Thị trường việc làm đang trải qua một làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ chưa từng có. Qua phân tích chi tiết hàng trăm ngành nghề, các nghiên cứu cho thấy các vị trí hành chính, văn thư và xử lý dữ liệu đang đối mặt với rủi ro tự động hóa cao nhất, với tỷ lệ ảnh hưởng dao động từ 77,67% đến 96,25%. Tỷ lệ tổn thương trung bình của nhóm này lên tới 86,3%, cao gấp gần 3 lần so với mức trung bình của toàn thị trường. 

Thực tế, nhóm nhân sự đang đứng trước rủi ro cao lại là những người đang ngồi trong các tòa nhà văn phòng, sở hữu những danh xưng như chuyên viên hay trưởng nhóm. Chỉ cần một công cụ AI nâng cấp hoặc một quy trình tự động hóa được thông qua, vị trí của họ có thể bị ảnh hưởng ngay lập tức. Dưới đây là 3 kiểu công việc đang đứng trước làn sóng chuyển dịch này:

1. Kiểu nhân sự làm công việc mang tính chất "trạm trung chuyển" và điều phối quy trình cơ bản

Nhóm nhân sự đầu tiên phải đối mặt với rủi ro đào thải là những người đang làm công việc mang tính chất bắc cầu. Hàng ngày, nhiệm vụ của họ chỉ xoay quanh việc chuyển tiếp chỉ thị của cấp trên vào các hội nhóm, bê bảng biểu từ phòng ban này sang phòng ban khác, rồi cuối tháng thực hiện gom dữ liệu, chấm công và lưu trữ hồ sơ. Họ có thể bận rộn không ngơi tay, nhưng bản chất công việc lại là một chuỗi hành động lặp đi lặp lại theo khuôn mẫu sẵn có.

Điểm yếu chí mạng của những công việc này là mọi thao tác đều có thể viết thành một quy trình vận hành tiêu chuẩn (SOP). Mà một khi đã có SOP, mã code của máy tính sẽ sớm muộn thay thế con người hoàn thiện nó. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ AI thay thế các nhân viên hành chính cơ bản đã chạm ngưỡng 95%. 

Ảnh minh họa

Các hệ thống văn phòng thông minh hiện nay đã có thể tự động chấm công, lập biên bản cuộc họp và phân loại báo cáo một cách hoàn hảo. Sự xuất hiện của các robot phần mềm (RPA) thậm chí có thể thay thế khối lượng công việc của 3 đến 5 nhân viên với tỷ lệ sai sót bằng 0. Với thời gian hoàn vốn cho doanh nghiệp chỉ vỏn vẹn 6 tháng, các nhà quản lý chắc chắn sẽ ưu tiên lựa chọn công nghệ nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành.

2. Kiểu nhân sự sở hữu kỹ năng chuyên môn ở mức thấp và chỉ làm nhiệm vụ xử lý thông tin đơn giản

Nhóm nhân sự thứ hai nằm trong vùng nguy hiểm là những người trông có vẻ có hàm lượng kỹ thuật nhưng thực chất chỉ đang xử lý thông tin ở cấp độ nông. Đó là những nghiên cứu viên chỉ biết gõ từ khóa để lọc tài liệu từ kho dữ liệu, những trợ lý chuyên lắp ghép các slide thuyết trình theo khuôn mẫu, hay những dịch giả sơ cấp chỉ làm nhiệm vụ chuyển ngữ thô theo bề mặt chữ mà không đi sâu vào ngữ cảnh. Điểm chung của họ là sản phẩm đầu ra luôn bị AI đánh bại về cả tốc độ, độ chính xác lẫn giá trị kinh tế.

Hiện tại, tỷ lệ thay thế đối với nhân sự nhập liệu và dán nhãn dữ liệu cơ bản đã tiến sát mức 99% do máy tính có khả năng phân loại và làm sạch dữ liệu nhanh gấp hàng chục lần con người. Ngay cả ngành biên phiên dịch cũng đang chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng khi các phần mềm dịch thuật có thể xử lý hơn 80% khối lượng công việc kèm theo cả việc chú thích bối cảnh văn hóa. Việc hàng loạt trường đại học lớn tiến hành tinh giảm hoặc sáp nhập các ngành học truyền thống như kế toán, dịch thuật hay báo chí chính là hồi chuông cảnh báo rõ ràng nhất cho thấy thị trường đang chuyển dịch nhanh hơn chúng ta tưởng.

3. Kiểu nhân sự vận hành theo công thức "nhận diện và thao tác" trong môi trường cố định

Nhóm đối tượng thứ ba bị đẩy lên đầu sóng ngọn gió là những vị trí vận hành theo công thức cố định. Có thể kể đến các nhân viên kiểm thử chất lượng sản phẩm trên dây chuyền bằng mắt thường, giao dịch viên ngân hàng xử lý các thủ tục chuẩn hóa, nhân viên kiểm duyệt nội dung hình ảnh, hay các nhân viên chăm sóc khách hàng chuyên trả lời các câu hỏi theo kịch bản có sẵn. Đây đều là những thánh địa mà máy móc có thể tối ưu hóa tốt nhất.

Hệ thống camera quét của AI có thể phát hiện những lỗi siêu nhỏ ở mức micromet trên sản phẩm mà không biết mệt mỏi, đạt tỷ lệ thay thế 85% trong nhà máy. Ở mảng tổng đài, các chatbot thông minh có thể túc trực 24/7, phản hồi khách hàng trong vòng một nốt nhạc và giải quyết êm đẹp hơn 90% các khiếu nại thông thường, đưa tỷ lệ thay thế ngành này lên mức 92%. 

Ảnh minh họa

Một báo cáo kinh tế gần đây đã vạch trần một sự thật phũ phàng. Những vị trí lo ngại AI nhất hiện nay lại tập trung ở nhóm lập trình viên phổ thông, nhà nghiên cứu thị trường, chuyên viên thiết kế đồ họa cơ bản và nhân viên văn phòng. Đây đều là những lao động có bằng cấp, ngồi văn phòng và sở hữu mức lương tầm trung. AI đang tác động trực tiếp vào những công việc diễn ra hoàn toàn trên màn hình máy tính vì đây là nơi máy móc tiếp quản dễ dàng nhất.

Người trẻ cần làm gì để chủ động ứng phó trước làn sóng công nghệ?

Đứng trước làn sóng càn quét này, nhân sự trẻ không thể ngồi im chịu trận mà cần chủ động tìm kiếm các phương án tự nâng cấp bản thân. Giải pháp đầu tiên là phải chuyển đổi từ một người thực thi quy trình trở thành người thiết kế quy trình. Thay vì chỉ cắm đầu hoàn thành nhiệm vụ được giao, hãy tư duy xem tại sao quy trình lại vận hành như vậy, điểm nghẽn nằm ở đâu và đâu là mắt xích bắt buộc phải giữ lại sự phán đoán của con người. Khi bạn là người vẽ ra cuộc chơi chứ không phải một ô vuông trong bàn cờ, bạn mới nắm thế chủ động.

Giải pháp thứ hai là ngừng làm việc như một chiếc máy sao chép thông tin, hãy trở thành một người lọc quặng. Trong thời đại mà một câu lệnh có thể tạo ra hàng trang báo cáo, việc gom nhặt thông tin thuần túy đã không còn giá trị. 

Thứ đắt giá lúc này là những góc nhìn độc lập, những dự báo sắc sảo và năng lực kết nối các điểm chạm dữ liệu mà AI chưa từng được học. Các chuyên gia đã chỉ ra rằng những công việc đòi hỏi tư duy sáng tạo cao, sự thấu cảm sâu sắc và khả năng tương tác phức tạp giữa người với người như nhân viên y tế, chuyên gia tâm lý trị liệu sẽ là thành trì vững chắc nhất trước cơn bão công nghệ.

Tuy nhiên, việc chỉ dừng lại ở mức biết sử dụng AI chưa thể đảm bảo cho bạn một tấm vé an toàn. Thực tế cho thấy năng suất lao động tăng lên không đồng nghĩa với việc cảm giác an toàn của bạn tăng theo, thậm chí chúng còn tỷ lệ nghịch với nhau. Bạn dùng công cụ càng mượt mà, tốc độ hoàn thành việc càng nhanh thì bạn càng phải cảnh giác với nguy cơ chính vị trí đó bị tối ưu hóa. Chìa khóa cốt lõi là bạn phải tìm ra giá trị độc bản của bản thân nằm ngoài tầm quét của các thuật toán.

Thời đại chưa bao giờ đào thải một cá nhân cụ thể, nó chỉ đào thải những phương thức làm việc kém hiệu quả. Ô tô xuất hiện đã thay thế nghề phu xe ngựa, nhưng thế hệ sau của họ đã trở thành những tài xế taxi; máy đánh chữ khiến những người chép thuê mất việc, nhưng con cháu của họ đã trở thành những kỹ sư lập trình. Điều đáng sợ nhất không phải là sự thay đổi của công nghệ, mà là việc chúng ta đang đứng giữa dòng chảy biến động nhưng vẫn giữ một tư duy đứng yên và lười biên chuyển dịch.