Tháng 12/2025, ngành công nghiệp hàng không vũ trụ Trung Quốc chứng kiến hai vụ phóng tên lửa: Zhuque-3 của công ty tư nhân LandSpace và Long March 12A thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc. Cả hai đều đưa tải trọng của mình vào quỹ đạo đã định trước một cách chính xác. Thế nhưng, cả hai đều không hoàn thành nhiệm vụ trở về do sự cố bất ngờ với hệ thống phanh vào phút chót.

Những năm gần đây, Trung Quốc vẫn chưa thể nghiên cứu thành công tên lửa tái sử dụng hoàn chỉnh. Trong khi đó, SpaceX của Elon Musk đã làm chủ công nghệ này từ nhiều năm nay. Dưới áp lực cạnh tranh, cả các công ty tên lửa nhà nước và tư nhân của Trung Quốc đều đang đẩy nhanh việc thử nghiệm các nguyên mẫu tên lửa tái sử dụng do trong nước phát triển.

Khả năng tái sử dụng được coi là yếu tố then chốt giúp giảm chi phí phóng, từ đó làm cho việc đưa vệ tinh vào không gian trở nên khả thi hơn về mặt chi phí.

Nguyên nhân nằm ở đâu?

Khi vệ tinh Zhuque-3 được phóng, nhóm Blue Arrow đã đặc biệt thiết lập một hệ thống chụp ảnh 4D gồm 150 camera xung quanh nó để ghi lại khoảnh khắc chuyến bay đầu tiên.

Ngay khi bốc cháy, tên lửa đạt được lực đẩy 750 tấn và ngọn lửa đuôi 2500 độ. Mặc dù các camera được bảo vệ, sóng xung kích đã khiến nhiều thiết bị tan chảy ngay tại chỗ, và một số thậm chí còn bị vỡ vụn lớp vỏ ngoài.

Các kỹ thuật viên làm việc suốt đêm nhưng chỉ thu được chưa đến 20 giây cảnh quay từ đống sắt vụn. Zhuque-3 đã thực hiện một loạt các thao tác cực kỳ khó khăn trong không gian, bao gồm cả việc tái nhập khí quyển ở tốc độ siêu âm, lật tư thế và thậm chí cả việc triển khai cánh lưới; tất cả các thao tác trước đó đều gần như hoàn hảo.

Chỉ cách mặt đất 2 km, khi cần thực hiện "lần đánh lửa thứ hai" cuối cùng để hạ cánh, động cơ đã gặp sự cố. Tên lửa mất kiểm soát và lao xuống đất.

Tình hình cũng không khả quan hơn nhiều đối với Long March 12A. Theo báo cáo tại chỗ, chỉ có hai động cơ hoạt động bình thường, trong khi động cơ còn lại hoàn toàn không khởi động được. 

Những bức ảnh từ hiện trường vụ tai nạn cho thấy cấu trúc khoang động cơ bị biến dạng nghiêm trọng, và phần trên của tầng thứ nhất vẫn đang bốc cháy. 

Khi phân tích kỹ hai vụ tai nạn này, một điểm chung hiện ra: phanh khẩn cấp giữa không trung. Một động cơ tên lửa thông thường chỉ cần tạo ra đủ năng lượng để phóng tải trọng. Nhưng một động cơ tên lửa muốn quay trở lại Trái đất cần phải phức tạp và chính xác hơn.

Thử thách cốt lõi ở đây được gọi là điều chỉnh công suất trên phạm vi rộng. Việc khiến một cỗ máy được thiết kế để tạo ra sức công phá mạnh mẽ lại hoạt động ổn định ở thời điểm quan trọng này đi ngược lại "bản chất" của nó.

Trong điều kiện lực đẩy thấp, hiện tượng dao động áp suất rất dễ xảy ra bên trong buồng đốt động cơ. Những dao động này, ở mức độ nhẹ nhất, có thể làm giảm đáng kể độ chính xác điều khiển, và ở mức độ nghiêm trọng hơn, có thể trực tiếp dẫn đến quá trình đốt cháy không ổn định và gây ra vụ nổ.

Không bỏ cuộc

Vào đầu năm 2026, căn cứ tên lửa cứu hộ và tái sử dụng trên biển đầu tiên của Trung Quốc đã được khởi công xây dựng tại Hàng Châu. Điều này có nghĩa là chương trình vũ trụ của Trung Quốc không còn hoạt động theo mô hình rời rạc, "phóng từng tên lửa một", mà đang hướng tới một "cửa hàng 4S tên lửa" và một "nhà máy sản xuất theo dây chuyền".

Trên cơ sở này, tên lửa Qiantang trong tương lai sẽ có thân bằng thép không gỉ, và tầng đầu tiên được thiết kế để tái sử dụng đến 20 lần. Khi đó, chi phí phóng mỗi kilogram tải trọng có thể được giữ ở mức dưới 20.000 NDT.

Mặc dù chưa thành công nhưng Trung Quốc đã chứng minh rằng mình đang dần bắt kịp các công ty của Mỹ để có được khả năng phóng tên lửa tái sử dụng, triển khai các chòm sao vệ tinh khổng lồ của riêng mình và thách thức vị thế thống trị của Mỹ trong không gian. 

Thùy Anh