Cúm lưu hành quanh năm và bức tranh dịch tễ tại Việt Nam

Tại các quốc gia khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, virus cúm có thể lưu hành quanh năm, khiến nguy cơ mắc bệnh hiện diện liên tục và không giới hạn trong một mùa cụ thể.

Theo BS. Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch thường trực Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, Nguyên Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP.HCM, điều kiện độ ẩm cao và lượng mưa lớn tạo môi trường thuận lợi cho virus lan truyền quanh năm ở các nước nhiệt đới, không giống các nước ôn đới, nơi cúm chủ yếu bùng phát vào mùa đông lạnh và khô.

Ngoài yếu tố khí hậu, quá trình đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và sự gia tăng giao lưu đi lại cũng góp phần khiến các bệnh truyền nhiễm dễ dàng lưu hành trong cộng đồng.

Bên cạnh cúm, các bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, tay chân miệng hay viêm não mô cầu cũng được ghi nhận tại nhiều địa phương. Các bệnh này có thể gia tăng vào những thời điểm khác nhau trong năm, nhưng đôi khi cùng lưu hành song song.

Từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận gần 32.000 ca mắc sốt xuất huyết, tăng hơn 2 lần so với cùng kỳ năm trước. Bộ Y Tế dự báo số ca mắc có xu hướng gia tăng, đặc biệt từ tháng 5 đến tháng 11 - giai đoạn muỗi phát triển mạnh.

Bệnh tay chân miệng cũng ghi nhận hơn 25.000 ca mắc, cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm 1-5 tuổi, chiếm khoảng 93% số ca bệnh.

Ngoài ra, một số ca viêm não mô cầu đã xuất hiện tại nhiều địa phương, có trường hợp diễn tiến nặng. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây qua đường hô hấp, tiến triển nhanh và cần được phát hiện, điều trị sớm để hạn chế nguy cơ biến chứng.

Nguy cơ đồng nhiễm khi các dịch bệnh cùng lưu hành

Khi nhiều tác nhân gây bệnh cùng tồn tại, sức khỏe của người dân có thể bị ảnh hưởng nhiều hơn. Cụ thể, BS. Trương Hữu Khanh cho biết cúm không chỉ là một bệnh đơn lẻ mà có thể làm suy giảm khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể, từ đó tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh khác xâm nhập dễ dàng hơn.

Nghiên cứu cho thấy nhiễm cúm trước đó có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng khác. Ví dụ, khoảng 12,8% ca viêm não mô cầu xâm lấn có liên quan đến nhiễm cúm trong những tuần trước.

Bên cạnh đó, tình trạng đồng nhiễm cúm và COVID-19 cũng đặt ra một thách thức lớn. Theo BS. Trương Hữu Khanh khi hai virus cùng tấn công, bệnh có thể diễn tiến nặng nhanh chóng: gần 1/3 trường hợp phải nhập viện và một nửa trong số đó tử vong.

Cúm còn thường xuyên đồng lưu hành với các bệnh truyền nhiễm đặc trưng vùng nhiệt đới như sốt xuất huyết và tay chân miệng. Các trường hợp đồng nhiễm cúm và virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết thường có diễn biến nặng, tỷ lệ nhập viện cao và đã ghi nhận các ca tử vong.

Tiêm vaccine cúm: Dự phòng chủ động trong bối cảnh đa dịch bệnh

Trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm và nhiều bệnh truyền nhiễm có thể cùng xuất hiện, các chuyên gia y tế khuyến nghị tiêm vaccine cúm định kỳ là một trong những biện pháp phòng ngừa quan trọng.

Theo BS. Trương Hữu Khanh, tiêm vaccine cúm không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm, quan trọng hơn là làm giảm mức độ nặng, biến chứng và tử vong, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ em, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền, người cao tuổi.

Theo BS. Khanh, ngoài tác dụng bảo vệ trực tiếp, vaccine cúm còn mang lại lợi ích gián tiếp khi giúp giảm nguy cơ mắc cúm, qua đó hạn chế khả năng xảy ra đồng nhiễm với các bệnh truyền nhiễm khác. Nhờ vậy, việc phòng ngừa cúm không chỉ góp phần duy trì hàng rào miễn dịch của cơ thể, mà còn giúp giảm tổng thể gánh nặng bệnh tật.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo nên tiêm vaccine cúm hàng năm do virus cúm liên tục biến đổi và việc cập nhật vaccine mỗi năm giúp tăng khả năng bảo vệ trước các biến thể lưu hành mới. Thời điểm tiêm có thể linh hoạt ngay khi vaccine sẵn có.

Bên cạnh chủ động tiêm vaccine cúm định kỳ, BS cũng khuyên mỗi người duy trì các biện pháp phòng ngừa cơ bản như vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang khi cần thiết và nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng.