Đồng Thị Hải Yến trong buổi lễ tốt nghiệp đại học năm 2024. Ảnh: NV

Cuối tháng 3/2026, Đồng Thị Hải Yến (sinh năm 2000, quê Bắc Ninh) liên tiếp nhận tin vui khi được 7 trường đại học hàng đầu thế giới gửi thư báo trúng tuyển chương trình thạc sĩ. Danh sách gồm Harvard, Stanford, Yale, Columbia, Brown, Johns Hopkins (Hoa Kỳ) và Oxford (Vương quốc Anh). Trong số này, Đại học Harvard là ngôi trường Hải Yến mong muốn theo học nhất. Hiện cô đang chờ thông báo học bổng cho chương trình Thạc sĩ Y tế công cộng, dự kiến được công bố vào tháng 8.

Đằng sau thành tích ấy là hành trình gần hai thập niên vượt lên nghịch cảnh của cô gái khiếm thị quê ở thôn Khoát, xã Tiên Lục.

Gia đình Hải Yến có cuộc sống giản dị dựa vào ruộng đồng và một quán tạp hóa nhỏ. Khi Yến vừa vào lớp 1, gia đình phát hiện thị lực của em có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng. Lo lắng cho tương lai của con, ông Đồng Văn Thuần tìm đến Hội Người mù tỉnh để nhờ tư vấn và được giới thiệu đến Mái ấm Huynh đệ Như Nghĩa, cơ sở nuôi dưỡng trẻ khiếm thị tại TP Hồ Chí Minh.

Cuối tháng 6/2007, người cha đưa cô con gái 7 tuổi lên tàu vào Nam nhập học. Quyết định ấy không dễ dàng với cả gia đình nhưng đã mở ra một bước ngoặt lớn trong cuộc đời Hải Yến.

Trong ký ức của cô, cha không chỉ là người đưa con đi tìm cơ hội học tập mà còn là người cố gắng giúp con cảm nhận thế giới bằng tất cả những gì ông có thể. Có lần, khi hai cha con đứng bên đường nhìn đoàn tàu chạy qua, ông đã dừng lại thật lâu để miêu tả chi tiết hình dáng, âm thanh và chuyển động của đoàn tàu. Nhiều năm sau, Hải Yến mới hiểu rằng cha sợ một ngày nào đó thị lực của con mất hẳn, con sẽ không còn hình dung được thế giới xung quanh.

Tại Mái ấm Huynh đệ Như Nghĩa, cô bé khiếm thị được nuôi dưỡng, học tập và phát triển trong sự yêu thương của các sơ. Sau nhiều lần phẫu thuật mắt, Hải Yến vẫn không từ bỏ việc học. Từ lớp 3, em được chuyển sang học cùng học sinh bình thường thay vì lớp chuyên biệt dành cho người khiếm thị.

Suốt 12 năm phổ thông, Hải Yến liên tục đạt thành tích học tập xuất sắc. Bên cạnh đó, cô còn được tạo điều kiện phát triển năng khiếu âm nhạc với đàn T'rưng, đàn tranh, organ và sáo. Trong đó, đàn T'rưng trở thành niềm đam mê đặc biệt.

Sự tự lập của Hải Yến cũng được hình thành từ rất sớm. Từ khi học lớp 6, cô đã có thể tự đi máy bay từ TP Hồ Chí Minh về Hà Nội để thăm gia đình. Những cuộc đoàn tụ ngắn ngủi rồi chia tay nơi sân bay trở thành ký ức khó quên với cả cô và cha mẹ.

Không chỉ nổi bật trong học tập, Hải Yến còn ghi dấu ấn trên đường đua thể thao. Với ý chí và sự bền bỉ, cô giành được 53 huy chương trong nước và quốc tế. Thành tích nổi bật nhất là Huy chương Vàng nội dung 1.500m nữ tại Đại hội Thể thao Người khuyết tật trẻ châu Á năm 2017. Dù được định hướng theo con đường thể thao chuyên nghiệp, Hải Yến cuối cùng vẫn lựa chọn theo đuổi học thuật.

Đồng Thị Hải Yến diễn thuyết tại một sự kiện. Ảnh: NV

Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, cô theo học ngành Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh. Việc sử dụng máy tính cùng phần mềm đọc màn hình dành cho người khiếm thị giúp Hải Yến tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn.

Bước ngoặt tiếp theo đến vào năm 2020 khi cô giành học bổng theo học ngành Tâm lý học tại Đại học Fulbright Việt Nam. Trong môi trường giáo dục cởi mở và đề cao sự khác biệt, Hải Yến tiếp tục thử thách bản thân khi học song song thêm ngành Việt Nam học.

Sau bốn năm, cô tốt nghiệp xuất sắc cả hai ngành với GPA 3,76/4,0. Luận văn nghiên cứu về trải nghiệm suy giảm thị lực ở người trẻ được đánh giá rất cao. Giáo sư Matthew McDonald, giảng viên Đại học Fulbright Việt Nam, nhận xét đây là một trong những luận văn xuất sắc nhất ông từng hướng dẫn, nổi bật bởi tư duy lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và giá trị nhân văn.

Thành tích học tập giúp Hải Yến giành học bổng của Chương trình Sáng kiến Lãnh đạo trẻ Đông Nam Á (YSEALI) do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ năm 2024. Trong thời gian thực tập tại Mỹ, cô có cơ hội nghiên cứu về sức khỏe cộng đồng tại Đại học Harvard. Chính trải nghiệm đó đã thôi thúc cô đặt mục tiêu trở thành học viên của ngôi trường này.

Sau khi tốt nghiệp vào năm 2024, Hải Yến làm trợ giảng tại Đại học Fulbright Việt Nam trước khi trở thành đối tác nghiên cứu chiến lược của University of Wisconsin–Madison trong lĩnh vực tâm lý và sức khỏe tâm thần.

Song song với công việc nghiên cứu, từ năm 2021, cô còn sáng lập Spa M-Y Massage trị liệu nhằm tạo việc làm ổn định cho người khiếm thị. Theo Hải Yến, đây không chỉ là mô hình sinh kế mà còn là cách góp phần thay đổi nhận thức xã hội về khả năng lao động của người khuyết tật.

Đầu năm 2026, Hải Yến nộp hồ sơ vào 9 trường đại học quốc tế. Trong các bài luận, thay vì tập trung kể về thành tích cá nhân, cô lựa chọn trả lời một câu hỏi khác: nếu được học tại ngôi trường đó, cô sẽ trở thành ai và có thể đóng góp gì cho cộng đồng.

Câu chuyện về một cô gái khiếm thị lớn lên giữa những giới hạn nhưng vẫn nuôi dưỡng khát vọng trở thành nhà nghiên cứu về sức khỏe tinh thần cho thanh thiếu niên đã thuyết phục các hội đồng tuyển sinh.

Đến nay, Hải Yến đã nhận thư trúng tuyển từ 7 trường đại học danh tiếng. Mục tiêu lớn nhất của cô là theo học chương trình Thạc sĩ Y tế công cộng tại Đại học Harvard trước khi trở về Việt Nam để giảng dạy và nghiên cứu.

Hành trình của Đồng Thị Hải Yến không chỉ là câu chuyện về thành tích học tập hay những lá thư báo trúng tuyển từ các trường đại học hàng đầu thế giới. Đó còn là minh chứng cho sức mạnh của ý chí, sự đồng hành của gia đình và niềm tin rằng những giới hạn về thể chất không thể ngăn cản khát vọng chinh phục tri thức.