Những mảnh hóa thạch DNH 127 (Ảnh: Martin et al., Ann. Hum. Biol., 2026)

Nhóm các nhà khoa học quốc tế mới đây đã phát hiện thêm bằng chứng về sự xuất hiện sớm của Homo erectus, một loài người cổ có vai trò quan trọng trong lịch sử tiến hóa của loài người, dựa trên quá trình nghiên cứu mẫu hóa thạch tại khu vực khai quật Drimolen, gần thành phố Johannesburg, Nam Phi. Đây là địa điểm khảo cổ quan trọng, thường được giới khoa học gọi là “Cái nôi của nhân loại”.

Công trình nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Annals of Human Biology đã góp phần làm rõ quá trình tiến hóa của các loài người cổ từng sinh sống tại khu vực miền Nam châu Phi cách đây khoảng 2 triệu năm.

Phát hiện quan trọng nhất là hóa thạch DNH 127, được xác định thuộc về một cá thể Homo erectus trưởng thành. Trước đó, các nhà nghiên cứu từng phát hiện hóa thạch DNH 134, cũng được xác định có niên đại khoảng 2 triệu năm và được cho là thuộc loài này. Tuy nhiên, DNH 134 là một phần hộp sọ của cá thể còn nhỏ, gây khó khăn cho việc so sánh các đặc điểm giải phẫu với hóa thạch của người trưởng thành.

“Hóa thạch mới này cung cấp thêm bằng chứng cho thấy Homo erectus đã xuất hiện lần đầu tiên tại miền Nam châu Phi từ khoảng 2 triệu năm trước”, nhà khảo cổ học Jesse Martin thuộc Đại học La Trobe (Australia) cho biết.

Để xác định niên đại và phân loại các mẫu vật, nhóm nghiên cứu đã phân tích 18 hóa thạch, kết hợp đánh giá đặc điểm hình thái của xương với các phương pháp địa chất, trong đó có kỹ thuật xác định niên đại bằng phóng xạ.

Bên cạnh hóa thạch Homo erectus, nhóm nghiên cứu còn xác định 14 mẫu vật thuộc về Paranthropus robustus, một loài người cổ có quan hệ họ hàng xa hơn với con người hiện đại. Loài này có xương hàm chắc khỏe và răng lớn, thích nghi với việc nghiền thức ăn cứng và dai.

Theo các nhà khoa học, hai loài từng cùng tồn tại tại khu vực Drimolen nhưng phát triển theo những hướng khác nhau. Trong khi Homo erectus có xu hướng phát triển bộ não lớn hơn và răng nhỏ hơn, Paranthropus robustus lại có răng lớn hơn cùng hệ cơ hàm phát triển mạnh. Những khác biệt này phản ánh các hướng thích nghi riêng trong quá trình tiến hóa.

Điều đáng chú ý là số lượng hóa thạch Paranthropus robustus được tìm thấy tại Drimolen nhiều hơn Homo erectus với tỷ lệ trên 10:1. Theo ông Martin, điều này cho thấy khoảng 2 triệu năm trước, Homo erectus chưa phải là loài chiếm ưu thế tại khu vực, dù dòng dõi này về sau tiếp tục phát triển và có liên hệ với quá trình tiến hóa dẫn đến con người hiện đại.

Các hóa thạch Paranthropus robustus mới cũng giúp nhận diện những đặc điểm cấu trúc hàm chưa từng được ghi nhận trước đây, đồng thời cho thấy sự đa dạng về hình thái trong cùng một loài.

“Số lượng lớn hóa thạch tại Drimolen cho phép chúng ta có một cái nhìn sâu sắc chưa từng có về những sự biến đổi tiến hóa quy mô nhỏ góp phần định hình nên tổ tiên loài người”, ông Martin cho biết.

Nhóm nghiên cứu cho biết, phát hiện tại Drimolen tiếp tục củng cố nhận định rằng lịch sử tiến hóa của loài người không diễn ra theo một đường thẳng, trong đó các loài lần lượt xuất hiện rồi thay thế nhau. Trên thực tế, nhiều loài người cổ có thể đã cùng tồn tại trong một thời kỳ và chia sẻ môi trường sống.

Tuy nhiên, do các hóa thạch được phát hiện còn hạn chế về kích thước và mức độ nguyên vẹn, nhóm nghiên cứu cho rằng cần thêm bằng chứng để xác nhận chắc chắn niên đại xuất hiện sớm của các loài này.

Những cuộc khai quật tiếp theo tại Drimolen được kỳ vọng sẽ giúp làm rõ hơn quá trình tiến hóa của các loài người cổ, cũng như những nguyên nhân khiến một số dòng dõi tuyệt chủng trong khi những dòng dõi khác tiếp tục tồn tại.