Câu tục ngữ dân gian "con hư tại mẹ" từ lâu đã bị nhiều người phản đối vì cho rằng mang tính định kiến giới. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của khoa học hành vi và tâm lý học gia đình, câu nói này lại chứa đựng một sự thật cốt lõi về tầm ảnh hưởng tuyệt đối của người mẹ đối với quá trình định hình nhân cách của đứa trẻ.

Trong xã hội hiện đại, việc giáo dục một đứa trẻ là trách nhiệm chung của cả gia đình và nhà trường. Thế nhưng, chúng ta không thể phủ nhận một thực tế rằng, người mẹ luôn là người có mật độ tiếp xúc, chăm sóc và ảnh hưởng sâu sắc nhất đến thế giới tinh thần của con cái từ khi còn trong bụng mẹ cho đến lúc trưởng thành. 

Tâm lý học phát triển gọi người mẹ là "người chăm sóc cốt lõi". Sự "hư" của một đứa trẻ, bao gồm các hành vi lệch chuẩn, sự bất ổn cảm xúc hay lối sống ích kỷ... phần lớn là tấm gương phản chiếu lại những lỗ hổng trong phương pháp giáo dục và trạng thái tâm lý của người mẹ. Dưới đây là 3 lý do khoa học chứng minh vì sao câu nói "con hư tại mẹ" có những giá trị cốt lõi không thể phủ nhận:

Người mẹ là kiến trúc sư trưởng định hình nên hệ thống quản trị cảm xúc của con thông qua thuyết gắn bó

Ngay từ khi chào đời, mối liên kết giữa mẹ và con không chỉ là sợi dây sinh học mà là một mối quan hệ tâm lý mang tính quyết định. Theo thuyết gắn bó của tâm lý học, cách người mẹ phản hồi trước những nhu cầu khóc lóc, đói khát, sợ hãi của trẻ trong 3 năm đầu đời sẽ xây dựng nên mô hình hoạt động nội tâm của đứa trẻ đó. Người mẹ điềm tĩnh, bao dung và nhạy bén sẽ giúp con hình thành cơ chế gắn bó an toàn. Ngược lại, một người mẹ luôn lo âu, độc đoán hoặc thờ ơ sẽ đẩy con vào trạng thái gắn bó bất an.

Ảnh minh họa

Khi một người mẹ không kiểm soát được cảm xúc của chính mình, thường xuyên bùng nổ cơn giận dữ vô cớ hoặc dùng bạo lực ngôn từ ngoài xã hội để giáo huấn con, bộ não của đứa trẻ sẽ tự động hấp thụ các hành vi đó. Con học cách giải quyết mâu thuẫn bằng sự hung hãn, nổi loạn hoặc nhu nhược. Sự "hư" của trẻ lúc này thực chất là một cơ chế tự vệ lệch lạc được sao chép nguyên bản từ người mẹ. Trẻ không thể có một chỉ số trí tuệ cảm xúc (EQ) cao và lành mạnh nếu như người trực tiếp nuôi dưỡng chúng mỗi ngày luôn sống trong sự tiêu cực và bất ổn.

Hệ thống tế bào thần kinh phản chiếu biến người mẹ thành tấm gương hành vi trực tiếp của đứa trẻ

Khoa học thần kinh đã khám phá ra sự tồn tại của tế bào thần kinh phản chiếu trong bộ não con người. Hệ thống này cho phép đứa trẻ tự động bắt chước các hành động, biểu cảm, thái độ và thói quen của người mà chúng tiếp xúc nhiều nhất mà không cần qua trường lớp giáo dục nào. Trong phần lớn các gia đình Việt, mẹ là người đồng hành chính trong việc học hành, ăn uống và sinh hoạt hàng ngày của con. Do đó, phong cách sống của người mẹ chính là khuôn mẫu định hình nên hành vi của đứa trẻ.

Nếu một người mẹ có thói quen nuông chiều con vô lối, sẵn sàng giành làm hết mọi việc nhà, biến bàn ăn thành nơi phục vụ con tận miệng, đứa trẻ sẽ tự động lớn lên với tư duy đặc quyền và sự ích kỷ. Nếu người mẹ có thói quen nói xấu sau lưng người khác, hạch sách nhân viên phục vụ khi đi ăn ngoài, đứa trẻ cũng sẽ coi sự thiếu tôn trọng đó là chuẩn mực ứng xử xã hội. Sự ngỗ ngược, lười biếng hay vô ơn của con trẻ không tự nhiên sinh ra, nó được nuôi dưỡng từng ngày từ chính những thói quen vô tình mà người mẹ dung túng trong không gian gia đình.

Người mẹ nắm giữ chìa khóa thiết lập ranh giới kỷ luật nhưng lại dễ rơi vào cái bẫy cảm xúc

Một lý do khiến người mẹ ảnh hưởng lớn đến sự thành bại trong nhân cách của con là vì họ thường là người trực tiếp đưa ra các quy tắc sinh hoạt trong nhà. Tuy nhiên, do thiên tính giàu tình cảm và sự trắc ẩn, người mẹ cũng là đối tượng dễ bị con cái "thao túng" nhất. Nhiều người mẹ vì quá xót con, không nỡ thấy con khóc lóc hay chịu khổ nên đã liên tục thỏa hiệp, phá vỡ các ranh giới kỷ luật do chính mình hoặc người cha đặt ra.

Sự bất nhất trong phương pháp giáo dục của người mẹ, lúc thì nghiêm khắc quá mức, lúc lại bao che, dung túng sẽ khiến đứa trẻ mất đi phương hướng nhận thức về đúng sai. Trẻ sẽ học được cách nhìn nét mặt của mẹ để lách luật, trở nên bướng bỉnh và coi thường các quy chuẩn kỷ luật xã hội. Tâm lý học hành vi khẳng định rằng, một đứa trẻ thiếu tính tự luật, thích chống đối thường là sản phẩm của một quá trình nuôi dạy thiếu nhất quán, nơi tình yêu thương của người mẹ bị trộn lẫn với sự nhu nhược và nỗi sợ hãi con cái phải chịu tổn thương.

Ảnh minh họa

Sau tất cả, hiểu đúng câu nói "con hư tại mẹ" không phải là để xã hội trút hết mọi gánh nặng và trách nhiệm lên vai người phụ nữ, mà là để khẳng định thiên chức và quyền lực tinh thần khổng lồ của người mẹ trong gia đình. 

Làm mẹ chưa bao giờ là một công việc dễ dàng, đó là một hành trình tự tu sửa và quản trị bản thân nghiêm túc trước khi muốn giáo dục một đứa trẻ. Nhận thức được tầm ảnh hưởng tuyệt đối của mình sẽ giúp các người mẹ tỉnh táo hơn, biết cách buông bỏ những nuông chiều vô lối, giữ sự điềm tĩnh trong giao tiếp và thiết lập những ranh giới kỷ luật văn minh, từ đó nuôi dưỡng nên những đứa trẻ lành mạnh, thấu cảm và vững vàng bước vào đời.