Bạn đã bao giờ trải qua cảm giác: Đột nhiên thức giấc, liếc nhìn đồng hồ đúng 3 giờ sáng và sau đó dù nỗ lực thế nào cũng không thể chợp mắt lại được? Tình trạng này diễn ra liên tục vài ngày, rồi suốt 1-2 tuần khiến bạn bắt đầu cảm thấy lo lắng, thậm chí là tuyệt vọng.

Theo các chuyên gia, hiện tượng này được gọi là "thức dậy sớm" (early awakening). Nếu việc thức giấc này đi kèm với sự suy giảm thể lực và tinh thần vào ban ngày, bác sĩ Wu Dong thuộc Bệnh viện huyện Yuanshi (Hà Bắc, Trung Quốc) cảnh báo bạn nên đi kiểm tra ngay 4 vấn đề sức khỏe sau:

1. Sự "quá tải" của phổi 

Ảnh minh họa

Theo đồng hồ sinh học, 3h - 5h sáng là khung giờ "trực" của phổi. Đây là lúc phổi thực hiện quá trình thải độc và điều phối oxy đi khắp cơ thể để chuẩn bị cho một ngày mới. Nếu phổi của bạn đang bị tổn thương (do viêm nhiễm mạn tính, hút thuốc hoặc chức năng suy giảm), quá trình trao đổi khí sẽ bị gián đoạn. Lúc này, não bộ sẽ phát tín hiệu "báo động giả", ép cơ thể tỉnh giấc để đảm bảo việc nạp oxy không bị đình trệ.

Do đó, nếu bạn thường xuyên thức giấc vào giờ này kèm theo ho nhẹ hoặc cảm giác tức ngực, phổi của bạn đang thực sự "kêu cứu".

2. Bệnh liên quan tới tiêu hóa

Lá lách và dạ dày thường bị coi nhẹ trong giấc ngủ, nhưng thực tế chúng là nguồn cơn của nhiều ca tỉnh giấc giữa đêm.

Ảnh minh họa

Theo bác sĩ Wu, việc ăn quá gần giờ ngủ hoặc mắc các chứng như trào ngược dạ dày thực quản (GERD) khiến nồng độ axit tăng cao vào lúc 3 giờ sáng. Khi hệ tiêu hóa không được nghỉ ngơi, nó sẽ gây ra những xung thần kinh lên não bộ, buộc bạn phải tỉnh giấc trong trạng thái đầy bụng hoặc khó chịu. Điều này cho thấy hệ tiêu hóa của bạn đang mất khả năng tự điều chỉnh và cần được "bảo trì" ngay lập tức.

3. Suy nhược thần kinh

Căng thẳng kéo dài làm tăng nồng độ cortisol (hormone stress) vào ban đêm trong ki đây là thời điểm lẽ ra nó phải ở mức thấp nhất. Dấu hiệu nhận biết là sự thức giấc này thường đi kèm với những giấc mơ sống động nhưng gây kiệt sức.

Đây là biểu hiện của một hệ thần kinh đang bị suy nhược, không thể duy trì trạng thái ngủ sâu (REM). Não bộ lúc này luôn ở trong trạng thái "cảnh giác cao độ", chỉ cần một biến đổi nhỏ trong nhịp tim hoặc huyết áp cũng đủ khiến bạn bừng tỉnh và không thể ngủ lại được.

4. Trầm cảm và mối quan hệ nhân quả với thức giấc giữa đêm

Bác sĩ Wu cảnh báo, thức dậy sớm bất thường và lặp lại vào các khung giờ cố định rất có thể là triệu chứng lâm sàng sớm của bệnh trầm cảm. Chúng có mối quan hệ nhân quả với nhau. 

Cụ thể, nhiều người mắc kẹt trong cái bẫy tư duy: "Tôi trầm cảm vì tôi mất ngủ". Nhưng thực tế, trầm cảm làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ, khiến bạn tỉnh giấc khi chưa đủ giấc. Việc dồn toàn bộ sự chú ý vào việc tìm thuốc ngủ chỉ là giải quyết phần ngọn. Nếu bạn cảm thấy chán nản, mất năng lượng và luôn tỉnh giấc lúc 3 giờ sáng, việc điều trị trầm cảm mới là chìa khóa để "mở" lại cánh cửa giấc ngủ.

Ảnh minh họa

Bác sĩ khuyên: Hãy tự làm bài kiểm tra "Sức khỏe ban ngày"

Khi thường xuyên bị thức giấc giữa đêm, vào cùng khoảng thời gian, tốt nhất là nên đi thăm khám sớm. Tuy nhiên, nếu chưa thể gặp bác sĩ ngay thì bạn cũng có thể nhận biết việc thức giấc này có thực sự là bệnh lý hay không. Bác sĩ Wu khuyên hãy đánh giá dựa trên hiệu suất ban ngày thay vì số giờ ngủ trên giường:

- Tín hiệu an toàn: Bạn thức giấc sớm nhưng thể lực, tinh thần và tâm trạng cả ngày vẫn ổn định. Đây có thể chỉ là sự thay đổi nhịp sinh học theo tuổi tác (đặc biệt khi bạn bắt đầu bước sang tuổi trung niên).

- Tín hiệu nguy hiểm: Thức giấc sớm đi kèm mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán nản hoặc suy giảm trí nhớ.

Bác sĩ Wu cũng nhấn mạnh, đừng vội vàng lạm dụng thuốc ngủ vì nó chỉ làm mờ đi các tín hiệu bệnh lý. Hãy đến gặp bác sĩ sớm để sàng lọc tổng quát từ chức năng phổi, tiêu hóa cho đến sức khỏe tâm thần. Giấc ngủ ngon không phải là may mắn, đó là kết quả của một cơ thể khỏe mạnh!

Nguồn và ảnh: Baidu Health, Beijing gov, Sohu