“Nostradamus của chính trị Mỹ” Allan Lichtman (giáo sư sử học tại trường American University) đã xây dựng mô hình dự đoán ông Trump sẽ chiến thắng trong cuộc bầu cử. Bên cạnh ông Lichtman, những học giả chọn con đường khác với ý kiến số đông trong cuộc bầu cử năm 2016 gồm các giáo sư Helmut Norpoth, Ray Fair và Alan Abramowitz.

Giáo sư Helmut Norpoth, giảng dạy khoa học chính trị tại Đại học Stony Brook, vào tháng 3 đã dự báo Tổng thống Trump sẽ đánh bại ứng viên đảng Dân chủ và tại vị thêm 4 năm ở Nhà Trắng. Ông từng giữ nguyên tiên đoán dù nước Mỹ đã trải qua một thời gian khủng hoảng vì Covid-19, đồng thời khẳng định dự báo của ông là cuối cùng, và sẽ không bị tác động bởi bất kỳ yếu tố nào.

Mô hình của giáo sư Norpoth dự đoán số phiếu đại cử tri của hai ứng viên tổng thống. Ảnh: Reuters.

Hệ thống của ông Norpoth gọi là “Mô hình cơ bản” (Primary Model), được phát triển dựa trên dữ liệu các cuộc bầu cử Mỹ trong một thế kỷ qua. Mô hình dự đoán chính xác kết quả của 5 trong 6 cuộc bầu cử gần nhất. Nó được thử nghiệm lần đầu vào cuộc bầu cử năm 1996. Ngay từ năm năm 2016, ông Norpoth ngay từ tháng 3 đã dự đoán ông Trump sẽ thắng.

"Tôi chú trọng vào những cuộc bầu cử sớm, và cách mà các ứng viên thể hiện ở các vòng đua sơ bộ này. Đó là một chỉ dấu hiệu quả cho những dự báo về cục diện trong tháng 11", ông Norpoth nói.

Ông Norpoth cho rằng, ông Biden sẽ ở thế yếu hơn ông Trump vì kết quả của cựu phó tổng thống trong những vòng sơ bộ đầu tiên khá tệ. Ông Norpoth nhấn mạnh rằng sự hào hứng của cử tri là một yếu tố then chốt. Ông Norpoth cũng sử dụng kết hợp dữ liệu của các mùa bầu cử trước, để xem nguyện vọng của cử tri, ông cho rằng đây là số liệu thật, không đơn thuần chỉ là thăm dò. 

Gần đây, mô hình được ông phát triển đưa ra dự báo về số phiếu đại cử tri thay vì lượng phiếu phổ thông mỗi ứng viên dự kiến giành được. Ông Norpoth cho rằng cơ hội chiến thắng của Tổng thống Trump thậm chí cao hơn 4 năm trước.

“Theo ‘Mô hình cốt lõi’, Tổng thống Donald Trump có 91% chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2020, trong khi chỉ 9% cơ hội đắc cử nghiêng về phía ứng viên Joe Biden của đảng Dân chủ”, giáo sư gốc Đức khẳng định. “Số phiếu đại cử tri của ông Trump và Biden lần lượt sẽ là 362 và 176”.

Giáo sư ngành khoa học chính trị Alan Abramowitz tại Đại học Emory lại có cùng quan điểm với “giáo sư tiên tri” Lichtman. Năm 2016, giáo sư Abramowitz đã xem xét các yếu tố chủ chốt gồm mức tăng trưởng GDP, tỷ lệ ủng hộ đảng cầm quyền và số năm mà mỗi đảng (Dân chủ và Cộng hòa) thay phiên nắm quyền.

Cụ thể, các giả định trong mô hình của giáo sư Abramowitz như cử tri sẽ ủng hộ tổng thống đương nhiệm giữ chức thêm một nhiệm kỳ, nhưng sẽ nghiêng về đảng đối lập sau 8 năm, và đó là "thời khắc thay đổi". Giả định thứ hai dựa trên đánh giá tình hình kinh tế ở Quý II của năm bầu cử. Chỉ số kế tiếp là tổng trung bình tỷ lệ ủng hộ của tổng thống trong tháng 6 của năm bầu cử. Từ đó, ông dự đoán ông Trump đắc cử năm 2016 với hơn 51% phiếu đại cử tri. Năm nay, học giả 72 tuổi đưa ra dự đoán hôm 4/8 rằng ông Trump chỉ có khoảng 30% tái đắc cử.

"Tỷ lệ ủng hộ thấp khiến cơ hội tái đắc cử của ông trở nên u ám, chưa kể là trong bối cảnh suy thoái. Nên mô hình của tôi dự báo một số phiếu đại cử tri áp đảo cho ứng viên của đảng Dân chủ", báo Los Angeles Times dẫn lời vị giáo sư. “Joe Biden sẽ chiến thắng với 319 phiếu đại cử tri, trong khi đối thủ của ông chỉ giành được 219 phiếu”, ông viết.

Giáo sư kinh tế học Ray Fair tại Đại học Yale bỏ ngỏ quan điểm của mình về kết cục cuộc bầu cử. Ông Fair sử dụng mô hình với xương sống định hình bằng 4 giả thuyết.

Đầu tiên, tổng thống đương nhiệm khi đứng ra tái tranh cử sẽ có những lợi thế nhất định. Kế đến, cử tri vốn thích sự thay đổi. Nếu đảng cầm quyền đã tại vị ở Nhà Trắng ít nhất hai nhiệm kỳ, ứng viên của đảng đó sẽ gặp bất lợi. Cuối cùng, trạng thái nền kinh tế trước cuộc bầu cử (ngắn và dài hạn) là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến số phiếu bầu cho đảng cầm quyền và ứng viên đảng này.

Về cơ bản, mô hình của giáo sư Fair tương đồng với mô hình của giáo sư Abramowitz. Vào năm 2016, giáo sư Fair dự đoán ông Trump sẽ trở thành tổng thống Mỹ thứ 45, xuất phát từ sự trì trệ về mặt kinh tế trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Obama. Ông cho biết bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào cũng có thể sử dụng công cụ được ông công khai trên website để dự đoán ứng viên chiến thắng.

Vào hồi tháng 2, công ty tư vấn Oxford Economics sử dụng mô hình của giáo sư Fair và cho ra kết quả ông Trump có cơ hội thắng cao. Nhưng chỉ 3 tháng sau, sau khi khoảng 40 triệu người bị mất việc, thì đà chiến thắng của ông Trump giảm dần. Kết quả cho thấy, ông Trump sẽ chỉ giành được 35% phiếu bầu phổ thông, một tỷ lệ thấp nhất đối với một tổng thống đương nhiệm khi ra tranh cử, theo Fortune.