Nhắc đến chuyện làm tự do trong bối cảnh hiện tại, nhiều người sẽ nghĩ lựa chọn này đồng nghĩa với thu nhập bấp bênh, không ổn định, đôi khi là không đủ trang trải cuộc sống. Tuy nhiên tại Trung Quốc, tình hình không hề tiêu cực đến thế. Một bộ phận người trẻ dù có bằng cấp, nhưng lại chẳng mặn mà với đời sống công sở. Thay vì 9h sáng đến công ty, làm đến 6-7h tối đi về, họ tự tạo ra những công việc mang lại nguồn thu chẳng thua gì lương văn phòng.

Kiếm tiền từ những nhu cầu “khan hiếm”

Zhao Xiaoyu (25 tuổi) tốt nghiệp ngành điều dưỡng nhưng không chọn làm việc theo lịch cố định tại bệnh viện. Thay vào đó, cô nhận công việc là người đồng hành cùng bệnh nhân: Đưa khách đi khám, hỗ trợ đăng ký hồ sơ, di chuyển giữa các khoa và làm các thủ tục cần thiết trong bệnh viện.

“Tôi bị thu hút bởi sự linh hoạt và cơ hội sử dụng kiến thức y khoa của mình để giúp đỡ mọi người” - Zhao chia sẻ. Zhao tìm khách hàng thông qua các nền tảng MXH, sắp xếp lịch trình tùy theo thời gian rảnh của bản thân và yêu cầu của khách hàng. Trung bình hàng tháng, cô kiếm được khoảng 6.000-8.000 NDT/tháng (khoảng 21,6-28,8 triệu đồng).

Với Zhao, điều đáng giá nhất không hẳn là mức thu nhập. So với việc phải có mặt tại văn phòng theo khung giờ cố định và đi theo một lộ trình nghề nghiệp có sẵn, công việc hiện tại cho phép cô tự quyết định thời gian của mình. 

Zhao (bên trái) trong 1 lần đưa khách hàng đi khám bệnh

Zhao chỉ là một trong số nhiều người trẻ Trung Quốc đang tìm cách biến những kỹ năng, sở thích hoặc thậm chí những nhu cầu rất đời thường của người khác thành công việc có thể kiếm tiền. Có người đưa người cao tuổi đi bệnh viện vì con cái họ quá bận để đi cùng. Có người nhận đi du lịch cùng người lạ, chụp ảnh, lên lịch trình. Thậm chí, một số người còn kiếm tiền từ việc cung cấp “giá trị cảm xúc”: Chẳng hạn như… mắng thuê, lắng nghe tâm sự hay đóng vai người yêu trong những cuộc hẹn ngoài đời.

Bruce Tang (24 tuổi) - Sinh viên ngành khoa học máy tính tại Quảng Tây (Trung Quốc), bắt đầu kiếm tiền bằng cách đi du lịch cùng khách hàng, theo cách khá tình cờ. Trước đó, Tang thường chia sẻ những chuyến du lịch của mình trên Xiaohongshu. Sau một thời gian, những người theo dõi bắt đầu hỏi liệu anh có thể đi cùng họ trong các chuyến du lịch riêng hay không. Tang nhận lời và trở thành người đồng hành trong các chuyến đi, hỗ trợ lên lịch trình, lái xe và chụp ảnh cho khách. Tang thường kiếm được khoảng 500 - 1.000 NDT/ngày (khoảng 1,8-3,6 triệu đồng).

Thông qua công việc này, Tang có cơ hội gặp giáo sư, chủ doanh nghiệp và những người đến từ nhiều ngành nghề khác nhau, qua đó tiếp xúc với những trải nghiệm và kiến thức mà anh khó có được trong vòng tròn xã hội thông thường.

Với Tang, giá trị lớn nhất vẫn là trải nghiệm du lịch và gặp gỡ những người mới. Sau khi tốt nghiệp, anh vẫn chưa quyết định sẽ tiếp tục công việc linh hoạt này, làm sáng tạo nội dung trực tuyến hay tìm một công việc văn phòng truyền thống.

Tang trong 1 chuyến dẫn tour du lịch kiêm vai trò chụp ảnh, lên lịch trình

Không chỉ những công việc có kỹ năng rõ ràng như điều dưỡng hay quay phim mới được “đóng gói” thành dịch vụ. Một nhánh khác đang phát triển nhanh tại Trung Quốc là nền kinh tế cảm xúc, nơi người trẻ trả tiền để được lắng nghe, đồng hành hoặc thậm chí bị người lạ “mắng” cho tỉnh ra.

Taozai - Một influencer có gần 2 triệu người theo dõi, nổi tiếng với cách tư vấn tình cảm rất thẳng và gay gắt. Những người tự nhận mình là mù quáng trong tình yêu, tìm đến các buổi livestream hoặc dịch vụ tư vấn của anh để kể chuyện tình cảm. Thay vì an ủi, Taozai thường chỉ ra những điểm vô lý trong suy nghĩ của người đối diện. Một số người xem việc bị “mắng” như việc cần thiết. Người theo dõi có thể trả 1.800 NDT/năm (khoảng 6,48 triệu đồng) để trở thành thành viên, được ưu tiên tham gia livestream và tư vấn qua tin nhắn.

Người trẻ không còn tin vào khái niệm “công việc ổn định”

Những công việc nghe có vẻ kỳ lạ như trên, đang phản ánh một thay đổi lớn hơn trong cách người trẻ Trung Quốc nhìn nhận về việc kiếm tiền cũng như xây dựng sự nghiệp. Trong nhiều thập kỷ, một công việc ổn định trong cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn, từng được xem là lựa chọn lý tưởng. Nhưng ngày càng nhiều người trẻ không còn muốn đánh đổi toàn bộ thời gian để đổi lấy một vị trí cố định.

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, đến cuối năm 2025, khoảng 247 triệu người đang làm các hình thức việc làm linh hoạt, tương đương khoảng 30% lực lượng lao động, tăng mạnh so với khoảng 200 triệu người năm 2021. Nghiên cứu của Học viện Lao động và An sinh xã hội Trung Quốc cho thấy nhóm dưới 24 tuổi chiếm hơn một nửa số lao động linh hoạt trên các nền tảng.

Ảnh minh họa

Một báo cáo dựa trên dữ liệu tuyển dụng năm 2025 của Đại học Tế Nam và nền tảng tuyển dụng Zhaopin cũng cho thấy số tin tuyển dụng liên quan đến việc làm linh hoạt tăng 15,1% so với cùng kỳ, trong khi số người tìm việc tăng 11%.

Feng Shuaizhang - Trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội thuộc Đại học Tế Nam, nhận định mô hình này đang biến những công việc từng chỉ mang tính thời vụ hoặc làm thêm thành một nguồn thu nhập khả thi hơn. Các nền tảng số đóng vai trò kết nối nhu cầu rời rạc của khách hàng với những cá nhân sẵn sàng cung cấp dịch vụ.

Tuy nhiên, tự do không đồng nghĩa với không có đánh đổi. Người làm việc linh hoạt thường phải chấp nhận thu nhập biến động, ít phúc lợi hơn và con đường nghề nghiệp khó đoán định. 

Điều đáng chú ý là người trẻ Trung Quốc dường như không hoàn toàn quay lưng với sự ổn định. Họ chỉ muốn có thêm quyền quyết định xem sự ổn định đó nên được đánh đổi bằng bao nhiêu thời gian và tự do cá nhân.

Từ đưa ra người lạ đi khám, đi du lịch cùng khách, cho đến bán những dịch vụ mang lại giá trị cảm xúc như lắng nghe hay “mắng kế”, ranh giới giữa “công việc” và “dịch vụ” đang ngày càng mờ đi. Khi nền tảng số có thể kết nối một nhu cầu rất nhỏ với một đáp ứng sẵn có, dưới dạng chỉ cần có người cần, trẻ con có thể tìm ra một cách khác để kiếm tiền.

(Nguồn: SCMP, CNA)