Đồng hồ đếm ngược, dòng chữ “chỉ còn 2 sản phẩm” hay hàng loạt đánh giá năm sao có thể khiến người mua quyết định nhanh hơn dự định. Nhận diện những tín hiệu này giúp phụ nữ tỉnh táo hơn trước khi bấm nút đặt hàng. Một chiếc váy đang được giảm giá, một món đồ gia dụng xuất hiện đúng lúc hoặc sản phẩm chăm sóc cá nhân với dòng chữ “chỉ còn vài sản phẩm” có thể khiến người mua nghĩ rằng mình cần quyết định ngay.

Chị Phan Nga, hiện sống tại Đắk Lắk, là người thường xuyên mua sắm trực tuyến. Chị chia sẻ có những lần ban đầu không thực sự có nhu cầu, nhưng sau khi nhìn thấy thông báo sản phẩm sắp hết, chương trình giảm giá sắp kết thúc hoặc ưu đãi chỉ áp dụng trong thời gian ngắn, chị lại quyết định đặt hàng. Sau một vài lần như vậy, chị Nga nhận ra điều thúc đẩy mình mua hàng đôi khi không phải nhu cầu thực tế mà là cảm giác sợ bỏ lỡ một cơ hội tốt. Từ đó, chị hình thành thói quen rời khỏi trang bán hàng, chờ một lúc rồi mới quay lại quyết định.

Câu chuyện của chị Nga khá gần với vấn đề đang được giới nghiên cứu và các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng quan tâm: cách các nền tảng trực tuyến trình bày thông tin có thể tác động đến lựa chọn của người dùng.

Đừng vội mua chỉ vì sợ bỏ lỡ khuyến mãi

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) gọi một số cách thiết kế giao diện có khả năng gây áp lực hoặc tác động đến quyết định của người tiêu dùng là những thiết kế mang tính thao túng trên môi trường số. Các hình thức thường gặp gồm đồng hồ đếm ngược, tạo cảm giác khan hiếm, che giấu thông tin quan trọng, liên tục thúc người dùng thực hiện một hành động hoặc khiến việc hủy dịch vụ trở nên khó khăn hơn lúc đăng ký.

Một ví dụ dễ nhận thấy là đồng hồ đếm ngược cho chương trình giảm giá. Khi thời gian được hiển thị chỉ còn vài phút, người mua có thể cảm thấy cần quyết định ngay vì sợ bỏ lỡ cơ hội. OECD cho rằng cách trình bày này có thể thúc đẩy những quyết định mua sắm vội vàng, ngay cả khi người tiêu dùng chưa thực sự xác định rõ nhu cầu của mình. Điều đó không có nghĩa mọi đồng hồ đếm ngược hay thông báo “sắp hết hàng” đều không đáng tin. Vấn đề nằm ở việc thông tin có được trình bày minh bạch hay không và người tiêu dùng có đủ thời gian để cân nhắc trước khi quyết định hay không. Vì vậy, trước một món hàng bất ngờ trở nên “không thể bỏ lỡ”, người mua có thể tự hỏi: Nếu không có dòng chữ “chỉ còn hôm nay”, mình có thực sự định mua sản phẩm này không? Nếu câu trả lời là “không”, việc đóng trang và chờ thêm một khoảng thời gian có thể giúp nhận ra đâu là nhu cầu thực sự, đâu chỉ là cảm giác cấp bách do cách trình bày thông tin tạo ra.

Những tín hiệu như đồng hồ đếm ngược hoặc thông báo khuyến mãi liên tục có thể thúc đẩy người mua đưa ra quyết định nhanh hơn. (Ảnh minh họa do AI tạo)

 Đánh giá nhiều sao chưa chắc là lựa chọn phù hợp

Đánh giá của những người mua trước thường là một trong những thông tin đầu tiên được chú ý khi mua hàng trực tuyến. Tuy nhiên, điểm số cao không đồng nghĩa sản phẩm chắc chắn phù hợp với nhu cầu của mỗi người.

Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) khuyến nghị người tiêu dùng nên đọc đánh giá một cách thận trọng, tham khảo nhiều nguồn khác nhau và không chỉ dựa vào số sao. Cơ quan này lưu ý rằng một số đánh giá có thể là đánh giá giả hoặc gây hiểu nhầm. Người mua cũng nên chú ý ai là người viết đánh giá, lịch sử hoạt động của tài khoản đó và liệu họ có nhận được lợi ích nào để đổi lấy nhận xét hay không. Thay vì chỉ nhìn vào con số “4,9 sao”, người tiêu dùng có thể đọc kỹ những đánh giá đề cập cụ thể đến kích thước, chất liệu, độ bền, cách sử dụng hoặc những điểm chưa hài lòng. Một nhận xét có cả ưu điểm và hạn chế đôi khi mang lại nhiều thông tin hữu ích hơn hàng loạt lời khen giống nhau. Với những sản phẩm có giá trị lớn, việc kiểm tra thêm thông tin từ nhà sản xuất, người bán và các nguồn độc lập cũng giúp hạn chế quyết định mua hàng dựa hoàn toàn vào cảm xúc.

Người tiêu dùng thông minh không phải là người mua rẻ nhất

Một sản phẩm có mức giá hấp dẫn chưa chắc là lựa chọn tiết kiệm nếu người mua còn phải trả thêm phí vận chuyển, phụ kiện đi kèm, chi phí gia hạn hoặc gặp những điều kiện đổi trả bất lợi. FTC khuyến nghị người mua trực tuyến nên kiểm tra thông tin người bán, so sánh sản phẩm và giá cả, đọc kỹ chính sách giao hàng, đổi trả, hoàn tiền, đồng thời lưu lại hóa đơn, email và các thông tin liên quan đến giao dịch.

Tại Việt Nam, Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 cũng đặt trọng tâm vào việc bảo vệ người tiêu dùng trong các giao dịch trên môi trường số, nâng cao nhận thức và tăng cường các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thương mại điện tử.

Với phụ nữ, đặc biệt là những người phải cân đối nhiều khoản chi tiêu trong gia đình, tiêu dùng thông minh không nhất thiết là săn được món hàng có giá thấp nhất. Quan trọng hơn là biết mình đang mua gì, vì sao mua, tổng số tiền thực sự phải trả là bao nhiêu và quyền lợi của mình sau khi thanh toán được đảm bảo như thế nào. Chị Phan Nga cho biết sau những lần mua hàng theo cảm giác “sợ bỏ lỡ”, chị chú ý nhiều hơn đến nhu cầu thực tế trước khi đặt hàng. Việc chờ thêm một khoảng thời gian trước khi thanh toán giúp chị phân biệt được món đồ thực sự cần với món hàng chỉ trở nên hấp dẫn vì đang được quảng cáo hoặc giảm giá.

Một khoảng dừng trước khi thanh toán có thể giúp người mua kiểm tra lại nhu cầu, tổng chi phí và các điều kiện giao dịch. (Ảnh minh họa do AI tạo)

 Một cú nhấp chuột có thể chỉ mất vài giây, nhưng quyết định mua hàng đôi khi kéo theo nhiều chi phí và trách nhiệm hơn thế. Vì vậy, trước những lời mời gọi như “mua ngay”, “sắp hết”, “chỉ còn hôm nay”, người tiêu dùng có thể cho mình thêm một khoảng dừng để suy nghĩ. Không phải ưu đãi nào cũng cần nắm lấy. Một lựa chọn tiêu dùng tốt bắt đầu từ việc người mua còn đủ tỉnh táo để nói: “Mình chưa cần mua”.