Khoảng trống tuổi già không hẳn là thiếu thốn vật chất hay thiếu người chăm sóc, mà chính là sự thiếu vắng những kết nối tinh thần thân thuộc. Nhận ra sự hữu hạn của thời gian sẽ giúp chúng ta biết cân bằng, chủ động dành cho đấng sinh thành những phút giây hiện diện có ý nghĩa ngay hôm nay.

Những khoảng trống tuổi già khó gọi thành tên

Bà Nguyễn Thị Sơn, 83 tuổi, ở Hà Nội có hai con gái đều định cư tại Pháp. Do hoàn cảnh gia đình nên các con thống nhất đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão ở xã Bình Minh, Hà Nội. Chia sẻ trên Dân trí, bà Sơn cho biết: "Mình vào đây là khỏe cho mình, mà cũng khỏe cho con cháu, để các con không phải lo lắng nhiều". Sau khi chồng mất, bà chuyển sang phòng đơn với chi phí khoảng 14 triệu đồng/tháng. Bà được theo dõi sức khỏe, hoạt động sinh hoạt phù hợp người cao tuổi như đi chùa, đi siêu thị... Mỗi khi nhớ con cháu, bà thường gọi điện sang Pháp để trò chuyện.

Bà Sơn hiện sống tại viện dưỡng lão ở xã Bình Minh, Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Ngoan/Dân trí)

Tại Trung Quốc, Tian Rui, 39 tuổi, đã thực hiện hơn 200 chuyến đi vào vùng núi Hồ Bắc để thăm cha mẹ già thay những người con làm ăn xa, có người ở cách quê tới 17.000km. Tian nhận ra, người già không thiếu quà cáp mà "điều họ thực sự muốn là biết con cái đang nghĩ đến mình và có người để trò chuyện". Dù được anh ghé thăm 5 lần, một cụ bà ngoài 80 tuổi vẫn luôn mong ngóng hỏi "khi nào cháu lại đến". Hay như trường hợp một cụ ông ngoài 70 tuổi qua đời chỉ sau 4 tháng Tian tới thăm, khiến thước phim anh ghi lại trở thành di vật cuối cùng của gia đình.

Hơn 200 chuyến đi đến vùng núi, Tian giúp kết nối cha mẹ già và con cái làm việc ở xa - Ảnh: SCMP

Những câu chuyện trên cho thấy sống xa con hay vào viện dưỡng lão không đồng nghĩa với cô đơn. Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ (NIA) phân biệt rõ cô đơn với sống một mình, bởi điều quan trọng là những kết nối có ý nghĩa và sự hỗ trợ họ nhận được. Sự cô đơn và cô lập xã hội ở người cao tuổi làm tăng nguy cơ trầm cảm, bệnh tim và suy giảm nhận thức. Do đó, NIA khuyến nghị người cao tuổi nên duy trì liên lạc với người thân và bạn bè qua các cuộc gặp gỡ, gọi điện hoặc nhắn tin.

Không phải việc gì con cái cũng phải tự tay làm hết

Yêu cầu con cái trưởng thành tự tay chăm sóc cha mẹ hằng ngày dần trở nên khó khăn. Tại Hải Phòng (Hải Dương cũ), ông Vương Đình Thi (trên 70 tuổi) bị hạn chế vận động sau tai nạn nhưng nhờ các tình nguyện viên Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau tới hỗ trợ tập đi và trò chuyện, tinh thần ông đã tốt hơn nhiều. Tương tự tại Đan Phượng (Hà Nội), bà Nguyễn Thị Phan (68 tuổi) chia sẻ trên Báo Nhân Dân: "Từ khi có Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau, tuần nào cũng có người qua thăm hỏi, tập thể dục cùng nhau, tôi thấy mình trẻ ra, không còn cô đơn nữa".

Các tình nguyện viên giúp ông Thi tập phục hồi sức khỏe sau tai nạn - Ảnh: Báo Hải Dương

Thực tế này cho thấy việc chăm sóc người già không chỉ là trách nhiệm của con cái. Hàng xóm, tình nguyện viên, người làm công tác xã hội hay viện dưỡng lão đều là những lớp hỗ trợ cần thiết khi con sống xa nhà. Luật Người cao tuổi tại Điều 10 cũng quy định phụng dưỡng bao gồm cả vật chất lẫn tinh thần, đồng thời cho phép ủy nhiệm cho cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ chăm sóc khi được sự đồng ý của người cao tuổi.

Định hướng này tiếp tục được mở rộng tại Quyết định 1116/QĐ-TTg (ban hành tháng 6/2026) với mục tiêu đến năm 2030 có 90% xã, phường, đặc khu có ít nhất một câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và một đội tình nguyện viên. Ít nhất 20% địa bàn cấp xã được định hướng thí điểm hoặc phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Những mô hình cộng đồng không thay thế đạo hiếu làm con nhưng giúp các gia đình nhỏ giải bài toán chăm sóc người già trong xã hội hiện đại.

Sự cô đơn ở người cao tuổi làm tăng nguy cơ trầm cảm, bệnh tim và suy giảm nhận thức - Ảnh: Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng

Làm cha mẹ, dành dụm bao nhiêu cho con cũng thấy chưa đủ. Đến lượt làm con, dù đã chu toàn tiền bạc hay thuê người chăm sóc, ta vẫn thấy như "mắc nợ" cha mẹ một điều gì. Có lẽ, khó nhất không phải là làm thêm bao nhiêu việc cho cha mẹ, mà là giữa những bộn bề cuộc sống, ta thực sự dành ra bao nhiêu phút giây hiện diện bên đấng sinh thành.