Là một trong những kho tàng văn hóa dân gian chứa đựng tri thức và tâm hồn phong phú của người Việt, ca dao tục ngữ được ví von như "Túi khôn của nhân gian" khi phản ánh muôn mặt đời sống theo cách gần gũi, chân phương nhưng thật sâu sắc.

Từ đúc kết kinh nghiệm trong lao động, mùa màng, thời tiết đến thể hiện tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa, ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, con người. Trong đó, ẩm thực để lại dấu ấn đậm nét trong ca dao tục ngữ, nơi con người gửi gắm vào đấy lời giới thiệu chân tình món ngon, đặc sản quê mình, bí quyết nấu nướng đơn giản mà độc đáo hay nhắn gởi cả những lời tự tình với người thương thật ý nhị.

Tại sự kiện "Hương Vị Quê Nhà" vừa qua, giới trẻ cảm thấy vô cùng thú vị khi được các nghệ nhân giới thiệu hương vị 3 miền bằng những vần thơ, ca dao, tục ngữ.

Tương Nam Đàn

Bắt đầu là món ăn dân dã đặc trưng của vùng quê Bắc Bộ:

Ra đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.

Nhớ ai dãi nắng, dầm sương.

Nhớ ai tát nước bên đường đêm nao!

Hay món Chả Đài tinh tế của đất Bắc, đã để lại dấu ấn trong câu ca dao:

‘Ai qua phố Nhổn, phố Lai

Dừng chân ăn miếng chả Đài thơm ngon

Chả Đài đất Bắc

Theo nghệ nhân ẩm thực Chiêm Thành Long, nguồn gốc tên ‘Chả đài’ được giới nghiên cứu ẩm thực và các bậc cao niên tại địa phương giải thích theo hai ý: Về hình dáng, chả không nặn viên tròn hay ép dẹt thông thường mà được quấn vào những chiếc que tre nhỏ (được gọi là đài tre) hoặc nướng trên những chiếc "đài" (vỉ tre đan thủ công); Về cách thức, chả được ướp và nướng kiểu ‘đài cát’, tức là nướng rất kỹ, kỳ công để đạt đến độ thơm nức, khiến ai thấy cũng bị hấp dẫn và muốn thử ngay.

Qua món bê hấp chấm tương Nam Đàn, đầu bếp Mặn Mòi mở một lời mời thưởng thức vị tương nức tiếng của xứ Nghệ, với bí quyết làm tương độc đáo từ men (mốc) được ủ bằng gạp nếp, nước chè xanh và lá nhãn, mang vị thơm ngon, đậm đà.

Ai về ăn nhút Thanh Chương Dừng chân nếm thử vị tương Nam Đàn

Bánh giá chợ Giồng

Tiếp tục ‘chuyến điền dã’ về miền sông nước Cửu Long, nơi gợi nhớ mùi thơm của cá lóc nướng, vị thanh mát của bông điên điển, của bầu non và thấm vị đất, đậm vị tình của người miền Tây chân chất. Nào là bánh giá chợ Giồng, lẩu cá bống tượng nấu dâu da, cá rô phi nướng than dùng kèm điên điển ngâm chua, Vịt hầm củ ấu Lấp Vò … Mỗi món ăn xứ sở được nhắc nhớ qua từng câu ca dao.

Một mai em gái theo chồng,

Còn đâu bánh giá Chợ Giồng mời anh

Hay

Điên điển mà đem muối chua 

Ăn cặp cá nướng đến vua cũng thèm

Bê hấp tương Nam Đàn

Người Việt mình đôi khi thương nhớ quê nhà không phải bằng những điều lớn lao mà chỉ từ một món ăn quen, một mùi bếp cũ, hay vài câu ca dao nghe từ thuở còn bé. Và có lẽ, mỗi vùng đất của Việt Nam đều có những món ăn đi vào ca dao như vậy. Tuy mộc mạc nhưng đủ để người ta nhớ thương suốt đời.

Muốn ăn bông súng, cá kho

Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm.

Bữa tiệc 3 miền mang âm hưởng ca dao, tục ngữ còn mang đến những món ngon theo kiểu cơm nhà như cá kho mật mía, giò heo hầm đậu phộng, gà đồng hầm bí phấn, ốc nhồi nấu khế xanh … hay những món cháo bổ dưỡng như cháo le le, cháo cá ám.

Muốn ăn bông súng, cá kho Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm

Nghệ nhân ẩm thực Bùi Thị Sương chia sẻ về món cháo cá ám độc đáo được nấu từ gạo rang thơm và nước dùng cá ngọt thanh, kết hợp thịt cá mềm ngọt cùng vị tiêu và thảo mộc. Từ ‘ám’ trong món ăn này rất thú vị khi mang nghĩa những miếng cá thơm được ‘che giấu’, ẩn trong cháo, mang đến cho người dùng sự thưởng thức ngon miệng bất ngờ.

Có thể nói qua 12 mùa của chuỗi sự kiện "Hương Vị Quê Nhà", Mặn Mòi mang đến không chỉ không gian ẩm thực giàu trải nghiệm mà còn mở ra những kết nối văn hóa và nghệ thuật truyền thống.

Cháo cá ám

Tại đây, khách có thể tự tay in tranh trên giấy dó bằng bản khắc gỗ truyền thống, chạm vào những gam màu làm từ nguyên liệu tự nhiên: màu đỏ từ sỏi non, vàng từ hoa hòe, đen từ than lá tre, xanh từ lá tràm… và rồi nghe kể thêm đôi điều về làng tranh dân gian Bắc Bộ.

Ngoài ra, còn có chương trình biểu diễn nghệ thuật dân tộc với một số làn điệu dân ca của cả 3 miền Bắc - Trung và Nam bộ, gồm những điệu lý, câu vè, hát chầu văn ..., ngợi ca sự trù phú của sản vật, cây trái và nét đẹp ẩm thực cũng như phong cảnh hữu tình trên những miền đất Việt.