Có một trường hợp thực tế thế này: Một cặp vợ chồng nọ đưa con gái đang học lớp 9 đến gặp chuyên gia tâm lý để cầu cứu. Họ nói con gái mình yếu đuối, ngang ngạnh, hở chút là nổi giận, đập phá đồ đạc, chán học, gần đây còn có dấu hiệu trầm cảm và muốn tự tử. Thế nhưng, ngay trước mặt chuyên gia, hai vợ chồng lại bắt đầu cãi vã:

"Ông có thể nói ít đi vài câu được không, con thành ra thế này đều là tại ông đấy!"; "Tôi không nói rõ thì làm sao bác sĩ giúp được con? Nếu không phải vì bà hằng ngày làm 'người vô hình', con gái có đến nông nỗi này không?"; "Ông trách tôi thì có ích gì, tôi thấy vấn đề của con chính là do ông cằn nhằn mà ra...".

Hai người cãi nhau cho bõ tức, nhưng họ không hề biết rằng, chính những cuộc xung đột không hồi kết của mình đã khiến ngôi nhà luôn ngập trong áp lực. Phải đối mặt với xung đột của cha mẹ trong thời gian dài, đứa trẻ sẽ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu và phiền muộn. Những dấu ấn này sẽ âm thầm khắc sâu vào linh hồn, biến đứa trẻ trở thành một người dễ bị cảm xúc chi phối.

Nhiều bậc cha mẹ sẵn sàng chi tiền cho những lớp học thêm đắt đỏ nhất, chăm chút vẻ ngoài cho con, dồn hết tâm sức để trải sẵn con đường đời bằng phẳng, nhưng lại bỏ qua điểm cốt lõi nhất: Thứ quan trọng nhất mà con cái thừa hưởng từ cha mẹ chưa bao giờ là lớp vỏ bọc hay chỉ số thông minh, mà đó là năng lực quản lý cảm xúc.

Ảnh minh hoạ

1. Trạng thái cảm xúc: "Mã nguồn" của cuộc đời

Nhiều phụ huynh hiện nay rơi vào vòng xoáy "ganh đua": so kè nhan sắc, chiều cao, thành tích, tài lẻ, nhưng lại quên mất rằng: Trạng thái cảm xúc mới chính là mã nguồn gốc của cuộc đời một đứa trẻ.

1 cư dân mạng 17 tuổi kể lại trải nghiệm của mình: Một năm trước, khi chuẩn bị đi học, cô chợt nhận ra chiếc USB chứa bài tập về nhà đã biến mất. Khoảnh khắc đó, bộ não của cô gái 16 tuổi bỗng thấy một điều kỳ lạ, giống như một sợi dây đàn bất ngờ đứt phựt: "Tại sao mình chẳng làm nổi việc gì ra hồn? Mình sống để làm gì nữa?". Và rồi cô sụp đổ, gào khét, khóc lóc và nhốt mình trong phòng. Suốt một tháng sau đó, cô gần như chỉ nằm trên giường, thấy mình chìm trong bóng tối và sự cô độc. Sau đó, cô được chẩn đoán mắc trầm cảm nặng và rối loạn lo âu.

Dữ liệu từ Sách xanh Sức khỏe Tâm thần Thanh thiếu niên Trung Quốc 2025 cho thấy: Tỷ lệ phát hiện trầm cảm ở thanh thiếu niên từ 14-18 tuổi đạt mức 24,6%, trong đó trầm cảm nặng chiếm 7,4%. Nhiều đứa trẻ ưu tú mắc bệnh vì từ nhỏ thiếu khả năng điều chỉnh cảm xúc, dẫn đến bị cảm xúc tiêu cực nuốt chửng hoàn toàn.

IQ là thiên phú, ngoại hình là may mắn, nhưng cảm xúc ổn định là loại trí tuệ cảm xúc (EQ) cao cấp nhất, là con đường tất yếu để tiến tới sự ưu tú.

2. Trẻ có cảm xúc ổn định sẽ có tương lai xán lạn

Cuộc đời không bao giờ bằng phẳng. Những thất bại, khó khăn, thất vọng là bài học bắt buộc trong quá trình trưởng thành. Sự ổn định cảm xúc và tâm thái mạnh mẽ chính là lớp giáp cứng cáp nhất của trẻ trước sóng gió.

Hãy nhìn vào vận động viên Quách Ái Lăng (Eileen Gu). Tại Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh, khi hai lượt nhảy đầu tiên không lý tưởng, thay vì hoảng loạn, cô cực kỳ bình tĩnh, nhanh chóng điều chỉnh tâm thái để thực hiện cú nhảy độ khó cực cao mà mình chưa từng thử trước đó, lội ngược dòng giành huy chương vàng. Cô nói: "Trượt tuyết một nửa dựa vào kỹ thuật, một nửa dựa vào tâm lý".

Trẻ có cảm xúc ổn định sẽ không nản lòng trước thất bại, không trốn tránh trước áp lực. Chúng biết cách biến cảm xúc tiêu cực thành động lực, dù ở dưới vực sâu cũng có thể từng bước leo lên đỉnh cao.

3. "Sự di truyền cảm xúc giữa các thế hệ"

Trong tâm lý học có một thuật ngữ: Sự di truyền cảm xúc giữa các thế hệ. Mô thức cảm xúc của trẻ không phải do trời sinh, mà được "sao chép" từ lời nói và hành động của cha mẹ rồi bén rễ sâu trong lòng.

Để nuôi dạy một đứa trẻ có cảm xúc ổn định, cha mẹ nhất định phải làm tốt 3 việc sau:

1. Cha mẹ phải tu dưỡng cảm xúc của chính mình trước

Cảm xúc của cha mẹ chính là "thế giới" của trẻ. Bạn gào thét, thế giới của con là sấm sét; bạn bình tĩnh, thế giới của con là nắng ấm. Giáo dục gia đình tốt nhất không phải là giảng đạo lý, mà là làm gương.

2. Chấp nhận cảm xúc tiêu cực của trẻ, không làm "thẩm phán"

Nhiều cha mẹ thích dán nhãn cho cảm xúc của con: "Sao con nhát thế, việc nhỏ thế này cũng sợ!" hay "Con nhõng nhẽo quá, uất ức chút đã khóc!". Những lời phủ nhận này giống như mũi dao đâm vào tim trẻ, khiến chúng cảm thấy cảm xúc của mình là sai trái, và mình không được yêu thương. Cha mẹ trưởng thành phải là "bình chứa cảm xúc" của con, giúp con thấy mình được thấu hiểu.

3. Tìm lối ra cho cảm xúc của trẻ, thay vì kìm nén

Cảm xúc tiêu cực giống như lũ lụt, nên khơi thông chứ không nên ngăn chặn. Hãy dạy trẻ 3 cách xoa dịu cảm xúc:

Diễn đạt bằng ngôn ngữ: Giúp trẻ nói ra: "Con đang giận, vì...".

Hành vi giải tỏa: Chuẩn bị một "góc cảm xúc" để con vẽ tranh, nghe nhạc hoặc vận động khi buồn.

Đúc rút cảm xúc: Sau khi con bình tĩnh, hãy cùng trò chuyện về nguyên nhân và cách xử lý tốt hơn cho lần sau.

Gia đình là khởi đầu của sự sống, cũng là nguồn cơn của cảm xúc. Cảm xúc của cha mẹ chính là vận mệnh của con cái.

Chúng ta không thể đi cùng con suốt cuộc đời. Chỉ có năng lực quản lý cảm xúc đã ngấm vào xương tủy mới bảo vệ con một đời bình an, thuận buồm xuôi gió. Hãy trao cho con di sản quý giá nhất là sự ổn định, ôn hòa và khả năng tự chữa lành. Chúc cho mọi đứa trẻ đều được lớn lên trong một gia đình có cảm xúc ấm áp, để luôn thư thái và điềm tĩnh trước cuộc đời.