Những ngày gần đây, “Đẻ đi chờ chi” trở thành chủ đề được bàn luận trên các nền tảng MXH, đặc biệt là trên “thành phố sợi chỉ” Threads. Dự án gây chú ý không chỉ bởi tên gọi gây tranh cãi mà còn bởi cách tiếp cận vấn đề sinh con, áp lực gia đình và lựa chọn của phụ nữ trong cuộc sống hiện đại.

Theo thông tin được chia sẻ trên mạng xã hội, đây là một dự án social marketing (tiếp thị xã hội), được giới thiệu là bài tập thực hành của nhóm sinh viên thuộc một trường Đại học nổi tiếng  tại Hà Nội. 

Ngay sau khi các nội dung của dự án được lan truyền, nhiều người bày tỏ sự không đồng tình. Tranh luận tập trung vào việc liệu cách truyền thông này có thực sự giúp người trẻ nhìn nhận câu chuyện sinh con hay vô tình tạo thêm áp lực lên những người chưa sẵn sàng làm cha mẹ.

Tên gọi gây tranh cãi, nội dung bị cho là tạo áp lực lên phụ nữ

Lý do đầu tiên khiến dự án nhận về nhiều ý kiến trái chiều là tên gọi “Đẻ đi chờ chi”. 

Cụm từ này được cho là lấy cảm hứng từ tên chương trình truyền hình thực tế “Chạy đi chờ chi”, nhưng khi đặt trong bối cảnh sinh con, cách diễn đạt lại khiến nhiều người cảm thấy thiếu nghiêm túc.

Theo các ý kiến phản đối, sinh con không đơn thuần là một lựa chọn có thể đưa ra theo cảm hứng hay một trào lưu để mọi người rủ nhau tham gia. Quyết định này gắn liền với sức khỏe thể chất, tinh thần, điều kiện kinh tế, mối quan hệ gia đình và trách nhiệm chăm sóc một đứa trẻ trong thời gian dài.

Vì vậy, lời kêu gọi “đẻ đi” bị cho là dễ tạo cảm giác thúc giục, trong khi những lý do khiến một người chưa muốn hoặc chưa thể sinh con lại rất khác nhau. Có người cần ổn định tài chính, có người muốn phát triển sự nghiệp, có người chưa tìm được người đồng hành phù hợp hoặc đơn giản là chưa có nhu cầu làm cha mẹ.

Bên cạnh tên gọi, cách xây dựng nội dung của dự án cũng trở thành tâm điểm tranh luận. Theo những thông tin và đoạn video được chia sẻ lại, một số kịch bản xoay quanh tình huống người vợ trì hoãn sinh con vì sự nghiệp cá nhân, sau đó chịu áp lực từ gia đình và đi đến việc thỏa hiệp.

Cách thể hiện này khiến một bộ phận người xem cho rằng nội dung đang đặt người phụ nữ vào tình thế phải lựa chọn giữa sự nghiệp và việc sinh con, đồng thời ngầm xem mong muốn phát triển bản thân là nguyên nhân khiến họ chậm thực hiện thiên chức làm mẹ.

Một số ý kiến cũng đặt câu hỏi về sự tương thích giữa cách truyền tải nói trên với chủ đề sức khỏe tinh thần được gắn với dự án. Thay vì mở ra cuộc thảo luận về những khó khăn thực tế của người trẻ khi quyết định sinh con, thông điệp bị cho là có thể khiến người chưa sẵn sàng cảm thấy mình cần giải thích hoặc biện minh cho lựa chọn cá nhân.

Trên mạng xã hội, nhiều người nhấn mạnh rằng việc sinh con cần xuất phát từ quyết định tự nguyện của những người trực tiếp chịu trách nhiệm. Những áp lực về tuổi tác, kỳ vọng của gia đình hay quan niệm xã hội vốn đã tồn tại trong đời sống; bởi vậy, một chiến dịch truyền thông về chủ đề này cần tránh khiến người phụ nữ cảm thấy mình đang bị thúc ép thêm.

Đặt tên tài khoản TikTok “cợt nhả” và câu hỏi về cách làm truyền thông

Ngoài tên gọi và nội dung, một chi tiết khác được cộng đồng mạng chú ý là tên tài khoản TikTok ban đầu của dự án: “lam1*********”. Cách đặt tên này bị nhiều người đánh giá là nhạy cảm, thiếu phù hợp với một chiến dịch được giới thiệu mang mục đích xã hội.

Sự việc khiến tranh luận mở rộng từ thông điệp về sinh con sang cách nhóm thực hiện lựa chọn ngôn ngữ, xây dựng hình ảnh và xác định đối tượng tiếp nhận. Với những nội dung liên quan đến giới tính, sức khỏe tinh thần và quyết định sinh con, cách diễn đạt có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc công chúng tiếp nhận thông điệp.

Một vấn đề khác được đặt ra là mức độ tìm hiểu thực tế của nhóm thực hiện. Một số ý kiến cho rằng những nội dung được chia sẻ chưa thể hiện đầy đủ các khó khăn mà người trẻ phải cân nhắc trước khi sinh con, từ chi phí nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ, thời gian nghỉ sinh đến việc phân chia trách nhiệm giữa hai vợ chồng.

Tuy nhiên, việc người thực hiện còn trẻ hoặc chưa có trải nghiệm làm cha mẹ không đồng nghĩa họ không thể nghiên cứu chủ đề này. Điều được đặt ra trong tranh luận là quá trình tìm hiểu, lắng nghe những người có trải nghiệm trực tiếp và cách chuyển hóa thông tin thành thông điệp truyền thông có phù hợp hay không.

Với một chủ đề có nhiều hoàn cảnh và quan điểm khác nhau, việc chỉ tập trung vào lời kêu gọi sinh con có thể chưa giải đáp được những băn khoăn thực tế của đối tượng mà dự án hướng đến. Những câu hỏi như ai sẽ chăm sóc con, điều kiện kinh tế có đáp ứng được hay không, trách nhiệm gia đình được chia sẻ thế nào và người mẹ được hỗ trợ ra sao cũng là những vấn đề được cộng đồng mạng nhắc đến.

Dân mạng bức xúc giới thiệu và cách thể hiện trái ngược của dự án 

Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng tranh cãi quanh “Đẻ đi chờ chi” không đơn thuần nằm ở cách đặt tên hay xây dựng kịch bản, mà còn ở cách dự án nhìn nhận nguyên nhân khiến người trẻ ngần ngại sinh con.

Một luồng ý kiến cho rằng câu chuyện sinh con đang được nhìn nhận quá nhiều từ góc độ lựa chọn cá nhân, trong khi những yếu tố xã hội tác động đến quyết định này chưa được đề cập tương xứng. Bên cạnh tài chính hay cơ hội phát triển sự nghiệp, người trẻ còn phải cân nhắc việc phân chia trách nhiệm chăm sóc con, sự hỗ trợ từ gia đình hai bên, chính sách thai sản, điều kiện nuôi dạy trẻ và những bất bình đẳng giới vẫn tồn tại trong đời sống.

Theo các ý kiến này, nếu chỉ tập trung vào những nỗi lo của từng cá nhân mà bỏ qua các điều kiện xung quanh, câu chuyện rất dễ bị đẩy thành cuộc tranh luận giữa một bên muốn sinh con và một bên bị cho là ích kỷ, chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân. Trong khi đó, việc một người chưa sẵn sàng làm cha mẹ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen, không đơn giản là họ chưa muốn từ bỏ sự tự do hay ưu tiên sự nghiệp.

Một số người cũng phản đối cách sử dụng những hệ quả như ly hôn hay suy giảm khả năng sinh sản để làm nổi bật việc trì hoãn sinh con. Theo quan điểm này, không thể quy nguyên nhân đổ vỡ của một cuộc hôn nhân về chuyện có con hay không, bởi chất lượng mối quan hệ còn phụ thuộc vào sự hòa hợp, trách nhiệm và cách hai người đối xử với nhau. Việc đưa ra những tình huống như vậy, nếu thiếu bối cảnh và phân tích đầy đủ, có thể khiến thông điệp bị hiểu thành lời cảnh báo dành cho những người chưa muốn sinh con.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh rằng truyền thông về các vấn đề xã hội đòi hỏi quá trình nghiên cứu và xác định vấn đề kỹ lưỡng. Với chủ đề sinh con, việc lựa chọn thông điệp không phù hợp có thể khiến những người vốn đã chịu áp lực từ gia đình và xã hội cảm thấy bị phán xét, thay vì được lắng nghe và chia sẻ.

Dù có những cách nhìn nhận khác nhau, điểm chung trong nhiều ý kiến phản đối là mong muốn câu chuyện sinh con được tiếp cận toàn diện hơn, thay vì chỉ dừng ở việc khuyến khích hay không khuyến khích một lựa chọn cá nhân. Tranh luận vì thế cũng mở rộng sang trách nhiệm của người làm truyền thông khi lựa chọn những chủ đề nhạy cảm, đặc biệt là các vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống và quyền quyết định của mỗi người.

Một số bình luận của cộng đồng mạng: 

- “Chưa bàn đến những nội dung sâu xa nhưng ngay từ cách đặt tên dự án hay tên TikTok và các nội dung clip đều phản cảm và không nêu ra được đúng vấn đề. Các bạn nói rằng dự án nhằm khuyến khích phụ nữ đã kết hôn chủ động chuẩn bị cho việc sinh con nhưng cách làm nội dung lại hoàn toàn trái ngược”. 

- “Thật sự mình cảm thấy không hài lòng với dự án này. Không thể hiện được sự nghiêm túc từ cách đặt tên. Nội dung nông, không giải quyết được vấn đề”. 

- “Là một người học và thực hành truyền thông chính sách và phát triển xã hội, mình thấy cách truyền thông như hiện nay chỉ phản tác dụng mà thôi. Fanpage và dự án của các bạn sinh viên này là 1 bằng chứng. Mặc dù rất có cố gắng để trình bày nội dung 1 cách hài hòa, trung dung, và tránh "đổ lỗi" nhưng vấn đề mà các bạn này gặp phải đấy là ngay từ bước nhận diện vấn đề đã có lỗi. Một khi đặt vấn đề và nhìn nhận vấn đề đã lỗi thì có cố gắng điều chỉnh cách truyền tải đến đâu thì vẫn vậy thôi”. 

- “Mình hiểu các bạn có thể muốn vấn đề được tiếp cận một cách gần gũi, vui vẻ nhưng với chủ đề này thì cách làm này không phù hợp”. 

- “Dự án hay nếu giống mục đích ghi ở phần giới thiệu thì có thể sẽ ổn. Nhưng cách các em thể hiện làm video thì sai nên nhận góp ý trái chiều là điều hiển nhiên. Hi vọng các em nhìn nhận lại và cho ra mắt một dự án khác phù hợp hơn”. 

Sau làn sóng phản ứng, nhóm thực hiện đã gỡ bỏ các video cũ. Các fanpage, tài khoản TIkTok liên quan cũng đã không còn tìm kiếm được trên MXH. Tuy nhiên, chưa có phát ngôn chính thức nào được đưa ra, trước làn sóng chỉ trích.