Năm 2025, Nga lần đầu tiên phát hiện ra trữ lượng lithium mới, một thành phần quan trọng của ngành công nghệ cao, sau hơn 20 năm. Thông tin này được Phó Thủ tướng Nga Dmitry Patrushev công bố tại cuộc họp của Cơ quan Liên bang về Sử dụng Tài nguyên Khoáng sản.

Theo ông, ngành công nghiệp khai thác mỏ đã tăng năng suất đối với một số kim loại quý hiếm: “Lần đầu tiên sau hơn 20 năm, các mỏ lithium mới, một thành phần không thể thiếu của ngành công nghệ cao, đã được phát hiện. Tất cả điều này rất quan trọng đối với việc đảm bảo sự độc lập về tài nguyên của đất nước chúng ta. Do đó, tất nhiên, tốc độ đã đạt được phải được duy trì.”

Theo Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Nga, trữ lượng oxit liti còn lại ở quốc gia này lên tới 3,5 triệu tấn. Con số này đủ để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế Nga.

Đầu tháng 3/2026, Nga đã nối lại hoạt động khai thác lithium sau 30 năm gián đoạn. Sản xuất thử nghiệm tại mỏ Kolmozerskoye ở vùng Murmansk được khởi động bởi một liên doanh giữa Rosatom và Nornickel - công ty Polar Lithium.

"Vàng trắng" – Động cơ thúc đẩy thế giới hiện đại

Lithium không phải là một nguyên tố mới, nhưng giá trị của nó đã thay đổi hoàn toàn kể từ khi thế giới bước vào cuộc cách mạng xe điện (EV). Tác dụng quan trọng nhất của lithium nằm ở khả năng lưu trữ năng lượng mật độ cao trong một trọng lượng cực nhẹ. So với các loại pin truyền thống, pin lithium-ion có khả năng sạc đi sạc lại nhiều lần với hiệu suất vượt trội, ít bị hao mòn và không gây hiệu ứng nhớ.

Không chỉ dừng lại ở những chiếc điện thoại thông minh hay máy tính xách tay trong túi quần bạn, lithium hiện nay là thành phần cốt lõi của các cụm pin xe điện. Một bộ pin xe Tesla trung bình cần khoảng 7-10kg lithium nguyên chất. Ngoài ra, nó còn là thành phần quan trọng cho năng lượng tái tạo: các trang trại điện gió và điện mặt trời cần những hệ thống lưu trữ năng lượng khổng lồ bằng lithium để duy trì dòng điện khi trời không có nắng hoặc gió.

Nghịch lý khai thác: Tài nguyên dồi dào nhưng khó chạm tới

Mặc dù Lithium không phải là nguyên tố hiếm trên vỏ trái đất, nhưng việc đưa nó từ lòng đất vào các tế bào pin là một thách thức khổng lồ về mặt công nghệ và môi trường. Hiện nay, có hai phương pháp khai thác chính, và cả hai đều đối mặt với những rào cản riêng biệt:

Khai thác từ quặng đá cứng (như tại Úc hoặc Nga): Quặng phải được đào lên, nghiền nhỏ và nung ở nhiệt độ cực cao bằng hóa chất để tách Lithium. Quy trình này tiêu tốn năng lượng khủng khiếp và phát thải lượng lớn CO2.

Khai thác từ hồ nước muối: Người ta bơm nước muối từ dưới lòng đất lên các hồ chứa khổng lồ và chờ ánh nắng mặt trời làm bay hơi nước trong hàng tháng trời. Phương pháp này rẻ hơn nhưng lại tiêu tốn hàng triệu lít nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và nguồn nước của cư dân địa phương.

Thách thức lớn nhất nằm ở độ tinh khiết. Lithium dùng cho pin yêu cầu độ tinh khiết lên tới 99,5%. Chỉ cần một lượng nhỏ tạp chất cũng có thể khiến pin bị chập cháy hoặc giảm tuổi thọ đáng kể. Việc xây dựng một nhà máy tinh chế đạt chuẩn thường mất từ 5 đến 10 năm, khiến nguồn cung luôn chạy sau nhu cầu.

Tại sao các quốc gia "phát cuồng" vì lithium?

Lý do không chỉ nằm ở kinh tế, mà còn ở nhiều lý do khác nhau. Khi thế giới cam kết cắt giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), lithium trở thành loại "dầu mỏ mới". Quốc gia nào không tự chủ được nguồn cung lithium sẽ đối mặt với nguy cơ bị tụt hậu trong ngành công nghiệp ô tô và phụ thuộc hoàn toàn vào các đối thủ ngoại bang.

Hiện nay, Trung Quốc đang chiếm ưu thế tuyệt đối khi kiểm soát phần lớn năng lực tinh chế Lithium toàn cầu. Điều này buộc các cường quốc khác như Mỹ, EU và Nga phải ráo riết tìm kiếm các mỏ mới hoặc phát triển công nghệ tái chế. 

Từ việc cung cấp năng lượng cho những thiết bị nhỏ nhất đến việc vận hành cả một hệ thống giao thông xanh, lithium đang tái định hình lại cách thế giới vận hành. Tuy nhiên, cái giá phải trả về môi trường và những khó khăn trong khai thác đòi hỏi các quốc gia phải tìm kiếm những công nghệ khai thác bền vững hơn để "vàng trắng" thực sự là nguồn năng lượng sạch cho tương lai.