Lĩnh vực này lâu nay nam giới vốn có sự áp đảo về số lượng nhưng chính trong khoảng không gian tưởng như “chật hẹp”, ít chỗ đứng ấy, những nữ nhạc sĩ thế hệ mới đã bước lên, khẳng định tiếng nói riêng bằng tài năng, cá tính nghệ thuật và một tinh thần dấn thân bền bỉ. Không chỉ sáng tạo ra những tác phẩm góp phần làm phong phú đời sống âm nhạc, họ còn tạo cảm hứng cho công chúng về hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hiện đại độc lập, bản lĩnh và đam mê.

Từ những nhạc sĩ sáng tác nhiều thể loại

Nhắc đến những nữ nhạc sĩ đương đại có khả năng sáng tác đa địa hạt, Giáng Son luôn là một trong những gương mặt nổi bật nhất. Xuất thân từ gia đình có cả bố và mẹ đều trong nghề, gắn bó với nghệ thuật Chèo dân tộc, từ nhỏ đã được đào tạo môi trường âm nhạc hàn lâm, được đào tạo bài bản về sáng tác, Giáng Son bước vào làng nhạc với hành trang chuyên môn vững chắc, đủ để chị có thể viết cả tác phẩm khí nhạc lẫn ca khúc. Tuy vậy, điều làm nên tên tuổi của chị chính là những ca khúc được định hình như một “thương hiệu Giáng Son” tinh tế, nữ tính, cá tính, vừa bay bổng lãng mạn vừa giàu chiều sâu nội tâm. Ở đó, người nghe dễ dàng nhận ra ngôn ngữ hòa âm đặc trưng, cách vận động giai điệu mềm mại nhưng phảng phất chất nghiên cứu, và nhất là khả năng khai thác cảm xúc bằng những hình ảnh giàu nhạc tính.

Nhạc sĩ Giáng Son

Nhìn vào những ca khúc như Cỏ và mưa, Chút nắng vàng bay, Giấc mơ trưa, Vệt buồn, Bóng tối Jazz, Thu cạn, Hà Nội 12 mùa hoa… sẽ thấy Giáng Son là một nhạc sĩ có tư duy sáng tạo độc lập. Chị không chạy theo xu hướng mà chọn một con đường thẩm mỹ riêng, nơi chất lãng mạn được giữ nguyên nhưng luôn được làm mới bằng cấu trúc ca khúc, bằng cách phối hợp các chất liệu dân gian, đương đại, pop… một cách hài hòa. Ca khúc của chị, khi đến với giọng hát Uyên Linh, Tùng Dương, Khánh Linh… thường tạo thành những dấu ấn, vừa thách thức ca sĩ ở mặt kỹ thuật, vừa đánh thức được cảm xúc của người nghe. Không ít bài hát của Giáng Son trở thành “case study” cho sinh viên sáng tác và thanh nhạc xem như ví dụ tiêu biểu của ca khúc Việt đương đại mang tính nghệ thuật cao.

Nữ nhạc sĩ đương đại đa tài, vừa sáng tác ca khúc lại vừa sáng tác khí nhạc còn phải kể tới Sa Huỳnh. Cũng giống như Giáng Son, Sa Huỳnh sinh ra trong gia đình âm nhạc, có bố là nhạc sĩ nổi tiếng, được đào tạo âm nhạc và gắn liền với cây đàn piano từ nhỏ, ghi dấu ấn sự nghiệp âm nhạc trong lĩnh vực sáng tác. Tuy nhiên, có điểm khác là Sa Huỳnh không theo học chuyên ngành sáng tác mà theo học Piano cho đến khi tốt nghiệp. Nhạc sĩ Triều Dâng – tác giả ca khúc Tuổi trẻ thế hệ Bác Hồ - ca của Sa Huỳnh từng chia sẻ lý do không hướng cô theo học chuyên ngành Sáng tác vì ông cho rằng tất cả những nhạc sĩ sáng tác tài ba đều chơi đàn piano rất giỏi. Điều này tôi nghĩ là ông đã đúng.

Trong sáng tác, Sa Huỳnh dành nhiều thời gian cho các tác phẩm thính phòng, gắn liền với cây đàn piano. Cô đã có một tuyển tập 80 trang giới thiệu 25 tác phẩm khí nhạc và thanh nhạc, trong đó có 11 bản Prelude cho piano, 3 tác phẩm Phức điệu 2 bè cho piano, 2 tác phẩm Romace cho Thanh nhạc có phần đệm piano và 9 ca khúc được Sa Huỳnh sáng tác từ năm 15 tuổi cho đến nửa đầu năm 2025.

Nhạc sĩ Sa Huỳnh cùng chồng - nhạc sĩ Nguyễn Duy Hùng

Ngoài đời, người viết với Sa Huỳnh là bạn bè, nữ nhạc sĩ thường chia sẻ mỗi khi hoàn thành tác phẩm mới, cũng thông qua đó, người viết cảm nhận được năng lượng sáng tác âm nhạc của cô luôn tràn đầy. Mới đây, hồi giữa tháng 8 cô gửi chia sẻ về tác phẩm mới cho piano là bản Prelude số 12; ngày cuối tháng 8 nữ nhạc sĩ nhắn tin thông báo nhiệm vụ mình đặt ra cho bản thân trong mấy ngày nghỉ Tết độc lập rằng: “Mấy ngày nghỉ lễ em Sa Huỳnh sẽ nhốt mình ở nhà ru rú, cố gắng hoàn tất tác phẩm cho cello và piano đầu tiên”.

Kết quả là ngày 11/9 tôi nhận được 5 trang bản đánh máy tác phẩm Serenade cho cello và piano… Sẽ khá thú vị khi biết rằng Sa Huỳnh là tác giả nhiều ca khúc quen thuộc như Về ăn cơm, Li ti. Sa Huỳnh thể hiện cá tính rõ nét trong sáng tác ca khúc, vì thế nhiều ca khúc của nữ nhạc sĩ đã gắn liền với nam ca sĩ nhiều năng lượng Tùng Dương, chẳng hạn như: Tùng Dương cũng là người thể hiện thành công loạt ca khúc của Sa Huỳnh như Li ti, Mang thai, Oa oa, Bão hòa, Mắt đêm, Rễ cây, Con tằm, Thể đơn bào, Cuộn, Trời cho… Gần đây nhất, cô đã phát hành album Đa nhân cách. Đây là album solo đầu tay của Sa Huỳnh dưới tư cách là người viết nhạc và thể hiện ca khúc.

Có thể nói Sa Huỳnh là một trường hợp đặc biệt trong dòng chảy jazz và world music. Cách chị xử lý giai điệu mang hơi thở dân gian nhưng hòa quyện cùng tinh thần hiện đại, táo bạo, khiến nhiều nghệ sĩ trẻ tìm thấy cảm hứng từ những sáng tạo của chị. Sa Huỳnh cho thấy phụ nữ hoàn toàn có thể đi vào những thể loại “khó nhằn” của thế giới và tạo ra dấu ấn riêng.

Đến những nữ nghệ sĩ kiêm nhạc sĩ

Không chọn con đường ca khúc đại chúng hay thể nghiệm âm nhạc thời thượng, mà dành trọn tâm huyết cho khí nhạc dân tộc, một lĩnh vực vừa kén người nghe, vừa đòi hỏi vốn hiểu biết sâu rộng với từng nhạc cụ truyền thống. Lĩnh vực tưởng rất “khó chơi” ngay cả với nam giới, ấy thế mà đã ghi dấu ấn không ít gương mặt nữ tạo được thành công. Họ xuất thân đều là những nghệ sĩ được đào tạo bài bản và đồng thời có khả năng sáng tác. 

Nữ nghệ sĩ đàn tranh kiêm nhạc sĩ - NSƯT Thúy My xuất thân từ một gia đình nghệ thuật danh giá, có hơn 10 năm học tập tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, gắn liền với cây đàn tranh và nhiều nhạc cụ dân tộc khác, để từ đó xây dựng một nền tảng chắc chắn cho con đường sáng tác sau này.

NSƯT Thúy My

Tác phẩm đầu tay của Thúy My là Một thoáng vùng cao (đàn tranh và dàn nhạc dân tộc) – đoạt giải Khuyến khích Giải thưởng Âm nhạc Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 2013. Sau đó chị sáng tác thêm nhiều tác phẩm, tiêu biểu như: Nét duyên quê (hòa tấu), Biển quê hương (đàn bầu), Vị quê (đàn nhị), Tình biển (đàn tam thập lục), Về bản (đàn tranh)… Đặc biệt, tác phẩm Đón bình minh viết cho đàn tranh và dàn nhạc đã giành giải A Hội Nhạc sĩ Việt Nam và được chọn trình diễn tại Hội nghị Âm nhạc quốc tế ASEAN năm 2019.

Sự khác biệt của Thúy My là tư duy của một nhạc công bước sang sáng tác nên chị hiểu tính năng của từng nhạc cụ. Vì vậy, các tác phẩm của chị không chỉ đẹp về hình tượng mà còn hợp lý về kỹ thuật. Hơn thế, chị luôn khai thác chất liệu dân ca như chèo, xẩm, hát văn, ca Huế… và làm mới trong tác phẩm của mình.

Một gương mặt khác, nghệ sĩ đàn tỳ bà Vũ Diệu Thảo. Chị là nghệ sĩ hàng đầu của cây đàn tỳ bà hiện nay, không nhận mình là nhạc sĩ, nhưng lại tham gia khá sâu vào vai trò này từ sáng tác đến chuyển soạn cho cây đàn mình gắn bó. Qua đó, góp phần quan trọng trong việc làm mới, làm giàu và đưa tiếng đàn tỳ bà đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Nghệ sĩ đàn tỳ bà Vũ Diệu Thảo - Giảng viên Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam

Diệu Thảo viết nhạc như một cách “tiếp sức” cho thế hệ sau, và đồng thời mở rộng biên độ biểu đạt của cây đàn tỳ bà. Những tác phẩm tiêu biểu như Mặt trời lên, Trăng lên, Dịu dàng sông Hương, Khỏa nước sông trăng, Em đợi anh qua gió mùa đông, Đóa hoa xuân, đặc biệt là Concerto cho đàn tỳ bà và dàn nhạc Non sông Việt Nam… Thông qua những tác phẩm này cho thấy âm nhạc của Diệu Thảo thường nhẹ nhàng, có chiều sâu cảm xúc, giàu chất thơ mà không mất đi sự mộc mạc rất riêng của tiếng tỳ bà.

Gương mặt nữ nhạc sĩ tiếp theo mà bài viết này muốn nhắc tới đó là Hoàng Hồng Ngọc. Cô gây ấn tượng bởi khả năng dung hòa sức trẻ, sự cá tính và tinh thần công dân trong sáng tạo âm nhạc. Xuất thân là một ca sĩ có giọng hát nội lực, giàu cảm xúc từng giành vị trí Quán quân Sao Mai 2015 dòng nhạc nhẹ, nhưng Hoàng Hồng Ngọc không dừng lại ở biểu diễn, cô từng bước khẳng định mình trong vai trò một nhạc sĩ sáng tác. Được biết đến nay Ngọc đã sáng tác gần 80 ca khúc, điều đáng nói phần lớn gắn với hình tượng người lính, phụ nữ Việt Nam, tuổi trẻ, lòng tự hào dân tộc và các chủ đề mang hơi thở đời sống xã hội đương đại.

Hoàng Hồng Ngọc có nhiều sáng tác giành được giải thưởng lớn như: Yêu anh - Người lính (dàn dựng theo phong cách Broadway kết hợp dàn kèn đồng) giành Huy chương Vàng Hội diễn Nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2018; Bắn trúng tim em (bản tình ca về người lính mang đậm chất pop rock) giành HCV Liên hoan ban nhạc toàn quốc 2019…

Nhạc sĩ - ca sĩ Hoàng Hồng Ngọc

Cô cũng là tác giả của nhiều ca khúc đề tài ngợi ca Đảng, đất nước và người lính như: Lời Đảng - hiệu triệu trái tim, Tôi tự hào là tương lai Việt Nam, Sứ mệnh trái tim, Tự hào em là nữ quân nhân… Tất cả cho thấy sự nhạy bén trong việc khắc họa cảm xúc tập thể, tinh thần người lính thời đại mới, đồng thời tôn vinh vẻ đẹp của phụ nữ Việt Nam qua lăng kính trẻ trung, mạnh mẽ mà vẫn đầy nữ tính.

Vĩ thanh

Vẫn còn nhiều nữ tác giả cống hiến những tác phẩm có giá trị trong nhiều thể loại khác nhau, có thể kể tới một số nữ nhạc sĩ đương thời như nghệ sĩ đàn bầu, ca sĩ, nhạc sĩ Bảo Lan; các ca sĩ - nhạc sĩ Lưu Thiên Hương, Lê Cát Trọng Lý, Vũ Cát Tường… Nhiều nữ ca sĩ cũng tham gia sáng tác ca khúc và được đón nhận như: Mỹ Tâm, Đông Nhi, Phùng Khánh Linh… Có những nữ tác giả rất “ăn khách” trên thị trường ca khúc dành cho giới trẻ như: Tiên Cookie, Tiên Tiên…

Ngày nay, số lượng nữ nhạc sĩ không còn giới hạn như trước nhưng có lẽ để có được một tác phẩm tốt, họ đã phải nỗ lực gấp đôi so với nam giới vì vừa tham gia hoạt động sáng tạo nghệ thuật, vừa phải dung hòa nhiều trách nhiệm khác trong cuộc sống. Chính điều đó khiến con đường của họ đẹp và đáng trân trọng hơn bao giờ hết. Tôn vinh các nữ nhạc sĩ là tôn vinh sự dấn thân, là trân trọng sự cống hiến phía sau mỗi giai điệu.