Một buổi chiều muộn tại sân chơi khu chung cư, một nhóm trẻ lớp 4 tụm lại quanh chiếc smartphone, thỉnh thoảng lại rộ lên những tràng cười đắc ý. Tiến lại gần, người ta mới thấy chúng đang chuyền tay nhau tấm ảnh của một người bạn cùng lớp đã bị cắt ghép thành hình thù kỳ quặc bằng AI, kèm theo những dòng chú thích đầy ác ý.

Cách đó không xa, cậu bé là nạn nhân của bức ảnh chỉ biết đứng lặng im, giả vờ như không nghe thấy gì nhưng đôi bàn tay lại đang vò nát những chiếc lá khô đến vụn vỡ. Cảnh tượng này đang diễn ra âm thầm tại vô số trường học vào năm 2026. Nó không có nắm đấm, không có những cuộc cãi vã trực diện, nhưng lại giống như một mạng nhện vô hình, siết chặt lấy đứa trẻ bằng thứ bạo lực được tinh vi hóa.

Vết sẹo tâm lý từ những hội nhóm ẩn danh

Tổn thương từ loại hình bắt nạt mới này không để lại vết bầm tím trên da thịt nhưng lại tạo nên những vết sẹo tâm lý sâu hoắm. 

Tổn thương từ loại hình bắt nạt mới này không để lại vết bầm tím trên da thịt nhưng tạo nên những vết sẹo tâm lý sâu hoắm. Chẳng hạn như câu chuyện của một người mẹ tại Hà Nội phát hiện con gái bỗng trở nên lầm lì, chỉ thích nhốt mình trong phòng. Sự thật chỉ vỡ lở khi chị vô tình đọc được group "confession" của lớp con chị và phát hiện ảnh của con bị đăng lên với dòng chú thích: "Đố biết hôm nay đứa nào lại đi nhầm tất?". Phía dưới là hàng loạt bình luận như những nhát dao: "Nó không soi gương trước khi đi học à?", "Đúng là trò hề di động của lớp mình"...

Hình thức bắt nạt mới này không gây ra vết thương nhưng vẫn khiến nạn nhân chịu ảnh hưởng sâu sắc (Ảnh minh họa)

Theo khảo sát mới nhất của Cục An ninh mạng (A05 - Bộ Công an) phối hợp cùng Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam công bố cho giai đoạn 2026-2030, gia đình hiện là "tuyến phòng thủ" then chốt khi có tới 72,1% trẻ em chọn tìm đến cha mẹ đầu tiên khi gặp sự cố trực tuyến.

Tuy nhiên, bi kịch nằm ở chỗ gần một nửa số trẻ em được hỏi lại mong muốn phụ huynh được củng cố kỹ năng số tốt hơn để thực sự hiểu chuyện gì đang xảy ra. Nhiều cha mẹ chỉ nhận ra vấn đề khi con cái bỗng chốc trở nên lầm lì, sợ đi học hoặc thức xuyên đêm để kiểm tra điện thoại trong trạng thái hoảng loạn.

Bởi lẽ, những lời miệt thị ấy diễn ra 24/7 và nạn nhân thường không dám báo giáo viên vì sợ bị cho là "nhạy cảm quá mức" trước những lời đùa cợt ẩn danh. Những cái tên hội nhóm có thể rất bình thường như tên lớp, tên trường nhưng bên trong lại là nơi thực hiện hành vi hành hạ tinh thần mà cha mẹ khó lòng ngờ tới.

Ranh giới mong manh giữa đùa giỡn và tàn nhẫn

Điểm đáng sợ nhất của "bạo lực kiểu mới" chính là ranh giới mong manh giữa đùa giỡn và tàn nhẫn. Tại các trường học ở Việt Nam hiện nay, không khó để bắt gặp những bộ nhãn dán (sticker) chế giễu ngoại hình bạn bè được phát tán rộng rãi trong nhóm Zalo, Facebook của lớp, hoặc là tung lên hẳn Threads, TikTok công khai. Khi nạn nhân yêu cầu dừng lại, câu trả lời nhận được thường là "Có gì đâu mà căng, làm gì mà nhỏ mọn thế, không biết đùa à?".

Theo nghiên cứu từ Cyberbullying Research Center (Trung tâm Nghiên cứu Bắt nạt qua mạng) của Mỹ, tính đến năm 2026, các hình thức bắt nạt tinh vi như tẩy chay khỏi nhóm chat hoặc âm thầm công kích bằng các tài khoản ẩn danh đang gia tăng mạnh mẽ ở lứa tuổi nhỏ, trong đó có cả tiểu học. Kẻ bắt nạt thường nấp sau màn hình để thực hiện hành vi "hành hạ tinh thần 24/7", khiến nạn nhân không còn nơi nào để trốn thoát, ngay cả khi đã về đến nhà.

Điểm đáng sợ nhất của "bạo lực kiểu mới" chính là ranh giới mong manh giữa đùa giỡn và tàn nhẫn (Ảnh minh họa)

Việc những đứa trẻ vốn ngoan ngoãn, học giỏi cũng có thể vô tình trở thành kẻ tiếp tay khi nhấn nút "chia sẻ" hoặc thả biểu cảm cười cợt đã khiến các nhãn dán "học sinh ưu tú" trở nên vô nghĩa trong việc nhận diện thủ phạm.

Sự chai sạn lòng trắc ẩn trong thời đại số

Nguyên nhân sâu xa của làn sóng này bắt nguồn từ sự kết nối kỹ thuật số quá sớm nhưng thiếu hụt sự hướng dẫn về lòng trắc ẩn. Trẻ em thời đại mới tiếp xúc với màn hình sớm hơn bao giờ hết, trung bình dành từ 3 đến 5 giờ mỗi ngày để sử dụng Internet. Việc giao tiếp qua các dòng chữ và biểu tượng đã làm tiêu biến khả năng đọc hiểu cảm xúc qua ánh mắt và tông giọng thực tế.

Một đứa trẻ có thể thản nhiên gửi những biểu tượng chế giễu trong nhóm chat, nhưng khi đối diện trực tiếp lại không thể thốt ra một lời chào hỏi tử tế. Màn hình đã vô tình trở thành tấm khiên ngăn cách, làm nhẹ đi sức nặng của ngôn từ và khiến lòng trắc ẩn của trẻ trở nên chai sạn. Các chuyên gia giáo dục cảnh báo rằng nếu không được can thiệp kịp thời, những hành vi bắt nạt trực tuyến ở các độ tuổi như cấp 1, cấp 2 sẽ là "bước đệm" cho những hành vi lệch lạc nghiêm trọng hơn ở lứa tuổi vị thành niên.

Đánh thức lòng trắc ẩn để hóa giải bạo lực

Để bảo vệ con trẻ trước cơn sóng ngầm này, việc quay về với những kết nối thực tế và giáo dục cảm xúc (SEL) là con đường bền vững nhất. Thay vì chỉ cấm đoán điện thoại một cách cực đoan, cha mẹ cần cùng con xây dựng các "vùng xanh an toàn" trên không gian mạng và dạy trẻ cách phân biệt giữa một trò đùa lành mạnh với một hành vi công kích.

Các trường học cũng cần thay đổi cách tiếp cận, không chỉ giảng giải lý thuyết suông về bạo lực mà cần tổ chức các hoạt động trải nghiệm để trẻ thấu hiểu sự đau đớn của người bị hại. Chỉ khi đứa trẻ nhìn thấy được những giọt nước mắt thực sự của bạn mình phía sau những biểu tượng cười cợt trên màn hình, lòng trắc ẩn mới có cơ hội được đánh thức. Suy cho cùng, công nghệ không tạo ra sự tàn nhẫn, nó chỉ là tấm gương phản chiếu những lỗ hổng trong giáo dục kỹ năng và tâm hồn của thế hệ tương lai.