Ảnh minh họa: AI

Theo Bộ KH&CN, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục được các bộ, ngành và địa phương đẩy mạnh nhằm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo, triển khai quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong tháng 8/2026, các lực lượng chức năng phát hiện 1.134 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, 1.117 vụ bị xử lý hành chính, với tổng số tiền phạt hơn 12,7 tỷ đồng và trị giá hàng hóa vi phạm hơn 26,8 tỷ đồng. Có 1.107 tổ chức, cá nhân bị xử lý.

Đáng chú ý, số vụ án có quyết định khởi tố trong tháng là 76 vụ. Tòa án đã thụ lý 8 vụ và xét xử 4 vụ, với 7 bị cáo.

Phân theo đối tượng sở hữu trí tuệ, lực lượng chức năng đã xử lý hành chính 4 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; 1.110 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và 3 vụ xâm phạm các đối tượng sở hữu trí tuệ khác.

Ở lĩnh vực hình sự, có 10 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan được xử lý theo Điều 225 Bộ luật Hình sự và 66 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

So với tháng 7, số vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được phát hiện trong tháng 8 giảm. Tuy nhiên, số vụ án có quyết định khởi tố tăng đáng kể, thêm 26 vụ. Theo Bộ KH&CN, diễn biến này cho thấy các cơ quan chức năng đang tập trung hơn vào việc phát hiện, điều tra và xử lý hình sự những vụ việc có tính chất nghiêm trọng.

Tính từ thời điểm Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành đến hết tháng 8/2026, ngành Tòa án đã thụ lý 40 vụ án liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và xét xử 18 vụ với 24 bị cáo.

Hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ cũng được tăng cường trên môi trường số. Riêng trong tháng 8, cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với 1.358 trang web vi phạm. Số này gồm 1.310 trang web phát chiếu bóng đá, 21 trang web truyện và 27 trang web bán hàng vi phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Bên cạnh xử lý các vụ việc cụ thể, nhiều cơ quan, địa phương tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về nhận diện hàng giả và xử lý vi phạm. Việc ứng dụng công nghệ trong thống kê, quản lý và giải quyết vụ án cũng được tăng cường. Các chiến dịch truyền thông, phổ biến pháp luật được triển khai trên cả phương tiện truyền thống và mạng xã hội.

Tuy nhiên, Bộ KH&CN đánh giá tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử.

Hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu vẫn được buôn bán công khai tại một số nơi. Trong khi đó, công tác phối hợp, chia sẻ thông tin và ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số phục vụ phát hiện, xử lý vi phạm còn hạn chế.

Một số cơ quan chưa cung cấp đầy đủ số liệu; việc thực hiện chế độ báo cáo trong khuôn khổ Kế hoạch hành động cũng chưa đầy đủ.

Song song với công tác xử lý vi phạm, các nhiệm vụ hoàn thiện thể chế về sở hữu trí tuệ đang được triển khai ở nhiều lĩnh vực.

Bộ KH&CN đã tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vào Chương trình lập pháp năm 2026.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tổng kết việc thi hành các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan. Kết quả tổng kết sẽ là cơ sở để nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả.

Về pháp luật hình sự, Bộ Công an tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất sửa đổi Điều 225 theo hướng bổ sung quy định xử lý hành vi chiếm đoạt tín hiệu truyền hình cáp, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa và các ngưỡng định lượng đối với hành vi vi phạm.

Ở lĩnh vực hải quan, Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung đã được trình Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026. Luật bổ sung thẩm quyền chủ động kiểm soát biên giới đối với hàng hóa quá cảnh, đồng thời xây dựng danh mục hàng hóa rủi ro cao, rủi ro trung bình, trong đó có hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bộ KH&CN cho rằng duy trì kết quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ một cách thực chất và liên tục có ý nghĩa quan trọng đối với việc thể hiện cam kết, nỗ lực của Việt Nam với các đối tác quốc tế, trong đó có Hoa Kỳ. Việc chững lại trong thực thi có thể dẫn đến những đánh giá bất lợi từ các đối tác quốc tế.

Trên cơ sở đó, Bộ KH&CN kiến nghị tiếp tục tập trung xử lý vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số; kiểm tra việc sử dụng phần mềm tại doanh nghiệp; kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng với các biện pháp này, Bộ đề nghị rà soát, chuẩn hóa và thống nhất số liệu báo cáo giữa Trung ương và địa phương nhằm bảo đảm công tác theo dõi, đánh giá tình hình thực thi quyền sở hữu trí tuệ được đầy đủ và thống nhất.