Người xưa có câu, muốn nhìn thấu nhân cách và mức độ đạo đức của một con người, cách duy nhất là cùng họ trải qua việc hợp tác làm ăn hoặc phân chia lợi ích. Khi chưa chạm đến quyền lợi, ai cũng có thể thốt ra những lời hay ý đẹp, nhưng khi đối diện với đồng tiền, bản chất thật sự mới hoàn toàn lộ diện. 

Vụ bê bối chấn động mới đây tại Đại học Giao thông Thượng Hải - ngôi trường nằm trong top đầu của Trung Quốc là một minh chứng điển hình. Một nữ sinh vốn sở hữu tài nguyên học tập vượt trội, tiền đồ rộng mở, đã bị nhà trường ra thông báo kỷ luật nghiêm khắc, hủy hoại toàn bộ sự nghiệp học hành chỉ vì hành vi gian lận, lạm dụng AI để chiếm đoạt tiền thưởng của đồng đội.

Đại học Giao thông Thượng Hải (Trung Quốc) - nơi xảy ra vụ bê bối

Từ giải thưởng quốc gia đến màn kịch quỵt tiền tráo trở

Sự việc bắt nguồn từ Cuộc thi Đổi mới Khoa học và Công nghệ Sinh viên Toàn quốc về "AI + Năng lượng" lần thứ nhất do Đại học Giao thông Thượng Hải phối hợp cùng nhiều đại học đầu ngành khác tổ chức vào cuối năm 2025. Nữ sinh họ Phàn, sinh viên thuộc Học viện Đổi mới Năng lượng Thông minh - Đại học Giao thông Thượng Hải, dù không có bất kỳ nền tảng kỹ thuật nào về trí tuệ nhân tạo nhưng lại rất khát khao có được giải thưởng cấp quốc gia này để làm đẹp hồ sơ. Cô chủ động tìm đến một nam sinh có năng lực kỹ thuật xuất sắc thuộc Học viện Điện tử cùng trường để mời lập đội tham gia.

Trong suốt quá trình thi đấu, từ việc viết mã code, xây dựng thuật toán cốt lõi cho đến hoàn thiện luận văn đều do một mình nam sinh này gánh vác, thậm chí cậu phải thức đêm điều chỉnh mô hình trong trạng thái cảm cúm nặng. Ngược lại, nữ sinh họ Phàn chỉ đảm nhận các phần việc vòng ngoài như làm slide PPT, nộp hồ sơ dự án và lên sân khấu thuyết trình. Sự hợp tác này đã mang lại quả ngọt khi dự án của cả hai giành giải Nhì toàn quốc. Thế nhưng, ngay khi tiền thưởng được giải ngân, vở kịch dối trá bắt đầu hạ màn.

Số tiền thưởng 5.000 tệ (gần 20 triệu đồng) đã được ban tổ chức chuyển thẳng vào tài khoản của Phàn từ đầu tháng 2/2026, nhưng cô liên tục nói dối đồng đội rằng tiền chưa về. Đến cuối tháng 3, do nghi ngờ, nam sinh chủ động liên hệ với giảng viên phụ trách để xác minh và phát hiện sự thật. 

Bị chất vấn, Phàn không những không nhận lỗi mà tiếp tục lấp liếm rằng tổng tiền thưởng chỉ có 2.000 tệ (khoảng 8 triệu đồng) và chỉ đồng ý chia cho nam sinh 500 tệ (khoảng 2 triệu đồng). Để hợp thức hóa lời nói dối, cô đã dùng AI để tự chế ra một biên lai nhận tiền giả. Tuy nhiên, do sự cẩu thả hoặc thiếu hiểu biết, cô thậm chí quên xóa dòng chữ mờ cảnh báo "Ảnh được tạo bởi AI" nằm ngay trên bức ảnh biên lai.

Nam sinh sau đó đã lên phòng tài chính xin chứng từ phát hành thực tế để vạch trần hoàn toàn lời nói dối của Phàn. Khi đối diện với bằng chứng đanh thép, Phàn vẫn không hề tỏ ra hối lỗi, ngược lại còn lớn tiếng vặn hỏi đồng đội bằng những lý lẽ ích kỷ: "Nói đúng lương tâm chút đi, đầu việc cậu phụ trách 500 tệ là đủ rồi! Cậu thức đêm viết code thì tôi cũng thức đêm ngồi cạnh bên cạnh cậu đấy thôi, tôi cũng có được ngủ đâu".

Chân dung nữ sinh họ Phàn

Sau khi ban giám hiệu học viện đứng ra hòa giải, đôi bên thỏa thuận Phàn phải chuyển trả cho nam sinh 4.500 tệ (khoảng 18 triệu đồng), nhưng cô vẫn cố tình quỵt nợ và không chuyển một đồng nào. Nghiêm trọng hơn, cô còn tung tin với người ngoài rằng số tiền thưởng đã được dùng để mời các giáo sư và đàn anh đi ăn ngoại giao. Thế nhưng, cộng đồng mạng sau đó đã khui ra bằng chứng số tiền đó thực chất được cô chi trả cho tiệc mừng sinh nhật của chính mình.

Cái kết đắng cho hồ sơ "vàng" và bài học về lòng tham

Quá phẫn nộ trước hành vi trơ trẽn của Phàn, nam sinh đã đem toàn bộ câu chuyện cùng ảnh chụp màn hình tin nhắn tố cáo lên diễn đàn nội bộ của trường Đại học Giao thông Thượng Hải. Làn sóng giận dữ của sinh viên đã khiến danh tính của Phàn bị bóc trần. 

Lúc này, dư luận mới ngỡ ngàng khi biết Phàn là một " học bá" chính hiệu với bản lý lịch "10 điểm": Thành viên của "Chương trình tài năng dự bị Vinh Sưởng", Đoàn viên ưu tú, Bí thư chi đoàn, Trưởng đoàn tuyên truyền thành tựu Viện sĩ, đã có suất chuyển sang chuyên ngành hot và nắm chắc tấm vé tham gia trường hè của khối các trường đại học hàng đầu (C9). Đối với một sinh viên bình thường, đây là một lộ trình thăng tiến hoàn hảo và một tương lai vào cơ quan nhà nước đã được dọn sẵn đường.

Vào ngày 18/5 vừa qua, Học viện Đổi mới Năng lượng Thông minh thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải đã chính thức ra thông báo kỷ luật nghiêm khắc đối với nữ sinh họ Phàn. Phàn bị hủy bỏ tư cách Đảng viên dự bị, khai trừ khỏi Chương trình tài năng dự bị, tước bỏ quyền chuyển chuyên ngành đã phê duyệt trước đó và buộc phải rút khỏi chương trình học hè của khối C9, đồng thời nhận cảnh cáo nghiêm trọng toàn trường.

Thông báo chính thức từ Học viện Đổi mới Năng lượng Thông minh - Đại học Giao thông Thượng Hải ngày 18/5

Chỉ vì lòng tham nhất thời trước 5.000 tệ, nữ sinh này đã tự tay đập nát toàn bộ tài nguyên và tương lai rực rỡ mà bản thân đã tốn công gầy dựng. Không chỉ mất hết tiền tài và danh vọng, cô còn phải đối mặt với trạng thái "thân bại danh liệt" cả trên không gian mạng lẫn ngoài đời thực khi đi đến đâu cũng bị chỉ trích. 

Nhiều cư dân mạng ngậm ngùi cảm thán đây chính là bài học nhãn tiền của việc "tham bát bỏ mâm". Với nền tảng có sẵn, chỉ cần cô giữ vững ranh giới đạo đức tối thiểu của một con người, số tiền cô kiếm được trong tương lai sẽ gấp hàng trăm, hàng ngàn lần con số 5.000 tệ kia.

Có thể thấy, sự thông minh mà thiếu đi đức hạnh chính là một tai họa. Vụ việc của nữ sinh Đại học Giao thông Thượng Hải cho thấy kiến thức cao đến đâu cũng trở nên vô nghĩa nếu nhân cách bị khiếm khuyết. Việc lạm dụng các công cụ công nghệ như AI vào mục đích lừa lọc, ăn cắp chất xám và công sức của người khác sẽ luôn dẫn đến một kết cục tự hủy diệt. Tài năng có thể giúp một người đi nhanh, nhưng chỉ có sự trung thực và lòng biết ơn mới giúp họ đi xa trên hành trình cuộc đời.