Mùa hè năm nay, dịch vụ xếp hàng thuê ở New York bận rộn hơn bao giờ hết. Robert Samuel, người sáng lập công ty Same Ole Line Dudes, nói với Eater rằng nghề này vốn luôn tồn tại, nhưng mạng xã hội đã thổi nó lên một quy mô khác, và anh đổ lỗi cho TikTok nhiều hơn bất kỳ nền tảng nào.

Trước đó, hồi tháng 5/2025, Fortune cho biết đội của anh có 45 người, nhận đứng xếp hàng cho mọi thứ từ phiên tòa xử Sean "Diddy" Combs, các buổi sample sale thời trang, vé Broadway cho tới những quán ăn viral, với mức thu thường rơi vào khoảng 25 đến 37,5 USD mỗi giờ.

Đó không phải một trò vui. 

Đó là một mô hình dịch vụ có bảng giá, có phụ phí và có điều khoản miễn trừ trách nhiệm.

Khi thời gian chờ đợi được niêm yết theo giờ

Nhìn vào bảng giá công khai của Same Ole Line Dudes sẽ thấy toàn bộ tư duy vận hành. Thời tiết dưới 0 độ C, mưa, tuyết, gió lớn hoặc nắng trên 35 độ C đều bị tính thêm phí theo giờ, có mức trần cho mỗi người xếp hàng. Ca kéo dài qua khoảng nửa đêm đến 7 giờ sáng chịu thêm phụ phí riêng. Và quan trọng nhất, công ty ghi rõ khách hàng đang trả tiền cho thời gian và công sức của đội ngũ chứ không phải cho một chỗ ngồi được bảo đảm, nên mọi khoản thanh toán đều không hoàn lại kể cả khi nhà hàng hết chỗ.

Đây chính là điểm khiến nghề xếp hàng thuê đáng phân tích hơn là đáng cười. Nó lấy một thứ trước nay không có giá, là thời gian chờ đợi vô ích của người khác, rồi biến nó thành một sản phẩm có đơn vị tính, có định giá theo rủi ro thời tiết và có điều khoản chuyển giao rủi ro về phía người mua. 

Nói cách khác, cái được bán không phải là sức lao động đứng yên một chỗ, mà là quyền không phải chịu đựng.

Bản thân xuất phát điểm của mô hình cũng rất đúng chất kinh tế vỉa hè. Theo Yahoo Finance dẫn lại, Samuel bắt đầu năm 2012 khi mất việc ở AT&T, đăng quảng cáo trên Craigslist nhận xếp hàng mua iPhone 5, và kiếm được 325 USD cho lần đầu tiên.

Mười mấy năm sau, thứ anh xây được không phải một công việc mà là một hệ thống điều phối nhân lực theo yêu cầu, thứ mà giới startup vẫn gọi bằng cái tên hoa mỹ là nền tảng.

Trả tiền cho rủi ro, cho dữ liệu và cho những việc không ai muốn làm

Nhóm nghề thứ hai tồn tại vì một lý do lạnh lùng hơn: có những dữ liệu và vật liệu mà máy móc chưa thay thế được con người.

Người vắt nọc rắn là ví dụ rõ nhất. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 4,5 đến 5,4 triệu người bị rắn cắn, trong đó 1,8 đến 2,7 triệu ca bị nhiễm độc và từ 81.000 đến 138.000 người tử vong, chưa kể khoảng 400.000 trường hợp mang di chứng vĩnh viễn. WHO cũng thừa nhận thị trường huyết thanh kháng nọc đang gặp vấn đề nghiêm trọng: dữ liệu dịch tễ yếu khiến nhu cầu bị đánh giá thấp, nhà sản xuất rút lui, giá một số sản phẩm tăng vọt trong hai thập kỷ qua đến mức phần lớn bệnh nhân không kham nổi. Toàn bộ chuỗi cứu người đó bắt đầu từ một người cầm đầu rắn hổ mang áp vào miệng lọ thủy tinh.

Nghịch lý là mức lương.

Theo dữ liệu của ZipRecruiter cập nhật tháng 5/2026, thu nhập trung bình của nghề này tại Mỹ khoảng 33.600 USD một năm, tức chỉ nhỉnh hơn 16 USD mỗi giờ, trong khi các ước tính ngành thường nói mỗi gram nọc của một số loài có thể bán với giá hàng nghìn USD. Công việc cũng không hào nhoáng như hình dung.

Các mô tả về quy trình tại Viện Butantan của Brazil, một trong những cơ sở sản xuất nọc lâu đời nhất thế giới, cho thấy mỗi con rắn chỉ được vắt nọc khoảng một lần mỗi tháng, phần lớn thời gian còn lại của kỹ thuật viên dành cho việc cho ăn, dọn chuồng, theo dõi sức khỏe đàn rắn và khử trùng dụng cụ.

Nghề lặn vớt bóng golf cũng vậy. 

Cục Thống kê Lao động Mỹ từng đưa nghề này vào loạt bài giới thiệu những công việc ít ai biết, mô tả họ làm việc theo nhóm vì lý do an toàn, thường quỳ trong bùn để mò bóng, đối mặt với cá sấu và những vật thể giấu dưới nước, trong khi bộ đồ lặn nặng nề khiến một sợi cước câu cá cũng có thể trở thành cái bẫy chết người. Thu nhập thì tính theo từng quả bóng. Tạp chí Scuba Diving cho biết công ty thu hồi bóng thường ký hợp đồng độc quyền với sân golf và trả lại sân khoảng 8 đến 10 cent mỗi quả. ESPN từng ước tính ít nhất 200 triệu quả bóng bị mất mỗi năm tại Mỹ và những thợ lặn giỏi báo thu nhập từ 50.000 đến 100.000 USD một năm.

Cái giá của khoản thu nhập đó rất cụ thể. CNN tháng 3/2025 kể về Jim Best, người có thời điểm làm việc tại 65 sân golf dọc bờ Đông nước Mỹ và vớt tới hai triệu quả bóng mỗi năm, từng bị một con cá sấu lao thẳng vào bình dưỡng khí. Trước đó, CNN cũng ghi nhận trường hợp một thợ lặn 29 tuổi ở Nam Phi thiệt mạng vì cá sấu khi đi nhặt bóng.

Ở phía ngược lại của thang rủi ro là nghề ngủ thuê, và đây là nơi số tiền trở nên bất ngờ. Trong nghiên cứu AGBRESA do NASA phối hợp với Cơ quan Vũ trụ châu Âu và Trung tâm Hàng không Vũ trụ Đức thực hiện tại Cologne, tình nguyện viên nằm giường nghiêng xuống 6 độ suốt 60 ngày để mô phỏng tác động của môi trường vi trọng lực, và được trả khoảng 18.500 USD, tương đương gần 500 triệu đồng, theo tường thuật của CNBC và NBC News.

Một vòng tuyển sau đó tại Đức được Euronews cho biết trả 18.000 euro. Ăn, tắm, vệ sinh, giải trí đều diễn ra ở tư thế nằm. Đây không phải hào phóng mà là một khoản đầu tư nghiêm túc: chính NASA công bố đã ký hợp đồng trị giá 49,9 triệu USD với phía Đức để sử dụng cơ sở này cho chuỗi nghiên cứu nằm giường dài ngày.

Ngay cả nghề nghe buồn cười nhất là ngửi mùi cơ thể để kiểm tra lăn khử mùi cũng không hề ngẫu hứng. Ngành mỹ phẩm có hẳn một tiêu chuẩn ASTM về đánh giá cảm quan mùi vùng nách, và hiệu quả của sản phẩm chống mồ hôi tại Mỹ chịu sự điều chỉnh của chuyên luận do FDA ban hành. Nói cách khác, nghề này tồn tại vì có một quy định bắt buộc phải có con người ngồi đó và đưa ra phán đoán.

Và những nghề mà thứ được mua không phải sức lao động

Nhóm thứ ba là nhóm dễ gây hiểu lầm nhất, vì về bản chất chúng là chiến dịch truyền thông được trả lương.

Chương trình thực tập ngủ của Wakefit, hãng đệm Ấn Độ, là ví dụ gọn gàng. Theo điều khoản công bố trên website công ty, mỗi thực tập sinh hoàn thành chương trình 60 ngày nhận 1 lakh rupee, khoảng 30 triệu đồng, còn người thắng cuộc với danh hiệu Sleep Champion có thể nhận tới 10 lakh rupee, khoảng 300 triệu đồng, kèm một kỳ nghỉ. Mùa gần nhất công bố kết quả vào tháng 7/2025 chọn 15 người từ hơn 100.000 hồ sơ, và người thắng cuộc, một cô gái ở Pune, mang về 9,1 lakh rupee. Mùa tiếp theo đóng đơn hồi tháng 6/2026.

Hãy thử tính lại theo tư duy marketing. Với vài trăm triệu đồng tiền thưởng, một hãng đệm có hơn 100.000 người tự nguyện điền hồ sơ, tự quay video sáng tạo, kèm hàng loạt bài báo quốc tế viết về mình bằng đúng từ khóa mà hãng muốn được nhắc tới. Không có chiến dịch quảng cáo nào rẻ như vậy. Thứ Wakefit mua không phải giấc ngủ của thực tập sinh, mà là sự chú ý.

Nghề sưởi giường thuê còn lộ liễu hơn. 

Tháng 1/2010, giữa đợt rét kỷ lục ở Anh, Holiday Inn thử nghiệm dịch vụ nhân viên mặc đồ ngủ liền thân vào nằm làm ấm giường trong 5 phút trước khi khách lên nằm, có nhiệt kế để đưa giường về khoảng 20 độ C. Reuters dẫn lời người phát ngôn Jane Bednall ví dịch vụ này như một chiếc túi chườm nóng khổng lồ, và dẫn lời một đại diện khác cho biết ý tưởng được tung ra đúng dịp thương hiệu làm mới hệ thống hơn 3.200 khách sạn trên toàn cầu. Dịch vụ miễn phí, chỉ áp dụng ở ba khách sạn, kéo dài vài ngày. Nó chưa bao giờ là một nghề. Nó là một tin bài được thiết kế sẵn, và mười sáu năm sau vẫn còn được chia sẻ lại như thể có thật một đội quân chuyên đi sưởi giường.

Nghề thử đồ chơi cũng nằm ở vùng xám tương tự. LEGO công khai duy trì Children's Panel tại Billund, Đan Mạch, nơi trẻ em ở một số trường được mời thử sản phẩm và ý tưởng còn trong giai đoạn phát triển với sự đồng ý của người lớn. Nhưng đó là hoạt động nghiên cứu người dùng, không phải một vị trí có bảng lương. Với các hãng khác, phần thưởng cho trẻ tham gia thử đồ chơi thường là đồ chơi và thẻ quà tặng. Người có lương thực sự trong chuỗi này là kỹ sư kiểm định chất lượng và chuyên viên an toàn sản phẩm, những chức danh nghe kém vui hơn nhiều.

Riêng nghề ôm thuê thì lại thuộc về một câu chuyện khác, và có lẽ là câu chuyện đáng suy nghĩ nhất trong cả danh sách. Trên các nền tảng như Cuddlist hay Cuddle Comfort, giá phổ biến cho một giờ ôm thuần túy phi tình dục dao động quanh 80 đến 100 USD, có người tính tới 150 USD. Vice từng dẫn lời Adam Lippin, người đồng sáng lập Cuddlist, cho biết khoảng 20% người hành nghề trên nền tảng này đồng thời là nhà trị liệu có giấy phép.

Nhu cầu ấy không đến từ hư không. 

Tháng 6/2025, Ủy ban về Kết nối xã hội của WHO công bố báo cáo cho thấy cứ sáu người trên thế giới thì có một người chịu cảnh cô đơn, và tình trạng này liên quan tới hơn 871.000 ca tử vong mỗi năm, tương đương khoảng 100 ca mỗi giờ. Tỷ lệ cô đơn cao nhất không rơi vào người già ở nước giàu như nhiều người vẫn nghĩ, mà vào nhóm thanh thiếu niên và người dân ở các nước thu nhập thấp.

Khi một nhu cầu cơ bản của con người bị bỏ trống đủ lâu, thị trường sẽ tràn vào lấp chỗ. Và như mọi thị trường mới, nó có mặt tối riêng. Một số nền tảng thu phí đào tạo và phí duy trì hồ sơ hàng tháng từ chính những người muốn hành nghề, nghĩa là dòng tiền chắc chắn nhất không chảy từ khách hàng cô đơn tới người ôm thuê, mà từ người muốn làm nghề tới nền tảng. Đây là chi tiết mà bất kỳ ai nhìn thấy con số 80 USD mỗi giờ và nghĩ đến chuyện đổi nghề đều nên đọc kỹ.

Xâu chuỗi lại, những công việc trong danh sách này không hề ngẫu nhiên. Chúng xuất hiện ở đúng những chỗ mà cuộc sống hiện đại để lại một khoảng trống: thời gian bị lãng phí, rủi ro không ai muốn gánh, dữ liệu chỉ cơ thể người mới tạo ra được, và sự tiếp xúc mà công nghệ chưa thay thế nổi. Ai đó thấy khoảng trống, định giá nó, rồi bán lại.

Và có một quy luật khá phũ chạy suốt danh sách: Công việc nghe càng vui thì thường trả càng ít, còn công việc nghe càng đáng sợ thì tiền cũng không nhiều hơn bao nhiêu. Người vắt nọc rắn giữ trong tay nguyên liệu cứu hàng chục nghìn mạng người mỗi năm nhưng nhận mức lương gần đáy thang thu nhập Mỹ. Người thắng cuộc thi ngủ nhận tiền thưởng bằng cả năm lương của họ. Câu hỏi thú vị không phải là bạn dám thử nghề nào trong một ngày, mà là vì sao xã hội lại định giá chúng theo cách như vậy.