Trong một ngày hội trải nghiệm của học sinh trường THPT Phan Huy Chú - Đống Đa (Hà Nội)

“Trợ lý AI” hướng nghiệp

Trước đây, các chuyên gia tâm lý hướng nghiệp cũng đã sử dụng các bộ công cụ trắc nghiệm để xác định tố chất của học sinh và tư vấn cho các em các nhóm ngành nghề phù hợp với tố chất. Nhưng quá trình test để định hướng nghề nghiệp kiểu này khá “thủ công”, thường chỉ tư vấn trực tiếp 1-1 và cũng hạn chế trong cung cấp thông tin.

Bây giờ, với sự tham gia của “trợ lý AI”, việc xử lý dữ liệu để cho kết quả định hướng nghề nghiệp rất nhanh, có thể hỗ trợ nhiều học sinh nhưng vẫn đảm bảo việc cá nhân hóa. Việc này đang được nhiều nhà trường áp dụng để hướng dẫn học sinh, tùy theo mỗi đối tượng và giai đoạn (khám phá bản thân, hình thành ước mơ, hình dung sâu hơn về lĩnh vực nghề nghiệp, lên kế hoạch cho việc chọn trường, chọn ngành sau khi tốt nghiệp THPT…

Giao diện của một ứng dụng AI cho hướng nghiệp

Thầy Trần Văn Huy (Trường THPT Phan Huy Chú- Đống Đa, Hà Nội) chia sẻ chỉ trong 1-2 năm, tính năng hướng nghiệp của AI đã thay đổi rất nhiều. Và để trợ lý AI đáp ứng được nhu cầu sát thực nhất thì người thầy phải hướng dẫn học sinh trong việc tập hợp dữ liệu cụ thể, ở nhiều góc độ, và cách đặt lệnh cho AI.

“Trước khi để học sinh hỏi AI, tôi yêu cầu các em trả lời theo bảng hỏi. Cụ thể như ở phần khám phá bản thân, các em phải trả lời các câu hỏi như “thích làm gì trong thời gian rảnh?”,  “có sở thích đặc biệt nào?”, “cảm thấy mình giỏi nhất ở việc gì, ở môn học nào?Hay “Kỹ năng nào khiến em tự hào và tự tin?”, “thích làm việc độc lập hay với nhóm?”, “có khả năng làm việc trong tình huống bị thúc ép, thời gian gấp không?”…

 “Cảm thấy tự tin khi ở trong môi trường, hoặc trong những việc cụ thể nào?”, “thích môn học gì, tại sao?”… Trong bảng hỏi có thể bổ sung các câu hỏi để học sinh xác định bản thân hướng nội hay hướng ngoại, thích sự sáng tạo, hay thích sự chắc chắn, quy củ, nghề nghiệp của bố mẹ, điều kiện kinh tế của gia đình…

Trong bảng hỏi cũng có các phần yêu cầu học sinh trả lời về hiểu biết hiện tại của các em về nghề nghiệp như quan tâm đến lĩnh vực nghề nghiệp nào, biết gì về các ngành nghề mình quan tâm. Mục đích của việc chọn nghề là có lương cao, có môi trường làm việc lành mạnh, sáng tạo, hay môi trường mà chỉ số hạnh phúc được quan tâm, muốn làm việc ở đâu.

“Câu hỏi càng cụ thể thì AI sẽ cho kết quả càng gần với mong muốn”, thầy Huy cho biết.

Trợ lý AI có thể cho học sinh nhiều lựa chọn xếp theo thứ tự ưu tiên, phân tích ưu, nhược điểm của mỗi lựa chọn. Không chỉ cung cấp thông tin, các ứng dụng AI hướng nghiệp có thể giúp học sinh xây dựng kế hoạch học tập (mỗi lựa chọn sẽ cần tập trung vào nhóm môn học nào, kỹ năng mềm gì, chuẩn bị như thế nào cho hồ sơ (nếu du học) hoặc hồ sơ xét tuyển trong nước. AI cũng đánh giá được với năng lực, khả năng nỗ lực của học sinh sẽ có thể đạt được tầm điểm xét tuyển nào, tương ứng với ngành, trường nào trong nước.

Theo thầy Huy với việc ứng dụng AI, học sinh dễ dàng làm quen với việc hướng nghiệp theo từng mức độ, giai đoạn trong quá trình học tập. Khi học sinh thay đổi suy nghĩ, mong muốn sau quá trình trải nghiệm, thực tế hoặc có những tác động mới đến nhận thức, AI sẽ hỗ trợ phân tích và cập nhật dữ liệu để cung cấp kết quả tư vấn mới. Đi kèm với định hướng mục tiêu, AI giúp học sinh xây dựng các chặng kế tiếp để phấn đấu trong học tập, bổ sung các kỹ năng cần thiết nhằm tiến gần hơn đích đến.

Thầy Phan Anh, giáo viên dạy về AI cho học sinh ở trường THCS Trưng Vương (Hà Nội) chia sẻ  học sinh cuối cấp THCS đã có thể hướng dẫn học sinh giao cho AI giả lập các kịch bản cho việc lựa chọn nhóm môn học phù hợp với sự hình dung về nghề nghiệp, ước mơ được nhen nhóm từ trước. Với học sinh THPT thì có thể yêu cầu AI lập ma trận giả lập các kịch bản cho những nhóm lựa chọn như nhóm ước mơ (yêu thích nhưng có thể không đạt được), có khả năng cao (có thể cố gắng đủ điều kiện) và an toàn (đủ điều kiện). Kèm theo mỗi nhóm sẽ có thông tin về ngành nghề, phương thức xét tuyển, điều kiện để đạt được…

Đồng hành với kế hoạch của học sinh

Cô Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng trường THPT chuyên Chu Văn An (Hà Nội) cho biết thường khi học sinh bắt đầu vào lớp 10, hiệu trưởng sẽ có cuộc họp với phụ huynh toàn trường để chia sẻ về lộ trình học tập, những thay đổi trong thi cử, tuyển sinh, chuyển dịch trong cơ cấu ngành đào tạo, các tác động khác nhau từ chính sách Nhà nước hoặc thay đổi trong bối cảnh hội nhập, tốc độ phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo… Mục đích là để phụ huynh nắm bắt tình hình, cùng với nhà trường có kế hoạch đồng hành cùng con cái trong cả cấp học. Tại các lớp đầu cấp, giáo viên chủ nhiệm có các buổi chia sẻ, hướng dẫn và cùng học sinh thực hiện các bảng hỏi để tự nhận biết bản thân, trong đó đề ra mục tiêu hướng đến. Trong quá trình học tập, học sinh tiếp tục sẽ có các trải nghiệm thực tế và sau mỗi năm học các em sẽ được trao đổi và điều chỉnh kế hoạch cá nhân của mình để phù hợp với những thay đổi về nhận thức, mong muốn. Việc thay đổi mục tiêu sẽ đi kèm với thay đổi trong kế hoạch học tập, rèn luyện.

“Nhiệm vụ hướng nghiệp cũng không phải chỉ của giáo viên tổ chức hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp mà của cả giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cao  hơn là được đưa vào kế hoạch giáo dục nhà trường để tận dụng các nguồn lực từ phụ huynh, từ các tổ chức, viện nghiên cứu, trường đại học, các đối tác chung tay hỗ trợ học sinh”, cô Nhiếp chia sẻ.

Kỳ tiếp: Phân luồng cứng hay hướng nghiệp mềm?