phần lý thuyết nhưng không thể thay thế những yếu tố cốt lõi nhất của nghề. “AI không thể quan sát và chỉnh kỹ thuật trực tiếp dưới nước, xử lý tình huống nguy hiểm hay tạo cảm giác tin tưởng cho học viên. Đây là một nghề cần sự hiện diện và kết nối thật giữa người với người”, cô nhấn mạnh.

Cũng bởi vậy, phía sau những khung hình lặn tưởng như “rất chill” là cường độ lao động thể chất và áp lực tinh thần không nhỏ.

Nhã Đỗ bày tỏ: “Hầu như những người dạy lặn như mình đều phải ngâm nước mỗi ngày, mọi người đi tour lặn biển nếu để ý sẽ thấy mấy bạn hướng dẫn ai cũng có râu quai nón do bị in vệt hằn của kính lặn, rồi bị sứa cắn. Thiết bị quay chụp rất dễ bị gặp tình trạng vô nước phải đem đi sửa hoặc cứ vài tháng là phải thay máy mới”.

Làm việc ngoài trời, phụ thuộc thời tiết, da sạm nắng, tóc khô xơ,... là những gì mà Trương Dung "đánh đổi" khi theo đuổi nghề lặn

Nhã Đỗ thì tin rằng công việc này AI sẽ rất khó thay thế bởi cần nhiều sự kết nối giữa con người với con người

Trong khi đó, Dung cho biết một ngày dạy học của cô luôn bắt đầu từ khâu chuẩn bị dụng cụ, kiểm tra an toàn, hướng dẫn kỹ thuật thở trên cạn, xuống nước kèm sát từng học viên và luôn trong trạng thái tập trung cao độ.

“Công việc nhìn có vẻ nhẹ nhàng nhưng thực tế khá tốn sức và đòi hỏi sự tập trung rất lớn. Áp lực trách nhiệm cực kỳ cao vì mình luôn phải sẵn sàng xử lý mọi tình huống”, cô nói.

Thêm vào đó là những đánh đổi rất thực tế như làm việc ngoài trời, phụ thuộc thời tiết, da sạm nắng, tóc khô xơ, thể lực luôn phải duy trì ở trạng thái tốt nhất.

Chính sự hiện diện thật, sự quan sát thật và phản ứng thật đó là thứ khiến nghề dạy lặn tự do vẫn giữ nguyên giá trị trong thời đại công nghệ. Ở một bộ môn mà ranh giới giữa trải nghiệm đẹp và rủi ro chỉ cách nhau bằng vài nhịp thở, niềm tin đặt vào người hướng dẫn vẫn là điều không thuật toán nào có thể thay thế.

Ảnh: NVCC