Các nhà khoa học trẻ nhận Giải thưởng KH-CN Quả Cầu Vàng năm 2025. Ảnh: TN

Ban Bí thư Trung ương Đoàn vừa ban hành Quy chế sửa đổi Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng năm 2026 nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Theo Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ - cơ quan thường trực của giải thưởng, thay đổi lớn nhất trong quy chế lần này là việc cơ cấu lại các lĩnh vực xét chọn theo danh mục công nghệ chiến lược quốc gia được quy định tại Quyết định số 21/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo đó, giải thưởng sẽ ưu tiên xét chọn các cá nhân trẻ xuất sắc hoạt động trong 10 lĩnh vực gồm: công nghệ số; công nghệ mạng di động thế hệ sau, an ninh mạng và lượng tử; công nghệ robot và tự động hóa; công nghệ y sinh, dược và sinh học ứng dụng; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ môi trường và phát triển bền vững; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Việc xác định rõ các nhóm lĩnh vực ưu tiên được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, cũng như tổ chức Đoàn, thuận lợi hơn trong việc phát hiện, giới thiệu những tài năng trẻ đang nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.

Không chỉ thay đổi về cơ cấu lĩnh vực, quy chế mới còn nhấn mạnh các giá trị mà giải thưởng hướng tới, gồm làm chủ công nghệ, phát triển công nghệ chiến lược, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ.

Tiêu chí đánh giá cũng được mở rộng theo hướng chú trọng hiệu quả thực tiễn. Bên cạnh thành tích nghiên cứu và công bố khoa học, hội đồng xét chọn sẽ xem xét giá trị ứng dụng, tác động kinh tế - xã hội của công trình, năng lực tổ chức và dẫn dắt nhóm nghiên cứu, đóng góp trong đào tạo nhân lực trẻ, cũng như khả năng lan tỏa tri thức khoa học tới cộng đồng.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc nâng cao yêu cầu đối với liêm chính khoa học, đạo đức nghiên cứu và trách nhiệm xã hội của ứng viên.

Quy trình xét chọn sẽ xem xét các yếu tố như tính trung thực trong học thuật, việc tuân thủ các chuẩn mực nghiên cứu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chất lượng công bố khoa học trong nước và quốc tế, cùng giá trị thực tiễn của các sáng chế, giải pháp công nghệ.

Theo quy chế mới, trách nhiệm của người đạt giải cũng được mở rộng. Các cá nhân được trao Giải thưởng Quả Cầu Vàng sẽ đồng hành cùng chương trình trong thời gian tối thiểu ba năm, tham gia các hoạt động chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm, truyền cảm hứng cho học sinh, sinh viên, nhà khoa học trẻ và các dự án khởi nghiệp khoa học công nghệ.

Bên cạnh đó, quá trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ sẽ được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số nhằm tăng tính công khai, minh bạch và tạo thuận lợi cho ứng viên ở mọi địa phương cũng như những người đang học tập, làm việc ở nước ngoài.

Theo quy định, Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng hằng năm xét trao cho không quá 10 cá nhân xuất sắc dưới 35 tuổi. Những người được vinh danh sẽ nhận bằng khen của Trung ương Đoàn, giấy chứng nhận của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Trung ương Đoàn, biểu trưng giải thưởng và các phần thưởng kèm theo.

Đồng thời, các gương mặt đạt giải sẽ được ghi danh vào Hệ thống cơ sở dữ liệu tài năng trẻ quốc gia, qua đó có thêm cơ hội tham gia các diễn đàn, chương trình kết nối và hợp tác trong nước cũng như quốc tế.