"Thời đại nào rồi mà vẫn còn dạy tiếng Anh kiểu này?" - câu hỏi đầy thảng thốt của một tài khoản mạng xã hội mới đây đã khơi mào cho một cuộc tranh luận nảy lửa. Nguồn cơn bắt đầu từ hình ảnh chụp lại trang vở học thêm của một học sinh tiểu học ở vùng quê, nơi các từ vựng quen thuộc như juice, lemonade, water hay các tháng trong năm như January, March được "Việt hóa" hoàn toàn bằng những cụm từ đọc bồi như "dui s", "mát chơ", "loớt thơ đây".

Ngay lập tức, một làn sóng tranh luận gay gắt đã nổ ra, bóc tách những góc khuất về phương pháp giáo dục ngoại ngữ và sự chênh lệch điều kiện học tập giữa thành thị với nông thôn hiện nay.

Theo chia sẻ của người đăng bài, đây là giáo án của một giáo viên mở lớp dạy thêm ở địa phương. "Ở quê có cô giáo học cao đẳng ra, biết tiếng Anh và mở lớp dạy. Đây là những gì cô ấy dạy. Mình không nghĩ bây giờ vẫn còn phương pháp dạy phát âm như thế này", người này viết.

Ngay sau khi xuất hiện, bài đăng thu hút hàng nghìn lượt bình luận.

Những hình ảnh gây tranh cãi

Phần lớn ý kiến đều tỏ ra hoảng hốt trước phương pháp dạy học này. Nhiều tài khoản thẳng thắn bình luận: "Chạy ngay đi nhé, cho học thế này sau quen là hỏng hết", hay "Âm bồi mà dạy học sinh thì sau này rất khó sửa, nhất là mấy từ như số 7 mấy bạn sẽ đọc rời ra".

Lý do khiến phương pháp này bị chỉ trích dữ dội là bởi tiếng Việt và tiếng Anh có hệ thống âm thanh hoàn toàn khác nhau. Việc cố tình "Việt hóa" cách đọc bằng các ký tự Latinh thông thường sẽ làm biến mất hoàn toàn các âm đuôi (ending sounds) vô cùng quan trọng như âm /s/, /z/, /t/, /d/, đồng thời làm sai lệch trọng âm và ngữ điệu của từ.

Việc học theo lối mòn này sẽ tạo thành một phản xạ phát âm sai bén rễ sâu vào tư duy của trẻ. Sau này khi lên các cấp học cao hơn, các em sẽ gặp rào cản cực lớn trong việc nghe hiểu người bản xứ và mất rất nhiều thời gian để "đập đi xây lại" từ đầu. Nhiều người cũng bày tỏ sự lo ngại về năng lực của người dạy ở các lớp học tự phát tại địa phương, khi cho rằng việc đi dạy liên quan lớn đến uy tín nhưng kiến thức chưa chuẩn chỉnh có thể làm ảnh hưởng đến cả một thế hệ học sinh.

Ở một góc nhìn khác, không ít ý kiến lại lên tiếng bênh vực hoặc chỉ ra những nguyên nhân thực tế dẫn đến sự tồn tại của phương pháp này. Một số người từng đi dạy tiểu học chia sẻ: "Học sinh tiểu học chưa đủ khả năng học bảng phiên âm quốc tế IPA, đòi hiểu và học chuẩn thì khó". Thậm chí, một số giáo viên còn cho biết chính phụ huynh ở quê là người chủ động yêu cầu thầy cô phải viết chữ tiếng Việt ra như vậy để khi về nhà, bố mẹ không biết tiếng Anh vẫn có thể nhìn vào đó để dò bài hoặc nhắc nhở con đọc bài được.

Bên cạnh đó, một giả thiết khác được đặt ra là do học sinh tự ý viết vào để dễ nhớ chứ không hẳn do giáo viên yêu cầu: "Bạn hỏi kỹ lại bé xem, vì mình dạy học sinh nghe mình đọc xong cũng tự viết phiên âm kiểu tiếng Việt như kia để nhớ cách đọc, chứ mình không hề bảo hay viết mẫu". Ở những vùng quê, tỉnh lẻ, khi các em không có điều kiện tiếp cận với giáo viên bản xứ, trung tâm CLC hay các thiết bị công nghệ để nghe file audio chuẩn, thì việc dùng "âm bồi" được coi như một giải pháp tình thế, giúp các em giải quyết bài toán ghi nhớ trước mắt để vượt qua các bài kiểm tra trên lớp.

Với thắc mắc này, người đăng bài khẳng định đây là nội dung cô giáo ghi lên bảng, học sinh chép lại.

Dù nhìn nhận dưới góc độ nào, sự việc này cũng phản ánh một thực trạng rõ rệt về sự chênh lệch và phân hóa chất lượng giáo dục tiếng Anh giữa các vùng miền. Để thay thế hoàn toàn phương pháp "đọc bồi" lạc hậu, trẻ em cần được tiếp cận với các phương pháp khoa học hơn như Phonics (đánh vần) kết hợp với trò chơi tương tác ngay từ nhỏ.

Trong bối cảnh trẻ em hiện nay có nhiều điều kiện tiếp cận nguồn học liệu số, video, bài hát và từ điển có phát âm chuẩn của người bản ngữ, nhiều phụ huynh cho rằng việc đầu tư cho kỹ năng phát âm ngay từ những bước đầu sẽ giúp trẻ tự tin hơn trong quá trình học ngoại ngữ về lâu dài.