Cách đây không lâu, tôi tình cờ nghe tin một bạn học cấp hai ngày trước nay đã "đổi đời". Cậu ấy giữ vị trí quản lý cấp cao tại một công ty niêm yết nổi tiếng, từng đầu tư vào vài ngành đang lên từ sớm và giờ đã tự do tài chính.

Thời đi học, cậu ấy không quá nổi bật, thành tích chỉ ở mức trung bình, gia cảnh bình thường, ngoại hình cũng không có gì đặc biệt. Nhưng cậu ấy tính cách rất dễ chịu, bạn bè gặp chuyện thường tìm đến vì cậu có nhiều ý tưởng và cách giải quyết linh hoạt.

Trò chuyện với vài bà mẹ khác, tôi phát hiện một điều thú vị là trong lớp học năm xưa, những người "sống tốt" nhất hiện tại dường như không phải là những học sinh từng đứng nhất, nhì.

Nhìn rộng ra mới thấy, chuỗi lo lắng kiểu "không học mẫu giáo tốt sẽ không vào được tiểu học tốt, rồi không vào được cấp hai tốt, cấp ba tốt, đại học tốt, công việc tốt, cuộc đời tốt" thực ra không phải kịch bản có xác suất cao như nhiều người vẫn nghĩ.

Nếu kéo dài trục thời gian đủ lâu, ta sẽ nhận ra thành tích ở một giai đoạn không thể quyết định thành tựu cuối cùng của một con người.

01

"Hiệu ứng hạng 10": Học sinh top giữa, tương lai đáng chờ đợi

Vài năm gần đây, trong giới giáo dục Trung Quốc xuất hiện khái niệm gọi là "hiệu ứng hạng 10". Ý nói rằng những học sinh xếp hạng trung bình khá ở tiểu học, khoảng từ hạng 7 đến 15 có xác suất cao bứt phá ở cấp hai, cấp ba, thậm chí sau khi đi làm, vượt qua cả những người từng đứng đầu.

Chu Vũ - một thầy giáo tại Trường Tiểu học Thiên Trường, Hàng Châu (Trung Quốc) phát hiện nhiều học sinh sau này trở thành phó giáo sư, quản lý cấp cao… lại là những em từng ở nhóm giữa. Trong khi đó, một số học sinh từng đứng top đầu lại có thành tựu khá bình thường.

Để kiểm chứng quan sát này, thầy đã dành gần 10 năm theo dõi 151 học sinh tốt nghiệp. Kết quả cho thấy:

Trong nhóm từng đứng top 5 môn chính ở tiểu học, có 43% tụt hạng khi lên trung học.

Trong nhóm xếp hạng 7-15 ở tiểu học, có tới 81,2% tăng hạng khi lên cấp hai, cấp ba.

Ảnh minh họa

Theo thầy Chu Vũ, học tập là một quá trình động. Thành tích tốt ở tiểu học không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xuất sắc ở trung học, càng không đảm bảo "thành công lớn" khi bước vào xã hội.

Tỷ phú Jack Ma cũng từng chia sẻ quan điểm tương tự trong một buổi phỏng vấn. Ông nói khi tuyển dụng, ông không quá ưu tiên những sinh viên top 3. Theo ông, nhiều người quen đứng đầu dễ bị "sốc" khi ra xã hội, vì họ tin rằng mình phải luôn giỏi nhất. Chỉ cần gặp thất bại nhỏ, họ đã dễ mất phương hướng.

Ngược lại, những người khoảng hạng 10, tức là học không theo kiểu "cày cuốc", có thời gian giao lưu, trải nghiệm đôi khi lại học được nhiều thứ ngoài sách vở hơn.

02

Vì sao "hiệu ứng hạng 10" tồn tại?

Điểm số cao dĩ nhiên là điều tốt. Nhưng khi bước vào đời, trẻ sẽ nhận ra điểm số không đại diện cho toàn bộ năng lực. So với việc chỉ chạy theo con số, việc phát triển kỹ năng và bản lĩnh mới là yếu tố quyết định lâu dài.

Thứ nhất: Học sinh top giữa thường là "cổ phiếu tiềm năng".

Các em không đứng trên đỉnh tháp, nhưng có độ linh hoạt cao. Ở một mức nhất định, để tăng thêm 1 điểm là vô cùng khó, và những học sinh top đầu đôi khi phải đánh đổi rất nhiều cho vài điểm số đó.

Trong khi đó, học sinh nhóm giữa áp lực nhẹ hơn, có thời gian theo đuổi sở thích, khám phá thế giới, va chạm thực tế. Một HR làm việc tại tập đoàn lớn từng chia sẻ về việc nhiều ứng viên có thành tích trung thượng khi đi học lại thể hiện tốt trong công việc, vì họ giàu năng lượng, biết xoay xở, có kinh nghiệm thực tế và tư duy linh hoạt.

Thứ hai: Tâm thế ổn định hơn.

Một học bá từng tự thừa nhận rằng bản thân không hề thích học, nhưng phải "cày" hơn tất cả để giành quyền lựa chọn ngành học. Với nhiều học sinh xuất sắc, chuỗi "điểm cao = đại học tốt = công việc tốt = cuộc đời tốt" trở thành canh bạc lớn nhất đời mình.

Tâm thế "phải luôn đứng đầu" có thể đưa người ta lên đỉnh cao, nhưng cũng dễ đẩy họ vào khủng hoảng nếu thất bại. Ngược lại, học sinh top giữa ít chịu áp lực "phải hoàn hảo", tâm lý linh hoạt hơn.

Giống như một cuộc chạy đường dài, người dẫn đầu nếu dốc toàn lực quá sớm sẽ nhanh kiệt sức. Người bám đuổi giữ nhịp độ ổn định lại có nhiều cơ hội bứt tốc ở chặng cuối.

Ảnh minh họa

Thứ ba: Quan hệ xã hội hài hòa hơn.

Nhà văn Lâm Thanh Huyền (Trung Quốc) từng nói: "Nhiều tinh hoa xã hội không phải người đứng đầu lớp, mà là nhóm hạng 7-17. Họ có thể làm bạn với học sinh giỏi lẫn học sinh yếu, nhờ đó học được nhiều điều ngoài sách vở".

Trong môi trường làm việc thực tế, phần lớn công việc không đòi hỏi trí tuệ siêu việt mà cần khả năng hợp tác, giao tiếp, chịu áp lực. Những kỹ năng mềm này đôi khi lại là điểm yếu của người quá tập trung vào thành tích.

Học sinh top giữa, nhờ quá trình va chạm và hòa nhập đa dạng, thường tích lũy được nền tảng quan hệ vững chắc. Điều đó giúp họ tiến xa hơn trong môi trường tập thể.

03

Nếu con bạn ở nhóm giữa, cha mẹ nên làm gì?

Nếu con đang ở mức trung bình khá, có lẽ phụ huynh không cần quá lo lắng. Vị trí này "tiến được, lui cũng không đến nỗi chạm đáy". Có thể bứt phá lên top đầu là tốt, nhưng nếu không, các em vẫn còn nhiều không gian phát triển.

Bất kỳ kỳ thi nào cũng có giới hạn, chỉ đo lường được một phần năng lực. Thay vì dồn toàn bộ năng lượng vào việc nâng thêm vài điểm số, cha mẹ có thể nhìn giáo dục như một hành trình dài: mở rộng tầm nhìn cho con, tạo điều kiện để con tiếp xúc đa dạng trải nghiệm, xây dựng sự tự tin.

Hiệu trưởng, đại biểu nhân dân Đường Giang Bằng (Trung Quốc) có câu: "Học sinh không có điểm số thì khó vượt qua kỳ thi hôm nay. Nhưng nếu chỉ có điểm số, các em cũng khó thắng được kỳ thi lớn của tương lai".

Giáo dục vốn là quá trình cá nhân hóa. Dù lý thuyết có hợp lý đến đâu, vẫn sẽ có ngoại lệ. Điều quan trọng là khích lệ trẻ, giúp trẻ tin vào chính mình.

Nếu ví con là con thuyền, cha mẹ chính là dòng nước nâng đỡ. Khi chỉ chăm chăm nhìn vào bảng điểm, ta có thể bỏ lỡ bức tranh lớn hơn. Chỉ khi "mực nước" của cha mẹ đủ rộng và đủ sâu, con thuyền mới có thể ra khơi xa.

Mong rằng mỗi đứa trẻ đều có thể đi vững vàng giữa sóng gió, tiến xa theo cách của riêng mình.

Theo Sohu