Sau 30 năm hình thành và phát triển, đến nay Khu kinh tế Dung Quất đã khoác lên mình diện mạo mới. Hàng loạt nhà máy quy mô lớn ngày đêm vận hành, những con tàu nối dài hành trình trên biển, những tuyến đường mở rộng không gian phát triển và hàng chục nghìn người lao động đang góp sức tạo nên một trung tâm công nghiệp, năng lượng, logistics sôi động bậc nhất của miền Trung.

Bình minh ở Khu Liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất.

Ba mươi năm nhìn lại, Dung Quất không chỉ là câu chuyện của những nhà máy, những dự án tỷ đô hay những con số đầu tư ấn tượng. Đó còn là câu chuyện về tầm nhìn chiến lược, về quyết tâm của nhiều thế hệ lãnh đạo, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và đặc biệt là sự đồng thuận, hy sinh của người dân. Từ một vùng đất nhiều gian khó, Dung Quất đã thức dậy cùng khát vọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước.

Quay về quá khứ, vào ngày 19/9/1994, Dung Quất đứng trước bước ngoặt lịch sử sau chuyến về thăm, thị sát Dung Quất của Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Đứng trước vùng cát biển  hoang sơ nhưng sở hữu lợi thế đặc biệt về vị trí địa lý và cảng nước sâu, Thủ tướng đã ví Dung Quất hệt như “nàng tiên” chưa được đánh thức. Hình ảnh ấy sau này trở thành biểu tượng cho vùng đất giàu tiềm năng nhưng cần một tầm nhìn đủ lớn để đánh thức những giá trị đang ngủ quên.

Ngày 30/7/1995, Dung Quất được Chính phủ lựa chọn để xây dựng khu lọc dầu số 1 của Việt Nam. Một năm sau, năm 1996, Khu công nghiệp Dung Quất được thành lập. Đến năm 2005, Khu kinh tế Dung Quất ra đời trên cơ sở Khu công nghiệp Dung Quất, mở rộng không gian phát triển và tạo thêm những động lực mới.

Ngày 22/2/2009, dòng xăng dầu thương phẩm đầu tiên từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất xuất xưởng. Khoảnh khắc ấy đánh dấu bước ngoặt quan trọng không chỉ đối với Quảng Ngãi mà còn với ngành lọc, hóa dầu Việt Nam.

Sau gần ba thập kỷ vận hành, đến giữa năm 2026, Nhà máy lọc dầu Dung Quất đã sản xuất lũy kế gần 110 triệu tấn sản phẩm, doanh thu gần 1,95 triệu tỷ đồng và nộp ngân sách hơn 265.000 tỷ đồng, đáp ứng khoảng 30-35% nhu cầu xăng dầu của cả nước.

Toàn cảnh nhà máy lọc dầu Dung Quất, nơi được ví là "trái tim" Khu kinh tế Dung Quất.

Những con số ấy cho thấy vị thế đặc biệt của Dung Quất trong nền công nghiệp và an ninh năng lượng quốc gia. Từ một vùng đất ven biển còn nhiều gian khó, nơi đây đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, cung ứng năng lượng của đất nước.

Ngày 16/8/1996, Ban Quản lý Khu công nghiệp Dung Quất - tiền thân của Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi ngày nay - được thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Ba mươi năm cũng là hành trình Ban Quản lý đồng hành với sự hình thành, mở rộng và phát triển của Khu kinh tế Dung Quất, các khu công nghiệp và Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y.

Từ một đầu mối quản lý nhà nước, Ban Quản lý từng bước trở thành cầu nối giữa chính quyền với doanh nghiệp, nhà đầu tư; đồng hành tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy thu hút đầu tư, góp phần quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế - xã hội của Quảng Ngãi.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Ban Quản lý, ông Lương Kim Sơn, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi, nhấn mạnh đây là thời khắc để nhìn lại chặng đường ba thập kỷ đầy thách thức nhưng rất đỗi tự hào, đồng thời tri ân những thế hệ đi trước đã đặt nền móng cho hành trình phát triển hôm nay.

Những thành quả đạt được là kết tinh từ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương; sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Quảng Ngãi; sự phối hợp của các sở, ban, ngành, địa phương; sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư và đặc biệt là sự đồng thuận, nhường đất, di dời nhà cửa của người dân trong vùng dự án.

Khu vực Cảng xuất sản phẩm, Nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Nếu nhà máy lọc dầu Dung Quất là hạt nhân đầu tiên, thì những dự án công nghiệp quy mô lớn tiếp theo đã từng bước tạo nên diện mạo mới cho vùng đất này. Nổi bật là Khu liên hợp sản xuất gang thép của Tập đoàn Hòa Phát với tổng vốn đầu tư 7,47 tỷ USD, công suất trên 11 triệu tấn thép/năm, góp phần hình thành một trung tâm sản xuất thép hiện đại, quy mô lớn của khu vực.  Cùng với đó là sự phát triển của các ngành cơ khí, công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo, năng lượng, hóa chất và logistics.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của các doanh nghiệp quốc tế cũng mở rộng cánh cửa hội nhập cho Dung Quất. Dự án HD Hyundai Eco Vina sản xuất các sản phẩm cơ khí siêu trường, siêu trọng, xuất khẩu tới 38 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cùng với đó là 63 dự án FDI trong các lĩnh vực công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến và nhiều ngành nghề khác.

Đến nay, các khu kinh tế, khu công nghiệp của Quảng Ngãi đã thu hút hơn 440 dự án với tổng vốn đăng ký gần 20 tỷ USD, vốn thực hiện hơn 14 tỷ USD. Trong đó có 63 dự án FDI với vốn đăng ký hơn 2,5 tỷ USD. Khoảng 350 dự án đang hoạt động, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động.

Những con số ấy không chỉ nằm trên các báo cáo. Đó là những việc làm, những gia đình có thêm nguồn thu nhập, những người lao động được đào tạo nghề, những tuyến đường, khu đô thị, dịch vụ và không gian sống mới hình thành theo bước chân công nghiệp.

Nhìn lại 30 năm, ông Sơn khẳng định chặng đường đã qua là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, sáng tạo và ý chí vượt qua khó khăn. Ban Quản lý sẽ tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội; tạo quỹ đất sạch; nâng cao năng lực kết nối giao thông, cảng biển, logistics; thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao, công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và có giá trị gia tăng lớn; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, năng lượng, logistics và công nghiệp công nghệ cao; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý nhà nước.

Sự phát triển của Khu kinh tế Dung Quất đã làm thay đổi căn bản diện mạo kinh tế - xã hội Quảng Ngãi. Công nghiệp trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu, nâng cao năng lực cạnh tranh và hình thành đội ngũ lao động công nghiệp có trình độ, tác phong sản xuất hiện đại. Hành trình 30 năm của Dung Quất, những người dân đã nhường đất cũng là những người cần được nhắc đến với sự trân trọng. Họ đã trao một phần không gian sống của mình cho những công trình được kỳ vọng tạo dựng tương lai chung của quê hương.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu tại Lễ Kỷ niệm.

Phát biểu tại lễ Kỷ niệm, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh sau khi Kon Tum và Quảng Ngãi sáp nhập, tiềm năng giao thương giữa Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y ở phía Tây và cảng nước sâu Dung Quất ở phía Đông càng trở nên đáng giá. Nếu được kết nối thông suốt, đây sẽ là hành lang kinh tế Đông - Tây giàu tiềm năng, mở rộng giao thương với Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và các tuyến hàng hải quốc tế.

Ông Túc yêu cầu Bộ Xây dựng phối hợp với thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi nghiên cứu, tối ưu hóa hướng tuyến kết nối hạ tầng giao thông tốc độ cao liên vùng, đặc biệt là hướng tuyến kết nối trực tiếp phát triển liên kết không gian Chu Lai - Dung Quất - Nam Giang - hành lang kinh tế Đông Tây theo hướng hình thành cực tăng trưởng công nghiệp, logistics, thương mại tự do, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo  tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho cả hành lang kinh tế Miền Trung.

Quảng Ngãi cần phối hợp với các bộ, ngành Trung ương sớm hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất. Ba mươi năm trước, Dung Quất cần một tầm nhìn để được đánh thức.

Hàng loạt dự án công nghiệp nặng mọc lên xung quanh khu vực cảng nước sâu Dung Quất.

Bồn, bể chứa rực sáng trong đêm ở nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Định hướng mới đặt Dung Quất ở tầm vóc của một khu kinh tế xanh, thông minh, hiện đại với ba trụ cột mang tầm quốc gia và quốc tế: Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng; Trung tâm công nghiệp nặng và sản xuất vật liệu mới; Trung tâm logistics. Đó sẽ là bước chuyển từ phát triển dựa nhiều vào quy mô sang phát triển dựa trên chất lượng, công nghệ, giá trị gia tăng và tính bền vững.

Trong lĩnh vực lọc hóa dầu và năng lượng, cần hình thành hệ sinh thái gắn kết lọc hóa dầu - hóa chất - hydrogen - LNG - thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon - nhiên liệu hàng không bền vững. Trong công nghiệp luyện kim, hướng đến sản xuất thép chất lượng cao, thép đặc biệt, cơ khí chính xác và vật liệu mới.

Lợi thế cảng biển nước sâu, đường bộ, đường sắt, hàng không và vận tải đa phương thức cần được phát huy để Dung Quất trở thành trung tâm logistics quốc gia và khu vực; hạt nhân kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, liên kết Dung Quất - Chu Lai - Bờ Y với Nam Lào, Đông Bắc Campuchia và các tuyến hàng hải quốc tế.

Khu vực Cảng nước dâu ở Khu kinh tế Dung Quất.

Phát triển công nghiệp phải đi đôi với nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, thiết chế văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực và chăm lo đời sống những người dân đã nhường đất cho dự án. Đó không chỉ là yêu cầu của phát triển bền vững mà còn là sự tri ân đối với những người đã góp một phần cuộc đời mình vào hành trình đánh thức Dung Quất.

Từ những doi cát bạc màu bên vịnh biển, một trung tâm công nghiệp đã hình thành. Từ những bước chân đầu tiên của ba thập kỷ trước, một hành lang phát triển mới đang mở ra.Hôm nay, Dung Quất mang theo một khát vọng lớn hơn: không chỉ là niềm tự hào của Quảng Ngãi, mà trở thành một trong những hạt nhân tăng trưởng về công nghiệp, năng lượng và logistics hiện đại của miền Trung và cả nước.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi Hồ Văn Niên(giữa) trao giấy chứng nhận đầu tư cho các doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ lễ Kỷ niệm, 9 dự án được trao giấy chứng nhận đăng ký đầu tư/hợp đồng, với tổng vốn đăng ký 5.839 tỷ đồng, góp phần bổ sung năng lực sản xuất, phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ, tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tại các khu kinh tế, khu công nghiệp Quảng Ngãi. Lãnh đạo Trung ương và tỉnh Quảng Ngãi cũng trao tặng quà cho người nghèo, học sinh hiếu học trên địa bàn. 

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc (phải) trao tặng 2 tỷ đồng cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi thực hiện an sinh xã hội.

Ông Nguyễn Đức Tuy, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ngãi trao tặng học bổng cho học sinh vượt khó học giỏi tại Lễ Kỷ niệm.