Ở khu vui chơi trong một khu dân cư, cậu bé khoảng 5–6 tuổi đang chạy thì vấp ngã. Đầu gối trầy xước, rớm chút máu. Mấy phụ huynh đứng gần đó giật mình kêu lên. Cậu bé ngồi dưới đất, cúi xuống nhìn đầu gối, nhăn mặt rồi ngẩng lên tìm mẹ.

Người mẹ đứng cách đó vài bước chân. Chị không cuống cuồng lao tới, cũng không giục con đứng dậy ngay.

“Mẹ ơi, con bị ngã rồi”, cậu bé gọi.

Mẹ bước tới, ngồi xuống xem vết thương rồi nhẹ nhàng hỏi: “Trầy da rồi, hơi đau đúng không? Con muốn ngồi đây thêm một lát hay sang ghế bên kia ngồi?”.

Cậu bé nghĩ một chút rồi đáp: “Sang bên kia ngồi ạ”.

Mẹ đỡ con đứng dậy, hai mẹ con cùng đi đến chiếc ghế dài gần đó. Không có lời trách móc hay sự cuống quýt. Cách hai mẹ con ứng xử trong tình huống nhỏ ấy cho thấy sự bình tĩnh và tin cậy giữa họ.

Một đứa trẻ được nuôi dạy tốt không nhất thiết phải mặc đồ đắt tiền, học trường danh tiếng hay có thành tích nổi bật. Điều đáng quý còn nằm ở sự vững vàng bên trong: Trẻ có thể nói ra cảm xúc, biết tìm kiếm sự giúp đỡ và dám thử lại sau những lần chưa làm được.

Sự vững vàng ấy được bồi đắp từ cách cha mẹ đồng hành với con mỗi ngày.

1. Dám nói ra cảm xúc của mình

Khi bị ngã, trẻ có thể nói: “Con đau”. Khi buồn, trẻ biết bày tỏ: “Con không vui”. Khi không thích điều gì, trẻ dám nói: “Con không muốn”.

Trẻ không phải cố nín khóc hay giả vờ rằng mình vẫn ổn chỉ để tránh bị người lớn trách mắng.

Để có được điều đó, trẻ cần trải nghiệm cảm giác được lắng nghe. Khi con khóc, cha mẹ không vội gạt đi bằng những câu như “Có thế mà cũng khóc” hay “Đừng làm quá lên”. Khi con buồn, người lớn sẵn sàng tìm hiểu thay vì lập tức phán xét.

Qua những lần như vậy, trẻ hiểu rằng cảm xúc của mình có thể được chia sẻ. Con không phải giữ mọi nỗi buồn hay sự khó chịu trong lòng.

2. Biết tự tìm cách giải quyết khó khăn

Xếp đồ chơi mãi vẫn đổ, trẻ thử một cách xếp khác. Có mâu thuẫn với bạn, trẻ tìm cách nói chuyện. Gặp bài tập khó, trẻ tự suy nghĩ trước rồi nhờ giúp đỡ nếu chưa tìm ra lời giải.

Khả năng ấy cần được rèn luyện qua những cơ hội tự làm, tự thử và cả những lần làm sai.

Nếu cha mẹ luôn xuất hiện ngay để giải quyết mọi chuyện, trẻ sẽ ít có cơ hội khám phá khả năng của bản thân. Ngược lại, khi người lớn ở bên hỗ trợ nhưng vẫn để con chủ động, trẻ dần học được cách đối diện với vấn đề.

Thay vì chỉ nghĩ “Hỏng hết rồi”, con có thể bắt đầu tự hỏi: “Bây giờ mình nên làm thế nào?”.

Mỗi lần tìm được một cách xử lý, trẻ lại có thêm một chút tự tin. Con hiểu rằng khó khăn có thể khiến mình lúng túng, nhưng vẫn có cách để từng bước giải quyết.

3. Dám nói “không” và bày tỏ mong muốn

Khi bạn giành đồ chơi, trẻ biết nói: “Mình chưa chơi xong, bạn chờ một lát nhé”. Khi không thích một bộ quần áo, trẻ có thể bày tỏ: “Con muốn mặc bộ khác”. Khi cảm thấy không thoải mái, trẻ dám lên tiếng.

Đó là những bước đầu để trẻ nhận biết mong muốn và giới hạn của bản thân.

Nếu mỗi lần con từ chối, cha mẹ đều quy kết là “hư”, “bướng” hay “không nghe lời”, trẻ có thể dần ngại bày tỏ ý kiến. Nhưng khi được lắng nghe và trao đổi, con sẽ hiểu rằng mình có quyền nói ra suy nghĩ.

Tôn trọng lời từ chối của trẻ cũng là cơ hội để cha mẹ hướng dẫn con cách diễn đạt phù hợp: Nói rõ điều mình muốn, giữ thái độ lịch sự và biết lắng nghe người đối diện.

4. Biết quan tâm đến người khác

Thấy mẹ mệt, trẻ nói: “Mẹ nghỉ một lát đi”. Thấy bạn khóc, trẻ đưa giấy lau nước mắt. Thấy cô giáo bê đồ, trẻ chủ động đến giúp.

Những hành động nhỏ ấy thường được nuôi dưỡng từ chính trải nghiệm được quan tâm của trẻ.

Khi con buồn, có người ngồi xuống lắng nghe. Khi con đau, có người nhẹ nhàng hỏi han. Khi con gặp khó khăn, có người sẵn sàng hỗ trợ.

Qua cách người lớn đối xử với mình, trẻ dần hiểu sự quan tâm được thể hiện như thế nào. Con học cách nhận ra cảm xúc và nhu cầu của những người xung quanh.

Lời dạy “Con phải biết thương người” sẽ dễ hiểu hơn khi trẻ được cảm nhận sự yêu thương trong cuộc sống hằng ngày.

5. Dần biết chấp nhận việc thua cuộc

Thua một trò chơi, không giành giải trong cuộc thi hay làm bài kiểm tra chưa tốt đều có thể khiến trẻ buồn. Điều đáng quý là sau cảm xúc ấy, con vẫn có thể bình tĩnh lại và tiếp tục cố gắng.

Để làm được như vậy, trẻ cần hiểu rằng một kết quả không như mong đợi không quyết định toàn bộ giá trị của bản thân.

Khi con thất bại, những câu như “Sao con kém thế?” dễ khiến trẻ cảm thấy mình bị phủ nhận. Ngược lại, sự bình tĩnh của cha mẹ giúp con có cơ hội nhìn lại: Lần này điều gì chưa ổn? Lần sau có thể thay đổi ở đâu?

Trẻ vẫn có thể thất vọng, thậm chí bật khóc. Biết chấp nhận thất bại không có nghĩa là lúc nào cũng phải vui vẻ khi thua, mà là dần học được cách đi qua cảm giác ấy để thử lại.

Sự vững vàng của con bắt đầu từ những điều rất nhỏ

Đón nhận cảm xúc giúp con dám bày tỏ. Cho con cơ hội tự làm giúp con tích lũy kinh nghiệm. Lắng nghe ý kiến giúp con biết lên tiếng. Sự quan tâm giúp con học cách quan tâm. Cách cha mẹ ứng xử trước thất bại giúp con hiểu rằng mình vẫn được yêu thương ngay cả khi chưa làm tốt.

Những điều ấy cần thời gian và sự kiên nhẫn. Có lúc người lớn phải chậm lại, bớt thúc giục và để con tự xoay xở thêm một chút trước khi giúp đỡ.

Cậu bé ở khu vui chơi sau khi ngồi nghỉ bên mẹ đã nói: “Mẹ ơi, con hết đau rồi”, rồi lại chạy đi chơi. Mẹ mỉm cười, tiếp tục trò chuyện với mọi người.

Một lần vấp ngã không đủ để đánh giá cả quá trình nuôi dạy. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, điều cậu bé cảm nhận được rất rõ: Khi cần, con có thể gọi mẹ và được đáp lại. Cảm giác có người ở bên chính là một phần nền tảng giúp trẻ yên tâm khám phá thế giới.