Ngày 1/1, Công an TPHCM cho biết đã bắt giữ Nguyễn Thanh Hải, thường được gọi là “hiệp sĩ” Nguyễn Thanh Hải, cùng khoảng 40 đối tượng liên quan để điều tra về 5 tội danh gồm: Cưỡng đoạt tài sản; Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Mua bán người; Tổ chức, môi giới cho người khác xuất, nhập cảnh trái phép; Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Nguyễn Thanh Hải cùng đồng bọn bị bắt (Ảnh: CA TP.HCM)

 Thông tin trên nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận, bởi Nguyễn Thanh Hải từng là gương mặt quen thuộc trong mô hình phòng chống tội phạm tự nguyện tại Bình Dương, được biết đến qua nhiều vụ truy bắt trộm cắp, cướp giật trên đường phố.

“Hiệp sĩ” Nguyễn Thanh Hải và CLB Phòng chống tội phạm

Hành trình hoạt động của ông Nguyễn Thanh Hải gắn liền với Câu lạc bộ Phòng chống tội phạm phường Phú Hòa, TP Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Đây là mô hình dân phòng tự nguyện được thành lập từ cuối những năm 1990, thuộc phong trào quần chúng tham gia bảo vệ an ninh trật tự tại địa phương.

CLB Phòng chống tội phạm phường Phú Hòa hoạt động với mục tiêu hỗ trợ lực lượng công an trong việc tiếp nhận tin báo, theo dõi địa bàn và tham gia truy bắt các đối tượng vi phạm pháp luật trong những tình huống khẩn cấp hoặc khi có yêu cầu phối hợp. Tuy nhiên, đây không phải là lực lượng vũ trang chuyên nghiệp, không có thẩm quyền tố tụng và chỉ hoạt động theo quy chế do chính quyền địa phương ban hành.

Nguyễn Thanh Hải

Trong thời gian tham gia CLB, ông Nguyễn Thanh Hải được phân công thuộc tổ xung kích và có thời điểm đảm nhiệm vai trò đội trưởng đội phòng chống tội phạm của phường Phú Hòa. Nhiều năm liền, các đội Phòng chống tội phạm tại Bình Dương, trong đó có đội ở phường Phú Hòa, từng được nhắc đến qua hàng loạt vụ bắt giữ trộm cắp, cướp giật, tạo được sự chú ý và ủng hộ từ một bộ phận người dân.

Ngày 15/10/2019, Công an phường Phú Hòa xác nhận ông Nguyễn Thanh Hải đã chính thức rời khỏi CLB Phòng chống tội phạm sau khi nộp đơn xin nghỉ vào cuối tháng 9 cùng năm.

Theo chia sẻ của ông Hải với báo chí thời điểm đó, nguyên nhân rời CLB xuất phát từ bất đồng với quy chế hoạt động mới. Cụ thể, quy định lực lượng Phòng chống tội phạm chỉ được phép hoạt động trong phạm vi địa bàn phường nơi đăng ký. Ông Hải cho rằng điều này khiến việc truy đuổi các đối tượng phạm tội đường phố gặp nhiều hạn chế.

Trong khi đó, phía chính quyền địa phương khẳng định việc siết chặt quy chế là cần thiết nhằm đảm bảo an toàn cho người tham gia, thống nhất trách nhiệm quản lý, tránh tình trạng vượt thẩm quyền và bảo đảm lực lượng dân phòng hoạt động đúng chức năng theo quy định pháp luật. Việc chấm dứt tham gia của ông Nguyễn Thanh Hải được xác nhận là thực hiện đúng quy trình và theo nguyện vọng cá nhân.

Tranh cãi kéo dài quanh mô hình “hiệp sĩ đường phố”

Trong nhiều năm qua, mô hình “hiệp sĩ đường phố”, bao gồm cả nhóm tại phường Phú Hòa, luôn tồn tại những ý kiến trái chiều. Một bộ phận người dân bày tỏ sự ủng hộ, cho rằng đây là lực lượng phản ứng nhanh, góp phần hỗ trợ công an trong việc truy bắt tội phạm, mang lại cảm giác an tâm cho cộng đồng.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia pháp lý và đại diện cơ quan quản lý bày tỏ lo ngại về giới hạn pháp lý của lực lượng tự nguyện này. Những vấn đề thường được nhắc đến bao gồm nguy cơ vượt quyền trong quá trình truy bắt, rủi ro mất an toàn tính mạng cho người tham gia, cũng như trách nhiệm pháp lý khi xảy ra hậu quả.

"Hiệp sĩ đường phố" Hải trong một lần truy bắt

Cơ quan chức năng từng nhiều lần đề cập đến việc cần chuẩn hóa cơ chế hoạt động hoặc siết chặt phạm vi để hạn chế rủi ro khi người dân tự ý truy bắt tội phạm mà không có nghiệp vụ hoặc không nằm trong kế hoạch của lực lượng chuyên trách.

Các clip “giải cứu người từ Campuchia” gây chú ý

Khoảng hơn một năm trở lại đây, trên YouTube và mạng xã hội xuất hiện nhiều clip liên quan đến việc ông Nguyễn Thanh Hải tham gia “đưa người từ Campuchia về Việt Nam”.

Các video này thường được đặt tiêu đề theo hướng “giải cứu” hoặc “đưa người thân từ Campuchia về nước an toàn”. Trong clip, ông Hải xuất hiện cùng những người được giới thiệu là nạn nhân bị lừa sang Campuchia làm việc, sau đó được hỗ trợ quay về Việt Nam. Một số bài đăng trên Facebook cũng lặp lại mô típ tương tự, kèm hình ảnh các bạn trẻ bày tỏ lời cảm ơn khi về đến khu vực biên giới.

Tuy nhiên, nội dung các clip chủ yếu mang tính kể lại, thiếu thông tin cụ thể về quá trình phối hợp với cơ quan chức năng, không làm rõ trình tự pháp lý hay vai trò được ủy quyền của các cá nhân tham gia.

Ảnh cắt từ một clip "giải cứu người ở Campuchia" của ông Hải

 Liên quan đến sự việc bắt giữ Nguyễn Thanh Hải cùng 40 đối tượng liên quan, Công an TP.HCM cũng cho biết đã phối hợp giải cứu được 38 nạn nhân từ Campuchia đưa về Việt Nam; hiện đang tiếp tục truy bắt, mở rộng điều tra, làm rõ xử lý.

Cơ quan điều tra xác định, từ năm 2023 đến khi bị phát hiện, nhóm Nguyễn Thanh Hải đã cưỡng đoạt tài sản của 120 người, tổng số tiền chiếm đoạt hơn 16,7 tỉ đồng, trong đó Nguyễn Thanh Hải hưởng lợi hơn 2,2 tỉ đồng. 

Các đối tượng giúp sức biết rõ hành vi phạm tội, vẫn tích cực hỗ trợ, hưởng lợi bất chính từ các hoạt động này. Hành vi của nhóm Nguyễn Thanh Hải có tổ chức, kéo dài, thủ đoạn tinh vi, lợi dụng niềm tin xã hội và hoàn cảnh khó khăn của người dân để trục lợi, gây bức xúc dư luận, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự và công tác phòng, chống tội phạm.