Cuối tuần trước, tôi đến nhà chị họ chơi. Con trai chị vừa thi giữa kỳ xong, kết quả khá ổn. Chị tôi mừng lắm, rút ngay điện thoại ra tuyên bố: "Cục cưng muốn gì nào? Nói đi mẹ mua tặng luôn!". Mắt cậu bé sáng rực: "Con muốn máy chơi game đời mới nhất!"

Chốt đơn, thanh toán, hàng giao ngay ngày hôm sau. Cậu con trai ôm khư khư chiếc máy chơi cả ngày, đến bữa cũng chẳng buồn ăn. Nhìn cảnh đó, chị tôi cảm thán: "Trẻ con bây giờ sướng thật, muốn gì có nấy."

Tôi mỉm cười không nói, nhưng trong lòng lại gợn lên một câu hỏi: Liệu sự "sung sướng" này có thực sự mang lại hạnh phúc cho đứa trẻ? Và nếu có, nó sẽ kéo dài được bao lâu?

Cạm bẫy mang tên "Niềm vui tiêu dùng"

Tôi không phản đối việc mua đồ cho con, cũng không nói rằng không nên thưởng khi con làm tốt. Nhưng tôi nhận ra một thực trạng: Nhiều phụ huynh đang vô thức rơi vào một vòng lặp dùng vật chất để dỗ dành, để khen thưởng, để bù đắp, và thậm chí là để... thay thế sự đồng hành.

- Máy game mua về, trẻ hào hứng được ba ngày, sau đó bắt đầu kêu: "Chán quá, có cái gì khác không?"

- Đồ chơi mới bóc tem, chơi chưa đầy nửa tiếng đã vứt xó, mắt lại dòm ngó món đồ tiếp theo.

- Dẫn con đi ăn một bữa thịnh soạn, trên đường về nhà con đã hỏi: "Mai mình ăn gì hả mẹ?"

Ngày càng nhiều cha mẹ than phiền: Trẻ con bây giờ khó bảo, không biết thỏa mãn và chẳng biết trân trọng. Bạn cho con cái này, con lập tức đòi cái kia. Bạn đáp ứng hôm nay, ngày mai con sẽ đưa ra yêu cầu cao hơn.

Ảnh minh họa

Mọi thứ giống như một cái hố không đáy. Tại sao lại như vậy?

Câu trả lời nằm ở chỗ: Chúng ta đang cho con quá nhiều "Niềm vui tiêu dùng".

Đó là loại niềm vui có được mà không cần nỗ lực, không cần chờ đợi, không cần vượt qua khó khăn, chỉ cần chi tiền là có ngay lập tức. Những niềm vui này đến nhanh, đi cũng nhanh, và đặc biệt là nó có tính "nhờn thuốc". Lần trước ăn một cây kem là vui, lần sau phải ăn hai cây mới đủ.

Khi bộ não bị "nuông chiều" bởi sự thỏa mãn tức thì

Não bộ của trẻ em đang trong giai đoạn phát triển với tính linh hoạt thần kinh rất cao. Khi trẻ quen với cảm giác được thỏa mãn tức thì, trẻ sẽ ngày càng khó chấp nhận những niềm vui cần sự kiên trì và nỗ lực mới có được.

Ví dụ:

- Niềm vui khi tĩnh tâm đọc hết một cuốn sách.

- Niềm vui khi tập thành thạo một bản nhạc.

- Niềm vui khi tự mình giải được một bài toán khó.

Những niềm vui này đến chậm, nhưng chúng sâu sắc và bền vững. Ngược lại, một đứa trẻ được "nuôi lớn" bằng niềm vui tiêu dùng sẽ không còn kiên nhẫn để đợi chờ. Nếu không có kết quả ngay lập tức, trẻ sẽ cáu gắt, bực bội và mất kiểm soát cảm xúc.

Đây không phải lỗi của trẻ, mà là do người lớn đã thiết lập cho chúng một mô hình hạnh phúc không lành mạnh.

Bài học từ "Cuốn sổ ước nguyện"

Tôi biết một người mẹ có cách làm rất đáng học hỏi. Con gái chị lúc nhỏ cũng rất hay đòi mua đồ, thấy bạn có gì là muốn có cái đó. Chị không nuông chiều, cũng không từ chối cực đoan, mà cùng con lập ra một "Cuốn sổ ước nguyện".

Bất cứ khi nào muốn món đồ gì, cô bé phải viết hoặc vẽ nó vào sổ, sau đó tự tìm cách "tích lũy". Làm việc nhà để kiếm tiền tiêu vặt, đạt điểm cao để nhận thưởng, hoặc tiết kiệm tiền lì xì. Để mua một món đồ lớn, cô bé có thể phải để dành suốt vài tháng.

Thời gian đầu, cô bé không quen, suốt ngày nài nỉ: "Mẹ mua trước đi, con sẽ trả sau mà". Nhưng người mẹ chỉ mỉm cười lắc đầu, kiên trì để con tự tích lũy.

Nửa năm sau, cô bé tự mua được chiếc xe đạp hằng mơ ước bằng chính tiền của mình. Hôm đó, cô bé vui sướng đạp hết vòng này đến vòng khác, rồi nghiêm túc nói với mẹ: "Mẹ ơi, chiếc xe này là thành quả lao động của con, con sẽ giữ gìn nó thật cẩn thận."

Cùng một món đồ, nhưng quá trình "có được" khác nhau sẽ tạo ra thái độ hoàn toàn khác nhau:

- Được cho sẵn: Trẻ coi đó là lẽ đương nhiên, không biết trân trọng.

- Nỗ lực mà có: Trẻ hiểu sự vất vả, trân trọng từ tận đáy lòng.

Quan trọng hơn, qua quá trình này, trẻ học được cách trì hoãn sự thỏa mãn, học cách quản lý mục tiêu và nỗ lực vì mong muốn của mình. Những năng lực này quý giá hơn gấp bội so với bất kỳ món đồ chơi hay bữa ăn sang trọng nào.

Đừng để vật chất trở thành ngôn ngữ yêu thương duy nhất

Cha mẹ nào cũng muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất, đó là bản năng. Nhưng xin đừng để việc mua sắm trở thành cách duy nhất để kết nối với con, đừng để vật chất trở thành ngôn ngữ duy nhất để biểu đạt tình yêu.

Thứ trẻ cần không chỉ là đồ vật, mà là thời gian bạn cùng con xếp gỗ, cùng đọc truyện, cùng chạy nhảy trong công viên. Những giây phút đó có thể không tốn một xu, nhưng niềm vui nó mang lại thì không món đồ chơi nào thay thế được.

- Tiền mua được đồ chơi, nhưng không mua được lòng biết ơn.

- Tiền mua được quà cáp, nhưng không mua được tính tự giác.

- Tiền mua được nụ cười tạm thời, nhưng không mua được sự thỏa mãn nội tại bền vững.

Vì vậy, lần tới khi con nói: "Mẹ ơi con muốn...", bạn không nhất thiết phải nói "Đồng ý" ngay, cũng không cần gạt phắt "Không được". Hãy ngồi xuống, nhìn vào mắt con và nói: "Món đồ này tuyệt đấy, chúng ta cùng nghĩ xem làm cách nào để có được nó nhé."

Hãy cùng con lên kế hoạch, cùng chờ đợi và cùng nỗ lực. Quá trình đó trân quý hơn bản thân món đồ rất nhiều.

Trẻ em không cần những món đồ chơi đắt tiền hơn, chúng cần một tuổi thơ không bị vật chất "thuần hóa".

Nguồn: Sohu