Thị trường chứng khoán Mỹ chứng kiến một nghịch lý rõ rệt: trong khi các cổ phiếu gắn với làn sóng trí tuệ nhân tạo tiếp tục neo ở mức cao, thậm chí lập đỉnh mới, thì ngành phần mềm – một trong các trụ cột của nền kinh tế số – lại hứng chịu làn sóng bán tháo mạnh mẽ. Tâm điểm của đợt rung lắc này bắt nguồn từ Anthropic, một công ty AI còn non trẻ nhưng đang khiến giới đầu tư đặt câu hỏi về tương lai của mô hình phần mềm truyền thống.

Cú trượt dốc của cổ phiếu phần mềm tại Mỹ được kích hoạt sau khi Anthropic tung ra một loạt công cụ mới cho tác nhân AI Claude “Cowork”, cho phép tự động hóa các quy trình chuyên môn phức tạp trong các lĩnh vực như pháp lý, bán hàng, marketing hay phân tích dữ liệu.

Những chức năng này trùng khớp với các sản phẩm cốt lõi mà nhiều công ty phần mềm và cung cấp dữ liệu đã bán cho khách hàng doanh nghiệp trong nhiều năm qua, từ đó làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể trực tiếp làm xói mòn mô hình kinh doanh của họ.

Chỉ số S&P 500 Software & Services đã giảm mạnh trong nhiều phiên liên tiếp, mất hơn 20% giá trị từ đầu năm và sụt gần 13% chỉ trong năm phiên giao dịch gần đây. Điều đáng chú ý là diễn biến này xảy ra trong bối cảnh chỉ số S&P 500 chung của thị trường Mỹ vẫn đang ở vùng đỉnh lịch sử, cho thấy nỗi lo không mang tính toàn thị trường mà tập trung vào riêng lĩnh vực phần mềm.

Áp lực bán lan rộng trên diện rộng. Tại Mỹ, cổ phiếu của Thomson Reuters, Salesforce, Adobe, Intuit hay CrowdStrike đồng loạt đi xuống. Thomson Reuters, công ty mẹ của Reuters News, đặc biệt chịu ảnh hưởng nặng nề khi nhà đầu tư lo ngại AI có thể đe dọa mảng pháp lý cốt lõi của hãng.

Không chỉ các doanh nghiệp phần mềm bị ảnh hưởng. Các công ty tín dụng tư nhân cho vay nhiều vào lĩnh vực này cũng chứng kiến cổ phiếu lao dốc, phản ánh mối lo rằng sự gián đoạn do AI có thể lan sang cả hệ sinh thái tài chính gắn với ngành phần mềm.

Giới phân tích cho rằng phản ứng của thị trường phản ánh nỗi sợ AI sẽ làm suy yếu quyền định giá – nền tảng lợi nhuận lâu nay của ngành phần mềm – khi các tác nhân AI ngày càng tự động hóa những công việc vốn được bán dưới dạng giấy phép hoặc thuê bao. Trong môi trường đó, nhà đầu tư đang vội vàng điều chỉnh danh mục trước khi kịp đánh giá đầy đủ tác động dài hạn.

Chưa phải ngày tận thế

Tuy nhiên, không phải tất cả các ý kiến đều cho rằng đây là dấu hiệu của một “ngày tận thế” đối với phần mềm. Một số lãnh đạo công nghệ và nhà phân tích cho rằng thị trường đang phản ứng thái quá.

CEO NVIDIA, ông Jensen Huang công khai bác bỏ quan điểm AI sẽ thay thế ngành phần mềm, gọi đó là “phi lý” và cho rằng thời gian sẽ chứng minh điều ngược lại. Ông lập luận rằng AI nhiều khả năng sẽ dựa vào và mở rộng các công cụ phần mềm hiện có, thay vì xóa sổ chúng.

Claude Coword bị xem là thủ phạm khiến các cổ phiếu ngành phần mềm sụt giảm mạnh trong thời gian vừa qua

Quan điểm tương tự cũng được lãnh đạo ARM Holdings và một số công ty chứng khoán chia sẻ, cho rằng việc triển khai AI trong doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu và khó có khả năng khiến các tập đoàn lớn từ bỏ hàng chục tỷ USD đầu tư hạ tầng phần mềm tích lũy suốt nhiều thập kỷ. Theo góc nhìn này, làn sóng bán tháo gần đây mang màu sắc tâm lý nhiều hơn là phản ánh một sự thay đổi cấu trúc tức thì.

Dù vậy, ngay cả những đánh giá thận trọng cũng thừa nhận rằng áp lực đối với ngành phần mềm là có thật. Một số hãng nghiên cứu nhận định AI có thể dẫn tới sự “tự ăn mòn” trong nội bộ ngành, khi các quy trình dựa trên AI thay thế một phần các sản phẩm SaaS truyền thống, qua đó ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và mức định giá mà thị trường sẵn sàng trả. Trong kịch bản này, không phải mọi công ty phần mềm đều chịu tác động như nhau.

Các nhà phân tích cho rằng những doanh nghiệp nắm giữ dữ liệu chuyên sâu, đóng vai trò thiết yếu trong vận hành của khách hàng doanh nghiệp – chẳng hạn các hệ thống xử lý nghiệp vụ trọng yếu – có khả năng cao hơn trong việc cùng tồn tại với AI, thay vì bị thay thế hoàn toàn. Ngược lại, các nhà cung cấp phần mềm mang tính chức năng hẹp hoặc dễ bị sao chép có thể đối mặt với áp lực lớn hơn.

Điều đáng chú ý là đợt bán tháo diễn ra trong bối cảnh các cổ phiếu AI cốt lõi như Nvidia hay các “hyperscaler” vẫn tiếp tục tăng mạnh, đẩy thị trường chứng khoán Mỹ lên mức cao kỷ lục. Sự tương phản này khiến một số cơ quan quản lý và nhà hoạch định chính sách cảnh báo về nguy cơ hình thành bong bóng AI, ngay cả khi nỗi sợ hiện tại đang tập trung vào việc AI có thể làm tổn thương những ngành tưởng chừng hưởng lợi từ nó.

Ở thời điểm này, bức tranh chung vẫn còn nhiều mảng xám. Bong bóng AI, nếu có, dường như chưa vỡ. Nhưng với ngành công nghiệp phần mềm, chỉ riêng khả năng bị AI làm lung lay mô hình kinh doanh cũng đã đủ để khiến thị trường định giá lại toàn bộ lĩnh vực – một quá trình có thể còn kéo dài và đầy biến động.