“Các nhà tâm lý học giải thích giúp em với. Tại sao tụi trẻ con nó lại thích cái kiểu này nhỉ?”. Người mẹ mở đầu lời kể bằng một câu hỏi nửa đùa nửa thật. Nhà có phòng đàng hoàng, con lại chọn đúng gầm cầu thang. Chọn xong, đứa trẻ còn cầm giẻ lau sạch từng góc, xếp đệm, xếp chăn rồi chui vào nằm.

Trong ảnh, khoảng trống hình tam giác dưới cầu thang vừa đủ cho một tấm đệm phủ vải hoa xanh. Vài chiếc gối và thú bông được xếp sát vào phía trong. Nhìn cách con bày biện, có thể hiểu vì sao người mẹ gọi đó là một “cái ổ”.

Đến giờ ngủ, mẹ kể phải “hò như hò đò” con mới chịu lên giường. Trước khi đi, con vẫn cố dặn mẹ đừng phá cái ổ, để mai còn vào nằm tiếp. Chi tiết ấy có lẽ quen với nhiều bố mẹ hơn cả bức ảnh. Hôm nay con chui gầm cầu thang, hôm khác có thể kéo chăn phủ qua hai chiếc ghế, chui xuống gầm bàn hoặc bê cả gối vào một chiếc thùng carton. Một khi đã bày xong, con còn muốn để nguyên đến ngày mai.

Vì sao cả căn phòng rộng lại thua một góc gầm cầu thang?

Với người lớn, gầm cầu thang là phần diện tích khó kê đồ. Với một đứa trẻ, chính cái trần thấp và góc khuất ấy lại khiến nơi này trông giống một căn nhà tí hon. Con chui vào được, mang theo vài món mình thích và tự quyết định chúng nằm ở đâu. Trong một ngôi nhà mà phần lớn đồ đạc đã có chỗ do người lớn sắp sẵn, đó là một trải nghiệm khá khác.

Nhà nghiên cứu Maria Kylin từng tìm hiểu những chỗ trú do trẻ từ 9 đến 13 tuổi tạo ra tại một thị trấn nhỏ ở Thụy Điển. Công trình Children’s Dens xem xét cả đặc điểm của nơi trẻ chọn lẫn ý nghĩa mà trẻ gán cho nơi ấy. Một góc có mái che hay vách ngăn có thể trở thành chỗ chơi một trò đặc biệt hoặc một nơi kín đáo để lui về. Nghiên cứu của David Sobel, dựa trên phỏng vấn và hồi ức ở nhiều bối cảnh văn hóa, cũng ghi nhận xu hướng trẻ ở độ tuổi tiểu học tìm hoặc tự tạo những nơi đặc biệt như lều, pháo đài và nhà chơi.

Hai nghiên cứu giúp lý giải sức hút của một góc nhỏ do trẻ tự chọn. Còn trong câu chuyện này, chi tiết đáng chú ý là con đã bỏ công lau dọn, mang đệm vào và xếp từng món. Chỗ ấy có giá trị với con phần nào vì chính con làm ra. Lời dặn “mai con vào nằm tiếp” cũng cho thấy trò chơi vẫn còn dang dở, dù đã đến giờ lên giường.

Nếu chỉ muốn tìm chỗ nằm, con đã có sẵn giường. Đằng này, con còn lau từng góc, kéo đệm vào rồi chọn gối và thú bông. Mỗi việc nhỏ đều có mục đích rõ ràng với con. Lau để chỗ nằm sạch, kê gối để tựa, đặt thú bông ở chỗ mình thích. Xong xuôi, con có thể chui vào thử xem căn nhà nhỏ của mình đã vừa ý chưa.

Báo cáo lâm sàng The Power of Play của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, đăng trên Pediatrics và được tái xác nhận vào tháng 1/2025, nhấn mạnh vai trò của hoạt động chơi phù hợp với lứa tuổi đối với sự phát triển nhận thức, cảm xúc và khả năng tự điều chỉnh. Trong trò chơi do trẻ tự nghĩ ra, trẻ có dịp theo đuổi một ý tưởng, thử cách thực hiện và thay đổi khi gặp vướng mắc. Với “cái ổ” dưới gầm cầu thang, việc tìm cách đưa tấm đệm vào một góc hẹp đã là một bài toán nhỏ mà con tự đặt ra cho mình.

Trò chơi tưởng tượng cũng có thể bắt đầu ngay từ những món đồ quen thuộc. Tấm đệm biến góc trống thành chỗ ở. Vài chiếc gối tạo thành chỗ tựa. Thú bông được đưa vào như những người bạn cùng nhà. Người lớn nhìn vào thấy vài món đồ được chuyển chỗ, còn trẻ có thể đã nghĩ ra cả chuyện ngày mai sẽ làm gì ở đó.

Các mẹ nhớ lại mà xem, chính chúng ta lúc nhỏ cũng đam mê dựng lều bằng chăn lắm mà!