GS.TSKH Tạ Thị Hoài An. Ảnh: TH

Trong khoa học, có những lĩnh vực không tạo ra sản phẩm hữu hình ngay lập tức nhưng lại là nền tảng cho mọi bước tiến của công nghệ và đổi mới sáng tạo. Toán học thuần túy là một trong số đó. Đằng sau những công thức, định lý và cấu trúc trừu tượng là nền móng của trí tuệ nhân tạo, mật mã học, khoa học dữ liệu, vật lý hiện đại và nhiều ngành công nghệ mũi nhọn.

Hơn ba mươi năm gắn bó với lĩnh vực này, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An đã lựa chọn một con đường ít ánh hào quang nhưng đòi hỏi sự kiên trì, tư duy logic và tinh thần khám phá không ngừng. Năm 2023, bà được công nhận chức danh Giáo sư, trở thành nữ Giáo sư Toán học thứ ba trong lịch sử Việt Nam, sau GS.TSKH Hoàng Xuân Sính và GS.TS Lê Thị Thanh Nhàn. Đây không chỉ là dấu mốc trong sự nghiệp cá nhân mà còn phản ánh sự trưởng thành của đội ngũ nữ trí thức trong lĩnh vực khoa học cơ bản.

Sinh năm 1972 tại Nghệ An, vùng đất nổi tiếng với truyền thống hiếu học, Tạ Thị Hoài An sớm bộc lộ niềm yêu thích đối với toán học. Sau khi tốt nghiệp ngành Toán tại Trường Đại học Vinh năm 1993, bà tiếp tục học tập, nghiên cứu và từng bước lựa chọn con đường khoa học chuyên nghiệp.

Khác với nhiều nhà khoa học trẻ lựa chọn du học từ sớm, bà xây dựng nền tảng học thuật vững chắc trong nước trước khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Toán học tại Viện Toán học vào năm 2001. Quá trình đào tạo trong môi trường nghiên cứu hàng đầu về toán học của Việt Nam đã giúp bà xây dựng nền tảng vững chắc để theo đuổi những hướng nghiên cứu chuyên sâu.

Khát vọng mở rộng tri thức đã đưa bà đến Cộng hòa Pháp, nơi bà hoàn thành chương trình Tiến sĩ Khoa học (Habilitation à Diriger des Recherches – HDR) tại Đại học Clermont-Ferrand 2 Blaise Pascal năm 2014. Đây là một học vị khoa học cao, được xem là minh chứng cho năng lực nghiên cứu độc lập và khả năng dẫn dắt các hướng nghiên cứu mới.

Trước đó, năm 2009, bà được công nhận chức danh Phó Giáo sư. Đến năm 2023, bà chính thức được phong hàm Giáo sư, trở thành nữ Giáo sư Toán học thứ ba của Việt Nam kể từ khi nước ta bắt đầu phong hàm Giáo sư vào năm 1956.

Từ một sinh viên Sư phạm Toán ở Nghệ An, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An đã trở thành nữ Giáo sư Toán học thứ ba của Việt Nam

Hiện nay, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An là nghiên cứu viên cao cấp tại Phòng Đại số và Lý thuyết số, Viện Toán học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Lựa chọn theo đuổi toán học thuần túy đồng nghĩa với việc chấp nhận một hành trình dài của tư duy và khám phá. Không hướng tới những kết quả có thể ứng dụng ngay, các nghiên cứu của GS.TSKH Tạ Thị Hoài An tập trung xây dựng và mở rộng những nền tảng lý thuyết, vốn là cơ sở để nhiều ngành khoa học khác phát triển.

Hướng nghiên cứu của bà tập trung vào đại số, lý thuyết số, lý thuyết Nevanlinna và hình học đại số những lĩnh vực có mức độ trừu tượng cao, đòi hỏi tư duy logic chặt chẽ và khả năng xây dựng các cấu trúc toán học phức tạp.

Theo giới chuyên môn, các công trình của bà góp phần mở rộng những kết quả nền tảng của toán học hiện đại, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa cộng đồng toán học Việt Nam với mạng lưới nghiên cứu quốc tế.

Trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh với nhiều xu hướng ứng dụng mới, những nghiên cứu cơ bản vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chính những nền tảng lý thuyết này đã và đang tạo cơ sở cho sự ra đời của nhiều công nghệ hiện đại.

Hành trình nghiên cứu bền bỉ ấy được ghi dấu bằng nhiều thành tựu học thuật nổi bật. Đến nay, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An đã công bố 33 bài báo trên các tạp chí khoa học quốc tế thuộc danh mục ISI/Scopus và xuất bản hai cuốn sách chuyên khảo về toán học.

Bà cũng chủ trì và hoàn thành bốn đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tài trợ.

Một trong những hướng nghiên cứu nổi bật của bà là mở rộng các kết quả của lý thuyết Nevanlinna sang trường p-adic một lĩnh vực thuộc toán học không Archimedes. Hợp tác cùng các nhà toán học quốc tế như GS Alain Escassut và GS Hà Huy Khoái, bà đã góp phần giải quyết nhiều bài toán liên quan đến tính duy nhất của hàm phân hình và nghiệm của các phương trình vi phân phức.

Ở lĩnh vực lý thuyết số, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An có nhiều công trình quan trọng về Định lý không gian con Schmidt. Phối hợp với GS Julie Tzu-Yueh Wang thuộc Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học Đài Loan, bà công bố nghiên cứu về định lý không gian con hiệu dụng cho các dạng phi tuyến trên trường hàm trên Journal of Number Theory. Công trình này đóng góp vào việc phát triển các công cụ quan trọng trong lý thuyết xấp xỉ Diophantine và hình học đại số.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về tập duy nhất đối với hàm đại số và hàm phân hình trong trường đặc trưng dương đã mở ra những hướng tiếp cận mới đối với các bài toán phân loại đường cong đại số.

Dù mang đậm tính lý thuyết, những kết quả nghiên cứu này góp phần làm phong phú nền tảng của toán học hiện đại, đồng thời tạo cơ sở để nhiều ngành khoa học khác tiếp tục phát triển.

Những đóng góp của GS.TSKH Tạ Thị Hoài An sớm được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận.

Năm 2009, bà nhận Giải thưởng Khoa học của Viện Toán học dành cho các nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc.

Cũng trong năm này, bà được trao Học bổng Nghiên cứu Alexander von Humboldt dành cho các nhà khoa học giàu kinh nghiệm của Đức. Đây là một trong những chương trình tài trợ nghiên cứu danh giá nhất thế giới, dành cho những nhà khoa học đã khẳng định được uy tín quốc tế và có tiềm năng phát triển các hướng nghiên cứu mới.

Học bổng không chỉ tạo điều kiện để bà thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu tại các trường đại học hàng đầu châu Âu mà còn mở rộng mạng lưới hợp tác khoa học quốc tế, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu của toán học Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng học thuật thế giới.

Không chỉ đóng góp cho nghiên cứu, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An còn tích cực tham gia đào tạo, hướng dẫn nghiên cứu sinh và đồng hành cùng các nhóm nghiên cứu trẻ tại Viện Toán học.

Trong môi trường mà nữ giới vẫn còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn ở các ngành khoa học cơ bản, hành trình của bà trở thành minh chứng cho năng lực và bản lĩnh của phụ nữ trong nghiên cứu khoa học.

Việc trở thành nữ Giáo sư Toán học thứ ba của Việt Nam không đơn thuần là sự ghi nhận đối với một cá nhân mà còn góp phần truyền cảm hứng cho nhiều nữ sinh yêu thích toán học, khuyến khích họ mạnh dạn theo đuổi con đường nghiên cứu lâu dài.

Ít xuất hiện trên truyền thông đại chúng, GS.TSKH Tạ Thị Hoài An vẫn lặng lẽ có mặt tại các hội thảo khoa học quốc tế, tiếp tục công bố các kết quả nghiên cứu mới và dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển các nhóm nghiên cứu trẻ.

Hơn ba thập kỷ gắn bó với toán học, hành trình của bà cho thấy giá trị bền vững của nghiên cứu cơ bản đối với sự phát triển của khoa học và công nghệ. Những công trình về đại số, lý thuyết số, lý thuyết Nevanlinna và hình học đại số tuy không tạo ra những sản phẩm hữu hình ngay lập tức nhưng chính là những viên gạch nền xây dựng các thành tựu khoa học trong tương lai.

Trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khi đất nước ngày càng coi trọng khoa học cơ bản như động lực của phát triển bền vững, những nhà khoa học như GS.TSKH Tạ Thị Hoài An tiếp tục khẳng định vai trò của trí tuệ Việt Nam trên bản đồ khoa học thế giới. Con đường bà lựa chọn không chỉ là hành trình khám phá những cấu trúc trừu tượng của toán học mà còn là hành trình bền bỉ bồi đắp nền tảng tri thức nguồn lực cốt lõi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và sự phát triển lâu dài của đất nước.